بومی سازی معيارها و شاخص هاي رتبه‌بندي دانشگاه‌ها ممكن نيست

جعفر مهراد در گفت‌وگو با خبرنگار علمي «خبرگزاري دانشجو»، با اشاره به اينكه رتبه بندي دانشگاه ها مقوله اي است تخصصي که بر اساس معيارها و شاخص هاي مختلف توسط برخي از کشورها، نشريات و مؤسسات صورت مي پذيرد، گفت: افرادي که در حوزه رتبه بندي اظهار نظر مي کنند لازم است ميان مفهوم و تعاريف رتبه بندي با مفاهيم ارزيابي، وب سنجي و فاکتورهايي که دانشگاه ها يا برخي از رشته هاي دانشگاهي را رده بندي مي کند، تفاوت قائل شوند، حتي مولفه هايي وجود دارد که نشريات را رتبه بندي مي کنند و معيارهاي علم سنجي از آن مقوله است.

وي افزود: برخي از مطالبي که در حوزه رتبه بندي مطالعه مي کنم نشان مي دهد که افرادي كه اظهار نظر مي كنند با بنيادهاي رتبه بندي آشنايي ندارند و اين مطالب آميخته اي از گفت‌وگوهاي متفرقه اي است که در قالب رتبه بندي ارائه و بيان مي شود.

مسئول رتبه بندي ISC اظهار داشت: «خبرگزاري دانشجو» فعاليت ارزنده اي را در اين حوزه آغاز کرده و جا دارد به عنوان مسئول رتبه بندي ISC از مصاحبه هايي که در اين حوزه با برخي از صاحبنظران به چاپ مي رساند قدرداني کنم، اما هنوز هم معتقدم که مطالعه برخي از اين گزارش هاي خبري نشان دهنده اختلاط موضوعات مختلفي است که برخي از آنها مستقيما با رتبه بندي مربوط بوده و برخي ديگر گرچه در عرصه هاي رتبه بندي مورد استفاده قرار مي گيرند ليکن محل استفاده، کاملا متفاوت مي باشد.

مهراد ادامه داد: رتبه بندي ISC موضوعي است که معيارها و شاخص هاي آن ربطي به پايگاه استنادي علوم جهان اسلام ندارد و خبرگان رتبه بندي در جمهوري اسلامي ايران در خلق و تعريف معيارها و شاخص هاي رتبه بندي ISC نقشی از خود ايفا نکرده اند.

وی گفت: رتبه بندي ISC محصول دو سميناري است که در اواخر سال 2006 و اوايل سال 2008 ميلادي بعد از بازگشت از سومين نشست وزراي آموزش عالي و تحقيقات علمی کشورهاي اسلامي از کويت به دستور وزير وقت علوم، تحقيقات و فناوري دکتر زاهدي در تهران برگزار شد.

سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام خاطرنشان کرد: در دو سمينار ياد شده در تهران، خبرگان رتبه بندي از کشورهاي مالزي، پاکستان، مراکش، ترکيه، عربستان سعودي و ايران حضور داشتند و جلسات توسط دکتر علي اکبر صالحي که آن زمان معاون علم و فناوري سازمان کنفرانس اسلامي بود، اداره مي شد.

به گفته مهراد در نشست دوم که با حضور دكتر داوودی، معاون وقت رياست جمهوري و وزراي وقت علوم و بهداشت در هتل آزادي تهران برگزار شد، معيارها به تصويب معاونان وزراي آموزش عالي و تحقيقات علمي کشورهاي اسلامي رسيد، اما متأسفانه به دلايل غير منطقي، معيارها و شاخص هاي  ISC را عربستان سعودي نپذيرفت و لاجرم مقرر شد در پنجمين نشست وزرا در مالزي در سال 2010 مجددا مطرح شود که در آنجا نيز از دستور کار خارج و به نشست فوق العاده وزرا محول شد.
 

وي افزود: نشست فوق العاده وزراي آموزش عالي و تحقيقات علمي کشورهاي اسلامي در سال 2011 در رياض، پايتخت عربستان سعودي برگزار شد و از ايران معاون آموزشی وزير و قائم مقام وزير در امور بين الملل وزارت علوم، تحقيقات و فناوری حضور داشت و بدين ترتيب معيارهای تهيه شده در عربستان به اتفاق آراء مورد تصويب قرار گرفت.

مسئول رتبه بندي ISC گفت: با توجه به آنچه که گذشت، امکان تغيير در معيارها و شاخص های رتبه بندی ISC  وجود ندارد و معيارها و شاخص های رتبه بندی ISC مصوب وزراست و دخل و تصرف در آن و بومی سازی معيارها و شاخص ها ميسر نيست.

مهراد افزود: معيارها و شاخص های مورد استفاده در رتبه بندی ISC معيارهايي است که دانشگاه های جهان اسلام بدين وسيله مورد ارزيابی و رتبه بندی قرار می گيرند و قرار است بر اين اساس با همديگر مقايسه شوند و ساير کشورهای اسلامی نيز مجاز به دخل و تصرف در معيارها و شاخص ها نبوده و آنچه را که به تصويب رسيده است را پذيرفته اند.

وي گفت: وزارت علوم، تحقيقات و فناوری نيز رتبه بندی خود را برای ارزيابی و رتبه بندی دانشگاه ها تهيه کرده که من نيز خود به عنوان عضوی از تيم رتبه بندی وزارت علوم، تحقيقات و فناوری شرکت داشته ام و اکنون آنچه که از گفته های مسئولان وزارت علوم بر می آيد، دانشگاه ها از اين رتبه بندی نيز برای سنجش عملکرد آموزشی و پژوهشی استفاده می کنند.
 

سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام گفت: در ساير کشورها نيز رتبه بندی های ملی معمول و متداول است، علاوه بر آن سه نظام معتبر بين المللی نيز مانند تايمز، QS و شانگهای هرکدام با شاخص های کاملا متفاوت، دانشگاه های جهان را رتبه بندی می کنند.

مهراد گفت: ISC نيز رتبه بندی دانشگاه های جهان اسلام را در اختيار دارد و معيارها و شاخص های آن نيز مختص رتبه بندی ISC است، اما هيچکدام از اين نظام های رتبه بندی مولفه هايي مانند وبومتريک، فاکتور جی و نظاير آن را جزو معيارها و شاخص ها نياورده اند.

وي افزود: اصولا وبومتريک سيستمی است که با عملکرد آموزشی و پژوهشی به طور مستقيم سرکار ندارد و تنها نظام های دانشگاهی را بر اساس نشر الکترونيکی بر روی وب سايت دانشگاه ها اندازه گيری می کند، همچنين سايرمولفه ها نيز به ارزيابی  و رتبه بندی نشريات می پردازند.

سرپرست پايگاه استنادي علوم جهان اسلام گفت:  پايگاه استنادی علوم جهان اسلام ISC ،ISI و اسکوپوس نظام هايي هستند که با رتبه بندی نشريات و مولفه های مرتبط با آن در ارتباط بوده و عملکرد پژوهشی دانشگاه ها را ارزيابی می کنند، به عنوان مثال بيان ميزان توليدات علمی کشورها، تعيين نرخ رشد توليدات علمی، مقايسه توليدات علمی کشورها با يکديگر، تعيين مقالات داغ و پر استناد يا تعيين نويسندگان پر تاليف موضوعاتی است که گرچه در مقوله رتبه بندی می گنجد، اما به مفهوم واقعی رتبه بندی در اين عرصه ها وارد نمی شود و مسائلی از اين نوع جزو مباحث علم سنجی است که از ماموريت های ISC، ISI و اسکوپوس است.

نظرات كارشناسي جعفر مهراد، مسئول رتبه بندي ISC در رابطه با رتبه بندی های جهانی از جمله رتبه بندی ISC در آينده از همين منبع منتشر مي شود.