اساسيترين عمل بندگي
اولين و اساسيترين عمل بندگي و اطاعت حقتعالي، ملازمت بر انجام واجبات شرعي و ترك محرمات است. اين ملازمت جز با مراقبت و مواظبت بر نفس تحقق نمييابد؛ زيرا گاهي افراد، واجباتي را انجام ميدهند و محرماتي را نيز ترك ميكنند، لكن بر تمامي حركات و سكنات خود مواظبت ندارند و شايد بر اثر همين مواظب نبودن واجباتي از بنده ترك شده و يا محرماتي از او صادر شود.
امام علي(ع) ميفرمايد: (سزاوار است اين كه انسان بر نفس خويش تسلط داشته، مراقب قلبش باشد). البته اين مراقبت با محاسبهاي از نفس كامل ميشود. ويژگي محاسبه، پي بردن به نواقص عملي و اخلاقي است و تا انسان به نواقص خويش پي نبرد به دنبال اصلاح و رفع نقص نفسش نميرود.
بنابراين براي تدبير نفس، بايد اين روش را همواره دنبال كرد تا به تدريج براي انسان ملكه شود. البته اگر خطايي انجام داد مأيوس نشود؛ بلكه تصميمش را براي ادامه طاعت تجديد و تقويت نمايد كه مزيت ديگر اين روش محكم شدن اراده انسان در اعمالش ميشود.
البته در ابتداي امر مراقبه و محاسبه با كندي انجام ميشود كه امري طبيعي است، چون نفس انسان ميخواهد آزاد باشد و كمتر در قيد و بند قرار گيرد از اين جهت بايد با حداقل، اين امر را تداوم بخشيد. آنچه را كه اساتيد اخلاق شفارش ميكنند آن است كه انسان شب قبل از خواب يك محاسبه از اعمال و رفتار روزانه خود داشته باشد اگر مرتكب فعل حرامي شده توبه كند و بر انجام واجبات، خدا را شكر كند و در طي روز مراقب اعمال و رفتار خود باشد.