فضيلت شب قدر!

 فضيلت شب قدر

شب قدر، پرارجترين و پررمز و رازترين شبها در گردونه زمان است كه قلمها در وصفش ميشكنند، زبانها از توصيفش قاصرند و عقل در فهم آن مبهوت و متحير ميماند؛ شبي كه به فرموده امام صادق عليهالسلام قلب رمضان به شمار ميايد.1

بهترين شب سال، شب قدر است كه خداوند در قرآن كريم آن را شبي پربركت دانسته2 و ارزش آن را برتر از هزار ماه بيان كرده است.3 ايا به راستي بركتي بالاتر از اين هست كه يك شب همتراز هزار ماه يعني سي هزار شب يا 83 سال و چهار ماه قرار گيرد؟

معناي شب قدر

چرا اين شب «شب قدر» ناميده شده است؟ چه اسراري در آن نهفته و چه وقايع و حوادثي در آن رخ داده و ميدهد؟ مفسران قرآن كريم با استفاده از قرآن و احاديث پيشوايان معصوم دين درباره علت نامگذاري اين شب به «شب قدر» مطالب و دلايل زيادي آوردهاند.4 شب قدر يعني شب بزرگ و با عظمت؛ زيرا در قرآن كريم «قدر» به معناي منزلت و بزرگي خدا آمده است.5 همه مقدّرات بندگان نيز در طول سال در اين شب رقم ميخورد6؛ همچنانكه امام رضا عليهالسلام فرمودند: «خداوند در شب قدر آنچه را كه از اين سال تا سال بعد پيش خواهد آمد، مقدّر ميفرمايد از زندگي يا مرگ، از خوب يا بد يا روزي. پس آنچه خداوند در اين شب مقرر ميكند، به حتم واقع خواهد شد.»7

 البته اين امر هيچگونه تضادي با آزادي اراده انسان و مسئله اختيار ندارد؛ زيرا تقدير الهي به وسيله فرشتگان بر طبق شايستگيها و لياقتهاي افراد و به اندازه ايمان، تقوا، پاكي نيت و اعمال آنهاست. بدون شك مفاهيمي چون: وعده و وعيد، انذار و بشارت، كيفر و پاداش، بدون برخورداري انسان از اراده و اختيار بيمعناست. حضور انسان در محافل شب قدر، عبادت و دعا و ... جلوههايي از حضور اراده و اختيار انسان است.

بزرگترين اشتباه درباره حقيقت مشيت الهي اين است كه گروهي خود را صاحب همه چيز ميدانند و تصور ميكنند خداوند به صورت مطلق همه كارها را به بندگان خود واگذار نموده است؛ پس نه ثواب و عقاب در كار است و نه مسئوليت و اخلاق. گروهي ديگر نيز فكر ميكنند انسان موجودي مجبور است كه هيچ اختيار و آزادي ندارد و همه چيز با قضا و قدر تعيين ميشود؛ در حالي كه حقيقت امري ميان اين دو نظر است؛ يعني نه جبر قضا و قدر و نه واگذاري مطلق به بندگان؛ چراكه بعضي از كارها را ما به خواست و اراده خودمان انجام ميدهيم؛ مثل خوردن، آشاميدن، رفتن، آمدن و ... و در بعضي ديگر از كارها همچون به دنيا آمدن، از دنيا رفتن و ... اراده و خواست ما مطرح نيست.8

 در شب قدر فرشتگان بسياري به زمين ميايند؛ بهطوري كه زمين بر آنها تنگ ميشود. لذا آن را «شب قدر» ناميدهاند؛ زيرا يكي از معاني «قدر» به معناي ضيق و تنگ است9 و در اين شب قرآن با تمام قدر و منزلتش به وسيله فرشته صاحب قدر بر پيامبر صلياللهعليهوآله نازل گرديد.10

 پنهان بودن شب قدر

اينكه شب قدر در ماه مبارك رمضان واقع شده است، مورد قبول همه مسلمانان است و هيچگونه شك و ترديدي در آن وجود ندارد؛ زيرا از سويي خداوند در قرآن ميفرمايد: «ماه رمضان ماهي است كه قرآن در آن نازل شده است»11 و از سوي ديگر در آيه اول سوره قدر ميخوانيم: «ما آن (قرآن) را در شب قدر فروفرستاديم». با توجه به اين دو آيه مباركه، چنين نتيجهگيري ميشود كه شب قدر خارج از ماه مبارك رمضان نيست و حتماً در اين ماه قرار دارد.

 بنابر روآيات، خداوند اجابت را در ميان دعاها پنهان كرده است تا مؤمنان به همه دعاها روي آورند؛ همانگونه كه وقت مرگ را پنهان كرده است تا مردم در همه حال پذيراي آن باشند. وقت قيامت و ظهور امام زمان عجلاللهتعاليفرجهالشريف را نيز مخفي كرده تا اهل معصيت آنها را دستاويزي براي نيل به مقاصد شوم خود قرار ندهند و در مقابل، مؤمنان در همه حال مراقبت بيشتري از خود نشان دهند.12 بر همين مبنا شب قدر مخفي است و زمان دقيق آن مشخص نيست. امام علي عليهالسلام دليل مخفي بودن شب قدر را در اين ميداند كه مؤمنان شبهاي بيشتري را قدر بدانند و در آرزوي درك فضيلت آن به كارهاي نيك و عبادت بيشتري پرداخته، از معاصي و زشتيها دوري گزينند و در پرستش خداوند تلاش بيشتري نمايند. 13

 حكمت ديگر مخفي ماندن شب قدر آن است كه اگر شب خاصي معين ميشد، برخي افراد بر اثر توفيق شبزندهداري و احياي آن به عجب و غرور مبتلا ميشدند؛ اما پنهان بودن آن باعث ميشود تا ملكات فاضله در مؤمنان راسختر شود و در نتيجه از بركات و فيوضات بيشتري در اين شبها بهرهمند گردند. اگر اين شب معلوم بود، حرمت و عظمت در خور شأن را نداشت؛ زيرا مردم همواره براي امور پنهان، احترام بيشتري قائلاند.

 فضايل شب قدر

عظمت و فضيلت اين شب را بر ساير شبها از اين امور ميتوان به دست آورد:

1. آمرزش گناهان: پيامبر خدا صلياللهعليهوآله در تفسير سوره «قدر» فرمودند: «هر كس شب قدر را احيا بدارد و مؤمن باشد و به روز جزا اعتقاد داشته باشد، تمامي گناهانش آمرزيده ميشود.»14

2. قلب رمضان: امام صادق عليهالسلام فرمودند: «از كتاب خدا استفاده ميشود كه شماره ماههاي سال نزد خداوند، دوازده ماه است و سرآمد ماهها ماه رمضان است و قلب ماه رمضان ليلة القدر است».15

3. بهتر از هزار ماه: در فرهنگ غني اسلام، همه چيز را با معيارهاي الهي ميسنجند و بر همين اساس قرآن در مورد شب قدر ميفرمايد: «لَيلَةُ الْقَدْرِ خَيرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْر» در دعاي 44 صحيفه سجاديه نيز ميخوانيم: «(عبادت و بندگي در) شبي از شبهاي آن، آن را برابر با (عبادت در) شبهاي هزار ماه قرار داد (چون خيرات و بركات و سودهاي ديني و دنيوي در آن است) و آن را شب قدر ناميد».

4. نزول قرآن: طبق روآيات، مجموع قرآن در شب قدر نازل شده است.16 اين نزول دفعي و يكباره قرآن است، اما نزول تدريجي قرآن طي 23 سال دوران نبوت پيامبر گرامي صلياللهعليهوآله بهصورت الفاظ نازل شده است.

5. نزول ملائكه: نزول ملائكه و روح در شب قدر نشانه شرافت آن بر هزار ماه است. امام باقر عليهالسلام فرمودند: «عمل صالح در شب قدر از قبيل نماز، زكات و كارهاي نيك ديگر بهتر است از عمل در هزار ماهي كه در آن شب قدر نباشد.»17

6. عرضه اعمال بر حجت خدا: بنا بر روآيات و ظاهر آيت سوره قدر، شب قدر منحصر به زمان رسول خدا صلياللهعليهوآله نيست و فرشتگان در شب قدر مقدّرات يك سال را نزد «ولي مطلق زمان» ميآورند و بر او عرضه ميكنند.18 اين واقعيت از روز نخستين وجود داشته است و تا قيامت هم ادامه خواهد يافت. از سويي نيز بنابر روآيات زمين از نخستين روز خلقت تا آخر فناي دنيا بيحجّت نخواهد بود19 چنانكه امام علي عليهالسلام فرمودند: «شب قدر در هر سالي هست، در اين شب امور همه سال (و تقديرها و سرنوشتها) فرو فرستاده ميشود. پس از درگذشت پيامبر صلياللهعليهوآله نيز اين شب صاحباني دارد».20 حجت خدا در زمين در زمان حاضر وجود مقدّس و مبارك حضرت مهدي عجلاللهتعاليفرجهالشريف است و اوست كه حجت خدا و وصي اوصيا و خليفه رسول خدا صلياللهعليهوآله و معصوم از هر گناه و پليدي است و لذا صاحب شب قدر است.

 فرصت را غنيمت شمريم

شب قدر فرصتي است زرين و طلايي براي شستوشوي آينه دل. آن شب بهترين فرصت است تا خوبيها را جايگزين بديها، صلح و صفا را جايگزين اختلاف و تفرقه، احسان و نيكي را جايگزين ظلم و ستم، احسان به والدين را جايگزين عاق والدين، و صله رحم را جايگزين قطع رحم نماييم. نيكو و شايسته است با صدقات قدمي در جهت آباداني خانه آخرت برداريم و با اعمال نيك و خير، ثواب دو چندان ببريم. در شب قدر كه شبزندهداري ميكنيم، خداوند نام ما را در گروه نيكبختان ثبت ميكند و آتش جهنم را بر ما حرام ميسازد. ايا توفيقي بالاتر از اين هست كه آتش جهنم بر ما حرام شود و به خدا نزديك شويم؟ دعاهاي شبهاي رمضان مجموعهاي است بصيرتبخش كه با تكرار تلاوت آنها به صورت هدفهايي براي ما در ميايد. پس هنگام خواندن اين ادعيه شايسته و بهتر است مفهوم آنها را نيز همواره مدنظر داشته باشيم و با تلاش و كوشش به سوي اين هدفهاي مطرح شده در دعاها گام برداريم.

منبع خبر: پايگاه نورسافت/انتهاي پيام/