زن، انتظار، ظهور

در اين دنياي اعجاب‏انگيز و پر هياهو که ملت‏هاي مظلوم و بي‏دفاع آماج دسيسه‏هاي شوم و سلاح‏هاي مرگبار مستکبران قرار مي‏گيرند تا آنان به اهداف پليدشان نايل گردند، اين سوال در ذهن انسان خطور مي‏نمايد که آيا روزي فرا خواهد رسيد که فساد و خونريزي از دنيا رخت‏بربندد و دنيا تحت فرماندهي منجي و مصلح جهاني قرار گرفته و صلح و عدل جهان‏گير شود؟

اين ايده و آرزو از دير باز مورد توجه جامعه انساني بوده و اعتقاد به ظهور مصلحي بزرگ که مرهم تمامي رنج‏هاي جانکاه بشريت است در همه اديان بروز و ظهور داشته است .

منشاء و ريشه اين اعتقاد را بطور کل مي‏توان در دو امر خلاصه نمود . اول اين که بيدادگري‏ها در طول تاريخ موجب گرديده انسان‏ها ظهور مصلح جهاني را براي رفع و دفع ستم ستمگران امري اجتناب‏ناپذير بدانند تا در سايه حکومت وي به آرامش و امنيت‏برسند . دوم آن که توصيه‏ها و تاکيدات اديان مختلف در زمينه مصلح کل، تقويت کننده و استحکام بخش اين عقيده و تفکر بوده است .

چرا که، اديان بزرگ الهي چون يهوديت، مسيحيت و اسلام، و نيز ساير اديان و مکاتب الهي و غير الهي ديگر به پيروان خويش نويد موعودي را مي‏دهند که روزي ظهور خواهد نمود و جهان را مملو از خير و نيکي خواهد کرد .

اين عموميت در عقيده به ظهور مصلح و منجي کل، بيانگر اين نظريه است که همه اين افکار و عقايد، برگرفته از منبع وحي مي‏باشد . علاوه بر آن فطرت انسان نيز که خواهان صلح و آرامش و جهاني دور از پليدي است، طالب روزي مي‏باشد که يک منجي بزرگ، نجات بخش او از گرداب بيدادگري‏ها، جنايات، سرگرداني‏ها و ... باشد .

مطلب حائز اهميت ديگر اين که، اعتقاد به مصلح و انتظار ظهور او، از نظر روحي و رواني براي جامعه بشري داراي ارزشي بس عظيم است . زيرا اگر نااميدي و ياس در فردي پديد آيد و اين بيماري از فرد به جامعه گسترش يابد، سعادت آن جامعه در معرض سقوطي حتمي قرار خواهد گرفت، اما اعتقاد به منجي موجب مي‏گردد که معتقدان به اين باور با اميد و اطمينان به پيروزي نهايي خير و عدل، و برکنده شدن شر و بيداد، روح تلاش و سازندگي را در جامعه بدمند و سايه شوم نااميدي را از آن دور سازند و با انتظاري شورانگيز، مهياي ظهور موعود آسماني گرداند .

عقيده به مصلح در اسلام

همانگونه که گذشت، اعتقاد به مصلح، عقيده‏اي است همه گير و گسترده، اما اين عقيده تحت عنوان ظهور مهدي (عج) در عقايد اسلامي وسعت فوق العاده‏اي دارد و به عنوان يک عقيده زير بنايي شناخته شده است . چنانکه منکر آن از آئين اسلام بيرون خواهد بود . بنابر حديثي که از طريق شيعه و سني نقل گرديده است پيامبر اکرم (صلي‏الله عليه و آله) مي‏فرمايند:

«من کذب بالمهدي فقد کفر» ; (1) هرکس مهدي را انکار کند براستي کافر است .

يا در جاي ديگر مي‏فرمايند: «من انکر القائم من ولدي في زمان غيبته مات ميتة جاهلية‏» . (2)

لذا، تمامي مسلمانان اعم از شيعه و سني به مساله مهدويت معتقدند . و احاديث فراواني که از رسول گرامي اسلام (صلي‏الله عليه‏و آله) در باب مهدويت نقل گرديده جاي سخن را براي هيچ کس باقي نگذاشته است .

طبق گفته نويسنده شهير کامل سليمان: «مساله مهدويت و نويد ظهور مصلح غيبي، در اسلام بسيار قديمي و ريشه دار است و اختصاص به تشيع ندارد بلکه اتصال آن بوضوح به شخص نبي اکرم (صلي‏الله عليه‏و آله) مي‏باشد» . (3) موضوع ظهور امام مهدي (عج) آنچنان روشن است که علماء اهل سنت کتب مختلفي پيرامون آن حضرت به قلم تحرير درآورده‏اند .

آقاي «علي محمد علي دخيل‏» در کتاب «الامام المهدي‏» جمعا 205 کتاب از علماي سني معرفي مي‏نمايد که پيرامون مهدي موعود ( عليه‏السلام) بحث کرده‏اند . قابل ذکر آنکه اخبار حضرت مهدي ( عليه‏السلام) در قديمي‏ترين منابع سنيان آمده است . و کتب مسند احمد حنبل، صحيح مسلم، صحيح بخاري، سنن ابن ماجه، سنن ترمذي، سنن ابن ابي داوود، رواياتي در مورد امام مهدي ( عليه‏السلام) نقل کرده‏اند .

امام مهدي ( عليه‏السلام) در آيات قرآني و احاديث

قرآن که منبع اصيل فرهنگ، عقايد و معارف اسلامي است، حاوي آيات زيادي مرتبط با امام عصر ( عليه‏السلام) و ظهور آن حضرت مي‏باشد، که برخي از علماء و انديشمندان شيعه و سني اين آيات را جمع آوري و تفسير نموده‏اند . کتاب «المهدي في القرآن‏» 106 آيه را تنها از منابع اهل سنت در مورد امام مهدي ( عليه‏السلام) گرد آوري کرده است . دانشمند مشهور شيعي «سيد هاشم بحراني‏» نيز کتاب «المحجة فيما نزل في القائم الحجة‏» را درباره آيات مربوط به امام مهدي ( عليه‏السلام) به تاليف درآورده است . که به جهت اختصار از پرداختن به اين آيات معذوريم .

مطلب مهم ديگر اينکه هنگامي که به مجموعه‏هاي حديثي که در بردارنده روايات آل پيامبر (صلي‏الله عليه‏و آله) است رجوع مي‏نمائيم، با انبوهي از نويدها در مورد دوازدهمين نور مقدس يعني امام زمان (عج) و ظهور ايشان مواجه مي‏گرديم . که اين بزرگواران در مناسبت‏هاي مختلف و موقعيت‏هاي حساس از وجود گرانمايه حضرت حجت ( عليه‏السلام) و ظهور و حکومت وي خبر داده‏اند .

در حديثي از امام حسين ( عليه‏السلام) است که فرمودند:
«اگر جز يک روز از عمر دنيا باقي نمانده باشد، خداوند آن روز را چنان دراز گرداند تا مردي از اولاد من قيام کند و زمين را پر از عدل و داد نمايد، چنانچه پر از ظلم و ستم شده باشد» . (4)

امام حسن عسکري ( عليه‏السلام) پدر گرامي امام عصر (عج) نيز مي‏فرمايند:
«خدا را سپاس ... که جانشين بعد از خود را ديدم که شبيه‏ترين مرد به رسول خدا از نظر خلقت و اخلاق است ... اوست که زمين را پر از عدل و داد مي‏کند بعد از آنکه پر از ظلم و تجاوز و غصب شده باشد .» (5)

روايات مربوط به امام عصر ( عليه‏السلام) آنقدر فراوان است که دانشمندان شيعي در راه جمع آوري روايات مرتبط با مهدويت زحمات فراوان کشيده و کتب زيادي تاليف کرده‏اند که آوردن نام اين کتب و صاحبان آن‏ها، خود کتاب مستقلي مي‏طلبد . اما مهمترين و جامعترين کتبي که روايت مهدويت را گرد آورده و تاليف شده‏اند عبارتند از:
1 - کتاب «المهدي‏» تاليف فقيه بزرگوار سيد صدرالدين صدر
2 - «البرهان علي وجود صاحب الزمان‏» تاليف مرحوم سيد محسن الامين .
3 - «منتخب الاثر في احوال الامام الثاني عشر» تاليف حضرت آيت ا ... لطف ا ... صافي .

عقيده به ظهور منجي انسانيت، در حقيقت‏با انتظار ظهور او پيوند خورده است . انتظاري حقيقي که ايجاد تحرک و تلاش براي سازندگي دارد و با ايجاد بيداري و آگاهي در انسان‏ها آنان را مهياي ظهور مي‏سازد .

انتظار از نظر ريشه لغوي به معناي درنگ در کار، مراقب بودن، اميد و توقع داشتن است . (6)

اما از نظر اصطلاحي، انتظار به حالت کسي گفته مي‏شود که از وضع موجود ناراحت است و براي ايجاد وضع بهتري تلاش مي‏کند . (7)

اما انتظاري که اسلام معرفي مي‏نمايد و يکي از پايه‏هاي بزرگ اين دين است‏يعني تحصيل آمادگي براي پذيرش قيام مهدي (عج) . انتظار فرج بطور کل همه اعتقادات اساسي يک فرد مسلمان اعم از توحيد، نبوت، امامت و ديگر عقايد اسلامي را در بردارد و لذا از سوي معصومين به عنوان برترين عبادت معرفي شده است که «افضل العبادة انتظار الفرج‏» . (8)

حال بايد ديد فلسفه اين انتظار چيست؟

اسلام که تعليماتش بر اساس فلسفه‏هاي عميق و صحيح اجتماعي قرار دارد براي انتظار نيز فلسفه‏اي خاص دارد و آن اينکه اصل انتظار را به عنوان پشتوانه براي بقاء جامعه اسلام قرار داده تا محرک روح فعاليت و رکت‏به سوي آينده‏اي بهتر براي اجتماع مسلمانان باشد . و همين عامل انتظار و اميد به آينده‏اي روشن است که با وجود فراگير شدن کفر و الحاد و ستم، مسلمانان با ثبات قدم و ايمان مستحکم اسلام را از هر گونه گزند حفظ نموده و در اين راه از بذل جان و مال فروگذار ننمايند و با آمادگي و تلاش به سازندگي و اصلاح جامعه بپردازند اين حقيقت در سخنان معصومين نيز جلوه‏گر است آنجا که امام سجاد ( عليه‏السلام) مي‏فرمايند: «انتظار الفرج من اعظم الفرج‏» ; (9) انتظار فرج خود از بزرگترين گشايش‏هاست .

و به همين دليل است که انتظار که شيرين‏ترين و جذاب‏ترين تفکر ديني است اثرات سازنده‏اي دارد که در برگيرنده جنبه‏هاي مختلف زندگي يک مسلمان است . تا آنجا که شخص را متعهد مي‏سازد براي تحقق اهداف عاليه اسلام با ايجاد روح مقاومت و ايستادگي به استقبال ظهور حق و تسلط عدالت‏بر جهان برود و در اين راه فداکاري نمايد .

رابطه جنسيت‏با نحوه انتظار

زن و مرد با وجود دارا بودن مجموعه‏اي از صفات مشترک انساني، هر يک داراي صفات و ويژگي‏هاي خاص خويش مي‏باشند و بنابر خلقت‏خود هر کدام داراي تفاوت‏هايي هستند که اين تفاوت‏ها ايجاب مي‏کند در بعضي موارد هر يک حدود و وظايف خاصي داشته باشند .

ذکر اين نکته الزامي است که زن و مرد در جوهره انسانيت هيچ تفاوتي ندارند و زمينه‏هاي رشد و تکامل براي هر دو يکسان است . اما هر کدام بر طبق خلقت‏خاص خود داراي تفاوت‏هاي جسمي و روحي هستند که بر طبق اين تفاوت‏ها، وظايف خاصي که با جنسيت آنان همخواني دارد را به انجام مي‏رسانند اما اين تفاوت‏ها به هيچ وجه دليل بر برتري جنسي بر جنس ديگر نيست‏بلکه اين تفاوت‏ها عين تناسب است .

و اين تفاوت‏ها با وظايف محوله با آنان تناسبي خاص دارد . انتظار فرج و شيوه آمادگي براي ظهور نيز از اين قاعده مستثني نيست، به اين ترتيب که چگونگي انتظار و نحوه آمادگي براي قيام مهدي موعود نيز بايد با توجه به اين تفاوت‏ها و سرمايه‏هاي خاص انساني صورت پذيرد . البته زن و مرد هر دو در بسياري از وظايف يک منتظر، به يک اندازه مسئولند و فقط در شکل و نحوه ايفاء اين وظايف تفاوت‏هايي دارند، به عنوان مثال مرد با آمادگي رزمي و نظامي و زن با پرورش فرزندان صالح علاوه بر ساير وظايف مشترک مي‏توانند منتظر ظهور باشند و اين در حقيقت نشانگر مکمل بودن زن و مرد در راه تحقق شرايط ظهور است .

سيماي زن منتظر

با توجه به آنچه گذشت، در بيان سيماي زن منتظر نيز بايد به تفاوت‏ها و در نتيجه نحوه عملکرد زن منتظر توجه داشت اما پيش از پرداختن به وظايف زن منتظر بايد به وظايف مشترک منتظران اعم از زن و مرد پرداخت تا با منتظران واقعي بيشتر آشنا گرديم .

در باب وظايف شيعيان در دوران غيبت‏سخنان بسيار گفته شده و کتب مختلف پيرامون آن تاليف گرديده و علماء دين به شرح و بسط اين وظايف پرداخته‏اند .

مرحوم حاج ميرزا محمد تقي موسوي اصفهاني در کتاب ارزشمند (مکيال المکارم) تا هشتاد وظيفه براي منتظران ذکر کرده است . از آنجا که تبيين همه وظايف در اين محدوده نمي‏گنجد به تعدادي از مهمترين آن‏ها اشاره مي‏نمائيم:

1 - تحصيل معرفت نسبت‏به مقام والاي حضرت ولي عصر (عج):
اولين و مهمترين وظيفه کسب معرفت نسبت‏به وجود مقدس امام عصر است آنچنان که در رواياتي که از پيامبر و ائمه ( عليهم‏السلام) نقل گرديده، آمده است: «من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتة جاهلية‏» . (10)
مؤلف کتاب مکيال المکارم مي‏فرمايد: «... شناخت امام زمان جز به دو امر حاصل نمي‏گردد: اول شناختن امام به نام و نسب، دوم شناخت صفات و خصائص او و تحصيل اين شناخت از اهم واجبات است‏» . (11)

2 - تهذيب نفس و دوري از گناهان:
در روايتي از امام صادق ( عليه‏السلام) آمده است: «من سره ان يکون من اصحاب القائم فلينظر وليعمل بالورع و محاسن الاخلاق و هو منتظر» ; (12) هر کس دوست دارد از ياران قائم ( عليه‏السلام) باشد بايد که منتظر و پرهيزکار باشد و با اخلاق نيک رفتار نمايد و در اين حال او منتظر است .

3 - دلبستگي و پيوند با مقام ولايت:
حفظ و تقويت پيوند با مقام ولايت و تجديد عهد با آن حضرت، يکي ديگر از وظايف مهم منتظران است تا با چنين عهد و پيماني ناگسستني براي ياري حضرتش تا پاي جان بايستند و هرگز تن به رکود و ذلت و ظلم و بي‏عدالتي ندهند .

4 - تحصيل آمادگي براي ظهور حجت‏حق:
يکي ديگر از اين وظايف کسب آمادگي‏هاي نظامي و غير نظامي براي ياري و نصرت امام زمان ( عليه‏السلام) است . امام موسي کاظم مي‏فرمايند: «من ارتبط دابة متوقعا به امرنا و يغيظ به عدونا و هو منسوب الينا ادرالله رزقه، و شرح صدره، و بلغه امله و کان عونا علي حوائجه‏» ; (13) هر کسي اسبي را به انتظار امر ما نگه دارد و به سبب آن دشمنان را خشمگين سازد و او به ما منسوب باشد خداوند روزيش را فراخ گرداند و به او شرح صدر دهد، او را به آرزويش برساند و در رسيدن به خواسته‏هايش ياري کند . و به همين دليل بوده است که در گذشته منتظريني وجود داشته‏اند که هماره با خود سلاح و اسبي داشتند که آن را براي در رکاب امام زمان ( عليه‏السلام) بودن تهيه کرده بودند .

ذکر اين مطلب حائز اهميت است که از آنجا که آمادگي رزمي و نظامي، بيشتر با روحيه مردان سازگاري دارد و زنان از اين نظر معافند، بايد به گونه‏اي ديگر که موجب رضاي خدا و امام زمان باشد براي قيام حضرت بقية ا ... کسب آمادگي نمايند .

 بدين صورت که زنان با ايمان و عفيف با خوب شوهرداري کردن و تربيت فرزندان شجاع و سلحشور ياران باوفايي براي امام ( عليه‏السلام) بپرورانند . همچنين آنان، با تبليغ فرهنگ انتظار و دادن روحيه ياري‏گري امام عصر ( عليه‏السلام) به مردان، کسب علم و دانش و .. . آماده ظهور آن مهر تابان گردند . 

پي‏نوشت‏ها:
1) منتخب الاثر/لطف الله صافي/ص 200 - روزگار رهايي/کامل سليمان/ج‏1/ص 15/به نقل از عقد الدرر ص 157
2) منتخب الاثر/لطف الله صافي/ص 625
3) روزگار رهايي/ج 1/ص 14/کامل سليمان
4) بحار الانوار/علامه مجلسي/ج 51/ص 133
5) الصراط المستقيم/علي بن يونس عاملي/ج 2/ص 231
6) فرهنگ روس/خليل جر/ج 1/ص 337
7) تفسير نمونه/ناصر مکارم شيرازي/ج 7/ص 381
8) بحار الانوار/علامه مجلسي/ج 52/ص 125
9) بحار الانوار/علامه مجلسي/ج 52/ص 122
10) بحار الانوار/علامه مجلسي/ج 32/ص 321
11) مکيال المکارم/موسوي اصفهاني/ج 2/ص 107
12) کافي/مرحوم کليني رازي/ج 1/ص 194
13) کافي/مرحوم کليني رازي/ج 6/ص 535
منبع: حوزه نت