عجله کار شيطان است!

ديدگاه اسلام در مورد عجله در كارها چيست؟

عشق آتشين به يك موضوع، افكار سطحى و محدود، گاه سيطره هوى و هوس بر انسان، و خوشبينى بيش از حد به يك مطلب، عوامل عجله و شتابزدگى در كارها است.

و از آنجا كه بررسى هاى سطحى و مقدماتى، غالباً براى پى بردن به حقيقت يك امر و سود و زيان آن كافى نيست، معمولاً عجله و دستپاچگى در انجام كارها، موجب ندامت، خسران و پشيمانى است.

تا آنجا كه در آيه 11 سوره «اسراء» مى خوانيم: «انسان همان گونه كه نيكى ها را طلب مى كند، به خاطر دستپاچگى و عدم مطالعه كافى، به طلب بدى ها برمى خيزد» (وَ يَدْعُ الإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ). «چرا كه انسان ذاتاً عجول است» (وَ كانَ الإِنْسانُ عَجُولاً).

تلخ كامى ها و شكست ها و مصائبى كه دامان انسان را در طول تاريخ، بر اثر عجله و شتابزدگى گرفته است، بيش از آن است كه: قابل احصا و شماره باشد، و خود ما در طول زندگى نمونه هاى آن را آزموده ايم، و ثمرات تلخش را چشيده ايم!.نقطه مقابل عجله «تثبت» و «تأنّى» يعنى درنگ كردن، و با تفكر و تأمل و بررسى همه جوانب، كارى را انجام دادن است.در حديثى از رسول خدا(ص) نقل شده كه:  

إِنَّما أَهْلَكَ النّاسَ الْعَجَلَةُ وَ لَوْ أَنَّ النّاسَ تَثبَّثُوا لَمْ يَهْلِكْ أَحَدٌ: «مردم را عجله، هلاك مى كند، اگر مردم با تأمل، كارها را انجام مى دادند، كسى هلاك نمى شد».

در حديث ديگرى از امام صادق(ع) مى خوانيم:   مَعَ التَّثَبُّتِ تَكُونُ السَّلامَةُ وَ مَعَ العَجَلَةِ تَكُونُ النَّدامَةُ: «با درنگ كردن، سلامت است و با عجله ندامت»!

و نيز پيامبر(ص) مى فرمايد: إِنَّ الأَناةُ مِنَ اللّهِ وَ الْعَجَلَةُ مِنَ الشَّيْطانِ!: «تأنى و ترك شتابزدگى، از ناحيه خدا است و عجله از شيطان»!

البته، در روايات اسلامى بابى در زمينه «تعجيل در كار خير داريم»، از جمله در حديثى از رسول خدا(ص)مى خوانيم: 

إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ مِنَ الْخَيْرِ ما يُعَجَّلُ: «خداوند كار نيكى را دوست دارد كه در آن شتاب شود».

و روايات، در اين زمينه بسيار است كه: منظور از عجله در اين روايات، همان «سرعت» است در مقابل اهمال كارى، تأخيرهاى بى جا، و امروز و فردا كردن، كه غالباً سبب بروز مشكلات و موانعى در كارها مى گردد.

شاهد اين سخن، حديثى است كه، در همين باب از امام صادق(ع) بدين گونه نقل شده: 

مَنْ هَمَّ بِشَيْء مِنَ الْخَيْرِ فَلْيُعَجِّلْهُ فَإِنَّ كُلَّ شَيْء فِيهِ تَأْخِيرٌ فَإِنَّ لِلشَّيْطانِ فِيهِ نَظْرَةً: «كسى كه تصميم به كار خيرى گرفت، بايد عجله كند; زيرا هر كارى را كه در آن تأخير كنيد، شيطان در آن حيله اى مى كند».

بنابراين، بايد گفت: «سرعت و جديت در كارها، آرى، اما عجله و شتابزدگى هرگز»!

و به تعبير ديگر، عجله مذموم آن است كه: به هنگام بررسى و مطالعه در جوانب كار، و شناخت صورت گيرد، اما سرعت و عجله ممدوح آن است كه: بعد از تصميم گيرى لازم، در اجرا درنگ نشود، و لذا در روايات مى خوانيم: «در كار خير، عجله كنيد» يعنى بعد از آن كه خير بودن كارى ثابت شد، ديگر جاى مسامحه نيست.

(تفسير نمونه، جلد 12، صفحه 59/آيت الله مکارم شيرازي)