مقايسه شاخص‌هاي پايگاه رتبه‌ بندي دانشگاه‌ها در جهان / تا بومي كردن شاخص‌ها در ISC راه درازي باقي است

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»؛ شاخص‌هاي رتبه بندي دانشگاه ها نقش كليدي در دستيابي به اهداف نظام و تحقق الگوي اسلامي ايراني پيشرفت و تعالي دارد و دانشگاه‌ها با توجه به اين شاخص‌ها بايد به سمت تحقق اهداف و انتظارات رهبري و مردم سوق پيدا كنند.

 

در جهان پايگاه هاي استنادي بر اساس شاخص هاي مختلفي دانشگاه ها را رتبه بندي مي كنند و بر همين اساس، پايگاه هاي متعددي نيز براي رتبه بندي دانشگاه ها در جهان وجود دارد، بنابراين رتبه‌بندی ممکن است از کشوری به کشور دیگر متفاوت باشد.

 

رتبه‌بندی‌ها می‌تواند بر اساس کیفيت برخی شاخص‌های موجود انجام شود.

 

آمارهای تجربی، برآوردهای مربوط به مدرسان و استادان، بورسیه‌ها، دانشجویان، داوطلبان ورود به دانشگاه، تعدد دانشجويان و تعداد مقالات ارائه شده در نشريات معتبر و برخی دیگر از جمله شاخص‌هاي مورد استناد در پايگاه هاي رتبه بندي دنيا هستند.

 

برخی از رتبه‌بندی‌ها هم هستند که بر اساس نحوه پذیرش و ورود دانشجویان به دانشگاه صورت می‌گیرد.

 

علاوه بر رتبه‌بندی موسسات، برخی رتبه‌بندی‌های دیگری هم وجود دارد که برای برنامه‌های آموزشی، دپارتمان‌ها و مدارس صورت می‌گیرد؛ برخي رتبه‌بندی‌ها نيز بر اساس جهت‌دهی برخی مجلات و روزنامه‌ها و گاهی هم توسط دانشگاهیان و فرهنگیان انجام می‌شود.

 

رتبه بندي دانشگاه ها در ايران نيز از سال 1387 انجام شده، البته در ابتداي امر اين رتبه بندي بر اساس الگوبرداري از دانشگاه هاي ديگر دنيا بود، ولي با توجه به اينكه رتبه بندي دانشگاه ها در كشورهاي مختلف بر اساس معيارهاي متفاوتي صورت مي گيرد و در كشور ما اين رتبه بندي بايد بر اساس معيارهاي ملي و مذهبي بومي خودمان انجام شود، پايگاه استنادي جهان اسلام (isc) تشكيل شد.

 

نشریه آموزش عالی (تایمز)، موسسه  رتبه بندي QS، دانشگاه شانگ های جیا تانگ، نشریه نیوزویک، وبومتریک و فاكتور جي از جمله پايگاه هاي رتبه بندي مهم دنيا هستند كه به رتبه نبدي دانشگاه ها مي پردازند.

 

رتبه‌بندی «دانشگاه شانگ های جیا تانگ»  در قالب یک پروژه بزرگ در کشور چین صورت گرفته‌ و هدف آن رتبه‌بندی دانشگاه‌های دنیا به صورت کاملاً مستقل است و در واقع برای اندازه‌گیری فاصله دانشگاه‌های چینی و دانشگاه‌های روز دنیا انجام شده و نتایج آن در مجله اکونومیست به چاپ مي رسد.

 

میزان پارامترهای موثر در این رتبه‌بندی بیشتر در حوزه علوم طبیعی قرار دارند و عبارتند از تعداد مقالات منتشر شده در مجلات نیچر و ساینس (که هر دو در حوزه علوم طبیعی فعالیت می‌کنند)، تعداد برندگان جایزه نوبل (که بیشتر به علوم فیزیک تعلق می‌گیرد) و جایزه فیلدز (در حوزه ریاضیات).
  
 نشریه آموزش عالی (تایمز)  

 

نشریه آموزش عالی تایمز لندن یک نشریه واقع در انگلستان و مربوط به آموزش عالی، با همکاری موسسه کاکارلی سیموندز (به انگلیسی: Quacquarelli Symonds)، هر ساله لیستی از ۲۰۰ دانشگاه برتر دنیا را با عنوان THES - QS World University Rankingsمنتشر می‌کند.

 

در مقایسه با رتبه‌بندی‌های دیگر، در این رتبه‌بندی سالانه بسیاری از دانشگاه‌های غیرآمریکایی و به خصوص انگلیسی در میان رتبه‌های بالای آن قرار دارند.

 

 

پایگاه رتبه بندی و ارزشیابی دانشگاه های جهان (QS)  در دور جدید رتبه بندی خود در سال 2011 از شش شاخص کلی برای ارزیابی عملکرد و ساختار دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی در سرتاسر جهان استفاده کرده که این شاخص ها عبارتند از اعتبار آکادمیک، شهرت استادان، نسبت ارجاع مقالات به هر یک از اعضای هیئت علمی، استادان دانشجو، دانشجویان بین المللی و استادان بین المللی.

 

همچنین رتبه بندی در پنج زمینه مطالعاتی هنر و علوم انسانی، مهندسی و فناوری، علوم زیستی و پزشکی، علوم طبیعی، مدیریت و علوم اجتماعی انجام گرفته است.

 

در عین حال در این رتبه بندی به هر دانشگاه یا موسسه ستاره هایی اختصاص یافته است که داشتن هر ستاره مقررات خاص خود را دارد.
  
 نشریه نیوزویک
 

در آگوست ۲۰۰۶ (مرداد ۱۳۸۵)، نشریه نیوزویک آمریکا، رتبه‌بندی ۱۰۰ دانشگاه اول دنیا را به کمک معیارهای دو رتبه‌بندی دیگر (یعنی رتبه‌بندی آموزشی دانشگاه‌های دنیا توسط دانشگاه شانگ های و نشریه آموزش عالی تایمز) و یک معیار جدید که تعداد کتاب‌ها و مجلات کتابخانه‌ها بود، ارائه کرد.
  
وبومتریک

رتبه‌بندی وبومتریک دانشگاه‌های دنیا توسط آزمایشگاه سایبرمتریک (CINDOC) -واحدی از انجمن ملی تحقیقات اسپانیا (CSIC)- تهیه شده ‌است.

 

این رتبه‌بندی بیش از ۴۰۰۰ دانشگاه دنیا را بر اساس اطلاعات مبتنی بر وب آنها تحلیل کرده ‌است.

رتبه‌بندی وبومتریک متشکل از یک پایگاه داده شامل 15000 دانشگاه و بیش از 5000 مرکز تحقیقاتی است.

 

4000 دانشگاه اول در اين رتبه‌بندی مشخص شده‌ و دانشگاه‌های دیگر نیز در رتبه‌بندی‌های محلی و جزئی‌تر آمده ‌است.

 

موسسات آموزش عالی و مراکز تحقیقاتی کشورهای در حال توسعه در این روش رتبه‌بندی، با قرار دادن دستاوردهای علمی خود بر روی اینترنت می‌توانند وضعیت بهتری پیدا کنند؛ چرا که ممکن است نسبت به دانشگاه‌های تراز اول دنیا بسیار فاصله داشته باشند، اما با این روش می‌توانند وضعیت خود را بهتر نمایان کنند.

این رتبه‌بندی اولین بار در سال ۲۰۰۴ انجام گرفت و بر اساس شاخصی مرکب از چندین پارامتر تهیه شد.

 

این پارامترها عبارتند از حجم اطلاعات موجود بر روی وب، قابلیت دسترسی و نسبت اطلاعات منتشر شده در وب به میزان لینک‌های برگشتی خارجی آن است.

 

این رتبه‌بندی هر ساله در دی‌ و تیر ماه بروز می‌شود و یک مقیاس وبی برای دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی فراهم می‌آورد.

 

این رتبه‌بندی میزان فعالیت علمی وب‌گاه‌های آموزشی را به صورت دوره‌ای نشان می‌دهد.

شاخص‌های وبومتریک به این دلیل بوجود آمده‌اند که میزان توجه موسسات را به نشر اینترنتی نشان دهد.

 

بنابراین دانشگاه‌های با کیفیت آموزشی بالا ممکن است به دلیل عدم تمایل به سیاست‌های انتشار اینترنتی، در این نوع رتبه‌بندی رتبه مورد انتظار خود را بدست نیاورند.
  
فاکتور جی
 

یکی از روش‌های رتبه‌بندی دانشگاه‌ها بر اساس وبومتریک، روش فاکتور جی (G-factor) است که تعداد پیوندهای وب‌سایت یک دانشگاه را در میان وب‌سایت دیگر دانشگاه‌ها محاسبه می‌کند.

 

فاکتور جی در واقع میزان محبوبیت و اهمیت وب‌سایت یک دانشگاه خاص را در میان وب‌سایت‌های دانشگاه‌های دیگر نشان می‌دهد، بنابراین فاکتور جی حالتی از گستردگی و میزان نفوذ یک دانشگاه بر اساس وب‌سایت آن است.

 

 

پايگاه استنادي جهان اسلام نيز در ايران مسئوليت رتبه بندي دانشگاه ها را برعهده دارد، در حال حاضر اين پايگاه بر اساس آيين‌نامه رتبه‌بندي دانشگاه‌ها كه داراي پنج مولفه پژوهش و فناوري، زيرساخت‌هاي نهادي، آموزش و دانشجويي، فرهنگي و اجتماعي و روابط بين الملل است، دانشگاه ها را رتبه بندي مي كند و هر يک از اين مولفه‌ها، شاخص‌هاي مختلفي دارد.

 

نگاهي به شاخص هاي رتبه بندي پايگاه هاي مختلف در جهان نشان مي دهد كه پايگاه هاي مختلفي كه در جهان، رتبه بندي دانشگاه ها را برعهده دارند، هر كدام بر اساس شاخص هاي منحصر به خود اين كار را انجام مي دهند؛ البته ممكن است اساس معياربندي ها يكسان باشد، ولي ضرايب و جزئيات شاخص بندي بر اساس معيارهاي بومي در هر كشور متفاوت است.

 

پايگاه استنادي جهان اسلام نيز شاخص هايي را مدنظر قرار داده كه وجهه بين المللي نيز دارد، ولي بومي كردن بيشتر اين شاخص ها بر اساس معيارهاي ديني نياز به بازنگري دارد؛ شاخص هايي كه با وجود مفيد بودن در عرصه جهان علم هنوز به طور كامل مورد تاييد بسياري از دانشمندان كشور نيست.

 

به طور كلي مي توان گفت در حال حاضر تفاوت چنداني ميان شاخص هاي درنظر گرفته شده در پايگاه هاي رتبه بندي جهان و پايگاه استنادي جهان اسلام وجود ندارد، البته ضرايب در نظر گرفته شده در هر كدام از شاخص ها متفاوت است ولي تا بومي كردن شاخص هاي ISC راه درازي باقي است.

 

در همين راستا «خبرگزاري دانشجو»، در مطالب بعدي نظر اساتيد دانشگاه ها را نيز جويا شده و از همين منبع منتشر مي كند.