بولتن نويسي و شايعه پراكني به سبك آينده
پاتوق شیشه ای- امید حسینی درآخرین پست وبلاگ شخصی خود (آهستان) به شیوه و رفتار ژورنالیستی سایت آینده در بازتاب اخبارو شایعات و توهین های این سایت پرداخته و می نویسد:
مدتها بود كه دوست داشتم درباره سايت آينده و شيوه و رفتار ژورناليستي آن در بازتاب برخي اخبار يك سويه و جهتدار مطلبي بنويسم اما هر بار به بهانهاي اين كار به تاخير افتاد. تا اينكه چند روز پيش يادداشتي را در سايت رجانيوز ديدم با عنوان «آينده، كدام آينده را هدف قرار داده است؟»
با خواندن اين مطلب، اولين چيزي كه در ذهنم گذشت اين بود كه كمترين نتيجهي اين نوشته اينست كه بزرگترين بهانه را به دست آيندهايها ميدهد تا عقدههايشان را هرچه بيشتر بر سر بسيجيها خالي بكنند. طولي نكشيد كه اين پيشبيني درست از آب در آمد و فرداي آن روز، مطلبي در سايت آينده منتشر شد كه با زيركي تمام انگشت بر همان بخش مورد نظر نوشتهي «رجا» گذاشته بود.
آن بخش يادداشت رجا كه خوشحالي آينده را در پي داشت اين قسمت بود:«رهبری همچون امام امت یك نسل تربیت كرده است كه صرفاً از او فرمان میبرند. ملاك و معیار را از رهبر میگیرند. قرب و بعد به رهبر را ملاك حب و بغض خویش قرار میدهند. به لباس و سابقه و سن هم كاری ندارند، حتی اگر احمدینژاد باشد. عملكرد را بر اساس معیار میسنجند و در مقام عمل اقدام مقتضی را انجام میدهند. وبلاگ مینویسند، روزنامه منتشر میكنند، نمایشگاه برپا میكنند، تجمع برگزار میكنند، شیشه سفارت میشكنند، لازم باشد چوب هم دست میگیرند، ابایی ندارند. سپاه جوان پاسداران انقلاب اسلامی هستند. سربازانی كه در وقت لزوم پیشروی میكنند، اشارت نشین نیستند. ملاحظه كاری سیاسی و جناحی ندارند، فرمانده كل قوا گفته، آرمانگرا باشید، مطالبه گر باشید، حتی اگر اشتباه كنید.»
سايت آينده كه در جريان حوادث اخير، عمق كينه و عصبانيت خود را از نيروهاي بسيجي و انقلابي نشان داده بود، اين قسمت از يادداشت رجا را به عنوان سندي بر ادعاي هميشگي خود مبني بر خشونتطلب بودن بسيجيان پررنگ كرد. البته در حوادث اخير اشتباهات زيادي از سوي برخي نيروهاي بسيج و نيروي انتظامي صورت گرفته كه جاي شك و ترديدي در آن نيست، اما اينكه همه خدمات آنها را به بهانه برخي اشتباهات زيرسوال ببريم، تنها از آينده بر ميآيد و دوستان آينده!
خواندن مطلب سايت رجا و همچنين پاسخ سايت آينده به آن، باعث شد تا دست به قلم شوم و آنچه را كه مدتها بود در ذهنم داشتم بنويسم. البته ابتدا لازم است براي مسئولان محترم اين سايت يادآوري كنم كه من هرگز ادعا نميكنم كه بسيجي هستم چرا كه تاكنون افتخار خدمت در هيچ يك از پايگاههاي بسيج را نداشتهام. نه كارت بسيجي دارم و نه از سهميه بسيج براي ورود به دانشگاه و براي كسري خدمت سربازي استفاده كردهام و نه حتي دوران خدمت سربازيام را در بسيج و سپاه گذراندهام كه من سرباز نيروي زميني ارتش بودم. همچنين تاكنون نه شيشهاي را شكستهام و نه باتوم در دست داشتم و نه كتك زدم (البته كتك خوردم، آخرين بار در روز 26 خردادماه در ميدان آزادي تهران توسط چماق به دستان سبزپوش! كه شرح حال آنروز را اينجا نوشتهام)
همه اينها را نوشتم كه خيال آيندهايها را از بابت خودم راحت كنم و از آنها بخواهم كه بعد از خواندن اين مطلب فورا چماق برندارند و ما را هم جزو لباس شخصيهاي جاني و خطرناك به حساب نياورند! در اين يادداشت سعي ميكنم بطور خلاصه به چند مورد از شيوههاي سايت آينده در تجزيه و تحليل اخبار كشور و ايجاد شايعه و دروغ اشاره كنم.
1- نقش دروغ و شايعه در آينده: متاسفانه سايت آينده نقش زيادي در ايجاد شايعه و اخبار غيرواقعي در فضاي مجازي و رسانهاي كشور دارد كه اين شايعات بلافاصله به عنوان خبر موثق در روزنامهها و سايتهاي مختلف منعكس ميشود.
الف) دروغ ها و شايعات انتخاباتي
در روزهاي تبليغات انتخابات اخير، سايت آينده به مركز نشر اخبار كذب و غيرواقعي و نيز شايعات بياساس تبديل شده بود. يكي از بزرگترين شايعات و دروغهاي آينده، شايعهاي بود كه درست در شب انتخابات منتشر شد. بعد از انتشار نامه سرگشاده آقاي هاشمي رفسنجاني، اين سايت يك شايعه را در قالب خبر موثق و به نقل از يك منبع آگاه منعكس كرد:
«شب گذشته و تنها چند ساعت پس از انتشار نامه هاشمی رفسنجانی به رهبر انقلاب، وی با آیتالله خامنهای دیدار کرده است. بنابر اظهار یک منبع آگاه پس از این دیدار، آیتالله هاشمی رفسنجانی با ابراز خرسندی و رضایت کامل از گفتگوهای انجام شده، اظهار داشت: این دیدار یکی از دیدارهای کارساز من با رهبری معظم انقلاب بوده است.»
با انتشار اين خبر، بلافاصله پيامكهايي هم با هدف تاثير گذاري بر نتيجه انتخابات منتشر شد كه ادعا ميكرد«رهبر انقلاب در ديدار هاشمي رفسنجاني به وي گفته است: مردم در مرحلهای هستند که باید خودشان معروف را از منکر تشخیص بدهند، امید است مردم با رای خود جواب دروغگویان و کسانی که به سرمایه های نظام توهین کردن رو بدهند!!»
خوشبختانه بلافاصله بعد از انتشار اين دروغ آشكار، سايت مقام معظم رهبري با تكذيب اين ادعا تصريح كرد كه «در پی شايعات مطرح شده در خصوص پاسخ رهبر معظم انقلاب به نامه حجتالاسلام و المسلمين هاشمی رفسنجانی، يك مقام آگاه در دفتر مقام معظم رهبری ضمن تكذيب اين شايعه اعلام داشت هيچگونه پاسخ شفاهی يا كتبی به اين نامه از سوی معظم له داده نشده است.»
واكنش آيندهايها به اين تكذيبيه جالب بود. آينده كه خود اين شايعه را به راه انداخته بود، آن را به گردن فارس و رجا انداخت و در واكنشي همراه با عصبانيت نوشت:
«بنابر گزارش خبرنگار آينده اين رسانه ها (فارس و رجا) ابتدا شايعاتي درباره پاسخ رهبري انقلاب به نامه آيت الله هاشمي توليد كرده و سپس به نقل از فردي نامعلوم در روابط عمومي دفتر رهبري آن را تكذيب كردند؟؟!! اين در حاليست كه بنا بر اطلاعات موثق اصولا قرار بر ارائه پاسخي به آيت الله هاشمي قبل از انتخابات نبوده است. بنابر برخي اخبار، سيماي جمهوري اسلامي نيز مرتبا تكذيبه مذكور را زيرنويس كرده و سايت رهبري نيز آن را نمايش داده است در حاليكه خبر ارسال اصل نامه كه در مطبوعات و خبرگزاريها منتشر شد، در صداوسيما بايكوت شد و تاكنون تكذيب رسمي يك شايعه كه توسط هيچ رسانه داخلي و خارجي منتشر نشده توسط روابط عمومي دفتر رهبري بيسابقه بوده است و این اقدام افكارعمومي را نسبت به اصل نامه ارسالي هاشمي رفسنجاني بيشتر حساس ميكند.»
مسئولان سايت آينده آنقدر از اين مساله عصباني شده بودند كه فراموش كردند منبع اصلي اين شايعه خودشان بودهاند نه خبرگزاري فارس و يا رجانيوز. از همه جالبتر آنكه آيندهايها حتي براي دفتر رهبري هم تعيين و تكليف كرده بودند كه چرا به اين شايعات واكنش نشان داده و آنرا تكذيب كرده است؟!
ب) شايعات و دروغهاي آينده درباره مراجع و علما
يكي ديگر از شگردهاي سايت آينده در انعكاس اخبار غيرواقعي، سوءاستفاده از اخبار مربوط به علما، مراجع، روحانيون و اخبار حوزههاي علميه است. اين سايت در ماههاي گذشته با انعكاس اخبار مختلف و تيترهاي جنجالي چون نارضايتي گسترده علما، نارضايتي حوزه هاي علميه، جلسات محرمانه روحانيون و مراجع و … شايعات و دروغهاي بياساس زيادي را هم منعكس كرده است كه منبع بسياري از آنها حدس و گمان خود آيندهايها است و در برخي موارد شيطنت آنها!
البته در اين زمينه سايتهايي چون شيعه نيوز و شيعه آنلاين هم به همراه سايت آينده نقش زيادي در به راه اندازي چنين شايعاتي داشتهاند. شايعاتي از قبيل مهاجرت مراجع قم به نجف و يا دعوت مراجع قم از آيت الله سيستاني براي مهاجرت به ايران! معمولا شيوه تنظيم اين خبرها به گونهاي است كه ميخواهد به خواننده خود، نوعي نارضايتي و تقابل ميان علما و مراجع تقليد را با نظام و رهبري القا كند. گاهي هم تا آنجا پيش ميروند كه ناراحتي برخي مراجع و علما را از دولت به نارضايتي آنها از نظام و انقلاب تعبير ميكنند!
آقاي رسول جعفريان هم اخيرا در مطلبي كه در آينده منتشر شد، با مقايسه جمهوري اسلامي و رژيم شاه، گفته بود كه مراجع در زمان شاه هم جلوي برخي اقدامات شاه ميايستادند! وي همچنين در مقالهاي با عنوان «مسئول شكاف ميان مراجع و نظام كيست؟» نوشته است:«اگر امروز مراجع برابر دولت موضع گرفته و آن را نامشروع بدانند- و مطمئن باشیم كه از همدیگر حمایت هم خواهند كرد ـ ممكن است این مخالفت به تدریج به مخالفت با نظام بینجامد!»
البته آينده كه از يك سو، خبرهاي غيرمستند و غيرموثق و حتي شنيدههاي خود و دوستانش را به اين شيوه نقل ميكند، بيانات رسمي و صريح مراجع عظام تقليد را درباره ولايت فقيه و رهبري و انقلاب و مسائل روز به راحتي سانسور ميكند و يا با تيترهاي خنثي و حذف بخشهاي مهم سخنان علما، به راحتي از كنار آن ميگذرد.
مثلا نحوه انعكاس سخنان مراجع تقليد را در ديدار با هيئت موتلفه و دفاع قاطع آنها را از نظام و انقلاب و ولايت فقيه مقايسه كنيد با مسالهي اختلاف روز عيد فطر. در ماجراي اعلام عيد فطر اين سايت به همراه سايتهايي چون شيعه نيوز و شيعه آنلاين (و البته برخي سايتهاي دولتي و اصولگرا) به تقابل ميان مراجع و رهبري دامن زد. اما از سوي ديگر بيانات صريح و شفاف علما را در حمايت از رهبري و ولايت فقيه خيلي راحت ناديده گرفت!
نمونهي ديگر رفتار متناقض آينده، نحوه انعكاس اخبار مربوط به آيت الله جوادي آملي در اين سايت است. آينده كه در روزها و هفتههاي بعد از انتخابات، برخي سخنان آيت الله جوادي آملي را در راستاي سياست هميشگي خود و به منظور القاء تقابل ايشان با رهبري و نظام منعكس ميكرد، سخنان و حمايت صريح و شفاف آيت الله جوادي آملي را از نظام و انقلاب و رهبري و ولايت فقيه در خطبههاي اخير نماز جمعه قم و نيز ديدار با دانشجويان سانسور كرد و اصلا به آن نپرداخت. گويا اخبار و بيانات علما تا جايي براي آيندهايها مقبول است كه به خيالات و تصورات آنها نزديك باشد!
البته در تهيه و تدوين و تنظيم چنين اخباري، ردپاي برخي شخصيتهاي روحاني و حوزوي شناخته شده ديده ميشود كه به باند قدرت در حوزه معروف هستند!
ج) دروغهاي مضحك: دروغهاي مضحك شامل آن دسته از دروغها ميشود كه آدم با خواندش ياد كتابها و فيلمهاي پليسي و جنايي و تخيلي ميافتد و خنده بر لبان آدم مينشيند. مثلا چند روز قبل خبرنگار آينده، گزارش داد چند لباس شخصي در يكي از خيابانهاي تهران با اسلحه يك جوان را تعقيب و عاقبت او را دستگير كردند. بعد همسايهها از آن لباسشخصيها پرسيدند كه چرا اين جوان را دستگير ميكنيد؟ آنها هم جواب دادند كه اين جوان يك دزد است. اما خبرنگار آينده ضمن رد گفته آنها ادعا ميكند كه آن جوان، فعال سياسي بوده است! (دقت كنيد كه در آينده، لباسشخصي ها هميشه خطرناك و مقصر هستند!)
2- توهين به امام و انقلاب و رهبري
اگر مدتي نظرات سايت آينده را كنترل كنيد متوجه ميشويد كه در اين قسمت از طرف خوانندگان اين سايت توهينهاي زيادي به نظام، انقلاب، امام، رهبري و مسئولان كشور صورت ميگيرد. من موارد زيادي را جمع آوري كردهام كه در آن به صراحت توهينهاي زيادي به امام راحل شده است و اگر لازم با شد آنها را منتشر ميكنم.
البته اينجا ممكن است عدهاي بگويند كه نظرات خوانندگان ربطي به مسئولان سايت آينده ندارد. مسئولان آينده هم براي فرار از اين مساله به راحتي ميتوانند ادعا كنند كه امكان كنترل همه نظرات ميسر نيست، اما اين بهانهي آنها پذيرفتني نيست. مثالي ميزنم. همان طوري كه ميدانيد وضعيت نظرات وبلاگ من به صورت عمومي است و من عادت ندارم نظرات وبلاگم را حذف كنم مگر آنكه توهيني صورت گرفته باشد. چند روز پيش دوست عزيزي برايم ايميلي فرستاد و گلايه كرد كه چرا نظرات توهين آميز عليه امام را عمومي كردهام كه من هم به محض اطلاع آنرا حذف كردم.
اما چنين وضعيتي در سايت آينده وجود ندارد يعني نظرات اين سايت به صورت پيش فرض عمومي نيست و مسئولان آينده پس از بررسي نظرات آنرا عمومي ميكنند. ضمنا توجه داشته باشيد كه آينده يك سايت است نه يك وبلاگ، آيا ارزش و اهميت وقت گذاشتن و بررسي نظرات سايت، كمتر از يك وبلاگ است؟
ضمن اينكه مسئولان آينده آنقدر ولايتي و خط امامي هستند كه اين روزها احساساتش به خاطر هتك حرمت بيت امام و نوه امام جريحه دار شده است، آنوقت من چطور باور كنم كه آنها احساساتشان بخاطر هتك حرمت خود امام در سايتشان جريحهدار نميشود؟ مساله مهمي است واقعا!
3- سانسور نظرات مخالف
مساله بعدي سانسور نظرات مخالف و پذيرفتن نظرات توهين آميز و موافق با مطالب آينده است. به عنوان مثال، من و دوستانم در طول يك هفته مشخص براي برخي مطالب اين سايت، نظرات خودمان را به صورت كاملا محترمانه نوشتيم. نظراتي در دفاع از نظام، انقلاب و رهبري، اما در كمال تعجب و برخلاف همه شعارها و ادعاهاي آزادي بيان، حتي يك نظر ما هم عمومي نشد! از طرف ديگر تا دلتان بخواهد، نظرات مخالف ما و موافق با سايت آينده، پاي نوشتههايشان عمومي ميشود كه بخش زيادي از آن هم توهين و اهانت به نظام و انقلاب و رهبري است!
4- ولايت پذيري از نوع سايت آينده:
ولايت پذيري مسئولان اين سايت هم در نوع خود جالب و خندهدار است. مثلا چند روز پيش آينده در واكنش به انتشار ويژه نامه روزنامه ايران درباره انتخابات مطلبي نوشت با عنوان «آيا ذوب شدگان برای نظر رهبر انقلاب ارزش قائلند؟»
در اين نوشته آمده است:«با وجود آنكه رهبر انقلاب بارها به حمایت و تأیید شخصیت ارزشی و انقلابی مهندس موسوی پرداخته و چندی پیش با حضور در منزل پدر مهندس موسوی، عباراتی كمسابقه را در تجلیل از تدین و سلامت نخستوزیر دفاع مقدس استفاده كردهاند، رسانههای دولتی، كماكان به تخریب شخصیت موسوی مشغولند. در حالی كه آیتالله خامنهای در سخنان صریح خود بارها مهندس موسوی را شخصیتی انقلابی و ارزشی دانستهاند، رسانههای دولتی كه مدعی پایبندی به نظرات رهبر انقلاب هستند، با نقض آشكار سخنان رهبری به حركت در چارچوب خط رسانههای بیگانه میپردازند.»
به اين ميگويند هوش و حواس از نوع آينده و ولايتپذيري از نوع مديران آينده. چرا كه آنها سخنان و مواضع چند سال پيش و چند ماه پيش رهبر انقلاب را به خوبي يادشان ميآيد و خيلي محكم پايبند نظرات قبلي رهبري هستند، اما سخنان بعد از انتخابات رهبري و مواضع اخير ايشان را اصلا به خاطر نميآورند! در اينكه رهبر انقلاب بارها از موسوي حمايت كرده حرفي نيست، اما همه ميدانيم كه بعد از حوادث اخير، رهبر انقلاب فرمايشات ديگري هم داشتند. از جمله اينكه فرمودند در جريان حوادث بعد از انتخابات خواص بسياري مردود شدند!
4- آينده و تيترهاي وارونه
وقتي بهانهاي براي دروغ و شايعه وجود نداشته باشد و سايت آينده هم اصرار داشته باشد كه خبري را منعكس كند، راحتترين راه اينست كه تيتر خبر را طوري انتخاب كند كه لااقل ذهن مخاطب خود را بمباران كند. به همين دليل گاهي اوقات تيترهايي در آينده ميبينيم كه زمين تا آسمان با متن خبر فرق دارد.
به عنوان مثال به اين تيتر توجه كنيد «انتقاد جواد لاريجاني از ديدارهاي متعدد با مراجع!» اولين حسي كه با خواندن اين تيتر به آدم دست ميدهد اين است كه جواد لاريجاني كلا با همه ديدارهاي علما و مراجع مخالفت كرده و مخالف ديدار با مراجع است. اما وقتي متن خبر را ميخوانيم ميبينيم كه لاريجاني دارد از گروههايي انتقاد ميكند كه سابقه و سياستشان شهادت ميدهد كه موافق دخالت مراجع در امور مملكتي هستند و اصلا به مساله تقليد اعتقادي ندارند:«كسانی كه وجود اسلام را برای زمان حاضر در سیاست نفی می كردند از مرجعیت برای بازی سیاسی خود استفاده كردند.» همچنين وي يادآوري ميكند كه ديدار آنها با مراجع به منظور تاثيرگذاري بر مسائل سياسي كشور است.
آنچه خوانديد تنها گوشهاي بود از شيوههاي متعدد سايت آينده در ايجاد و گسترش شايعه و دروغ در فضاي رسانهاي كشور. من مخالف با نظرات و اعتقادات شخصي مديران آينده نيستم. هر كسي حق دارد كه از عقايدش دفاع كند. مشكل من با نحوه دفاع كردن آنها از اعتقاداتشان است.
البته نبايد از نقش مديران و حاميان اين سايت هم غافل شد. به هر حال بخش زيادي از فعاليت آينده، مديون ارتباطات پشت پرده آنها با برخي مسئولين و شخصيتهاي بانفوذ و موثر است. به عنوان مثال آقاي فواد صادقي به عنوان مدير سايت آينده ارتباط نزديكي با رييس دفتر سعيد مرتضوي در دوره رياست او بر دادستاني تهران داشت و تمامي خبرهاي محرمانه در خصوص برخورد قضايي با سايت آينده را از طريق او دريافت ميكرد. صادقي همچنين به واسطه ارتباطهايي كه با برخي افراد و آقازادهها دارد عليرغم همه تخلفات تاكنون توانسته سايت آينده را با همه تخلفاتش سرپا نگه دارد. اخيرا خبرهايي هم از ارتباط او با رييس دفتر علي لاريجاني شنيده شده است. به اين ميگويند روابط فراجناحي!
فواد صادقي البته در جريان حوادث بعد از انتخابات به علت نقش سايت آينده در تحريك اغتشاش گران، بازداشت شد كه بعد از دستگيري بلافاصله به همه اشتباهات خود اعتراف كرد و همه برگههاي بازجويي را چشم بسته امضا كرد و با ابراز ندامت شديد از رفتار خود، تعهد داد كه در آينده آنها را جبران كند. وي پس از اين تعهدات آزاد شد.
جالب اينكه همين سايت آينده، اخيرا توهينهاي زيادي را نسبت به محمدعلي ابطحي به خاطر اعترافاتش انجام داده كه اين مساله با توجه به رفتار مشابه فواد صادقي جاي تامل دارد!
ختم كلام: چند روز پيش آينده يادداشتي نوشته با عنوان «بولتن سازان چگونه شايعه پردازي ميكنند؟» از ديدن اين تيتر خندهام گرفت. با خودم گفتم دقيقا با همان شيوه و روشي كه سايت آينده، شايعه سازي و شايعه پراكني ميكند. /انتهای پیام/