راههاي نجات از گناهان

معالجه كلى درباره بيماري جسماني اين است كه، مرض را ابتدا به غذائى كه طبعا ضد آن بيمارى است، علاج مى‏كنند، چنانكه مرض سردى، به غذاى گرم معالجه مى‏شود، و اگر اين معالجه سود نبخشيد به دوا درمان مى‏كنند، و اگر باز هم تأثير نكرد از داروهاى سمى استفاده مى‏كنند و اگر به آن هم، شفا و بهبود حاصل نشد با سوزاندن و يا قطع عضو عمل مى‏كنند و اين آخرين علاج است.

قانون كلى در معالجه نفسانى

اول: اول بايد انحراف و يا رذيله اخلاقي خود را شناخت، پس از شناخت انحراف، بايد به تحصيل فضيلتى كه ضد آن انحراف باشد مبادرت كرد، و بر كارهائى كه آثار آن فضيلت است، مواظبت و مراقبت نمود، و اين به منزله غذاى ضد بيمارى است، هر فضيلتى كه در نفس پيدا شود، رذيلت ضد آن را برطرف مى‏كند.

دوم: اگر دستور العمل اول، سود نبخشيد بايد نفس را بر اين رذيلت و انحراف اخلاقى در انديشه‏ها يا در گفتار يا در عمل توبيخ و سرزنش كرد، و او را به زبان حال يا مقال مورد خطاب قرار داد: كه اى نفس اماره خود را به هلاك افكندى و در معرض خشم الهى قرار دادى، و بزودى در دوزخ با شياطين و بدكاران به عذاب گرفتار خواهى شد.

سوم: اگر دومي هم اثر نکرد، بايد به آثار رذيلتى كه ضد آن رذيلت است، مشغول شد؛ بشرط آنكه تعديل را حفظ كند؛ بنابراين شخصي که ترسو است، به كارهاى متهوران و بى‏باكان، يعنى به امور ترسناك و هول‏انگيز دست بزند و خود را در خطر بيفكند. و شخص بخيل، در بذل و بخشش اموال، بسيار اقدام كند؛ و اين به منزله مداواى با سم است.

چهارم: اگر سومي هم به سبب نيرومندى و استوارى بيمارى سود نبخشيد، بايد نفس را به انواع كارهاى سخت و شاق و رياضتهاى رنج‏آورى كه نيروى برانگيزنده اين رذيلت را ضعيف مي‌سازد تنبيه كند، و اين كار همانند سوزاندن و قطع عضو است، كه آخرين علاج است.
(علم‏اخلاق‏اسلامى)