جلوه هاي عبوديت امام رضا(ع)
آنچه از جلوه هاي عبوديت و بندگي آن حضرت در آينه ي اخبار و نقل هاي تاريخي به ياد مانده ، در بيان فهرست گونه زير مي توان شاهد آن بود:
* شب ها ، کم مي خوابيد و بيشتر شب را به عبادت سپري مي کرد.
* بسياري از روزها را روزه داشت و بويژه روزهاي اول، نيمه و آخر هر ماه را روزه مي گرفت . و مي فرمود : « ذالک صوم الدهر » اگر کسي اين چند روز را روزه گيرد ، به شخصي ماند که تمام عمر ، روزه بوده است.
* سجده هايش بسيار طولاني بود، به گونه اي که اگر پس از نماز صبح به خاک مي افتاد، تا دميدن آفتاب صبحگاهي ، همچنان در سجده بود.
* قرآن بسيار تلاوت مي کرد و اُنس امام (ع) با قرآن چنان بود که جز از قرآن نمي گفت، پاسخ او به هر پرسشي، از قرآن بود. تمثيل هاي او نيز برگرفته از قرآن بود.
* هنگامي که در بستر خواب قرار مي گرفت ، به ياد خدا و تلاوت قرآن مشغول مي شد.
* در تلاوت آيات نوراني قرآن، اگر به آيه اي مي رسيد که در آن از دوزخ و کيفر الهي بود، سخت مي گريست و از آن به خدا پناهنده مي شد.
* به نماز اول وقت اهتمام داشت و روزهايي که روزه داشتند، هنگام افطار، نخست نماز مي خواندند.
* نوافل بويژه نماز شب را حتي در سفر رها نمي کرد و چون ثلث آخر شب فرا مي رسيد از بستر بر مي خواست، در حالي که ذکر بر لب داشت. به محل وضو رفته، مسواک مي کرد، وضو مي گرفت، به نماز مي ايستاد و هر شب علاوه بر نافله شب ، نماز جعفر طيار را نيز مي خواند تا هنگام نماز صبح و پس از انجام فريضه صبح، به تعقيبات ادامه داده، با طلوع خورشيد، سجده شکر مي کرد و اين مرحله عبادي را به انجام مي رسانيد.
* همواره ذکر خدا را بر زبان داشت.
* از خدا سخت مي ترسيد.
* در غير نماز نيز به مناجات با خدا، اُنس داشت.
* بسيار وقت ها، به خواندن نماز اشتغال داشت.
* رجاء بن ابي ضحاک، مأمور شد تا امام را از مدينه به مرو، همراهي کند، خليفه به وي دستور داد، در تمام شبانه روز و در طول سفر، ملازم و همراه امام (ع) باشد. در پايان سفر چنين گفت: « به خدا سوگند کسي را نيافتم که از او پرهيزکارتر باشد و بيش از آن گرامي به ياد خدا و در خوف از خدا به سر برد.»
آنگاه او به جلوه هاي مختلف عبادت امام نيز اشاره مي کند، که در اين مختصر نمي گنجد.
حضور امام رضا (ع) در ميدان عبادت، حضوري انزوا طلبانه نبود و عبادت و بندگي به درگاه خدا را وسيله رها کردن مسئوليت هاي اجتماعي و پرداختن به واقعيت هاي زندگي قرار نداده بود، بلکه آن گرامي در اوج زهد و تقوا ، شخصيتي سازنده و حاضر در ميدان هاي علمي و اجتماعي بود.
اخلاق امام (ع) در بيان روايات
* او بسيار به مستمندان رسيدگي مي کرد.
* به دادن صدقه بويژه در شب هاي تار و به صورت پنهاني بسيار مبادرت مي کرد.
* با خدمتگزارانش کناره يک سفره مي نشست و غذا مي خورد.
* هيچ فرقي ميان غلامان و اشراف و اقوام و بيگانگان نمي گذارد، مگر بر اساس تقوا.
* همواره متبسم و خوش رو بود.
*بهترين بخش غذاي خود را قبل از تناول، براي گرسنگان جدا مي ساخت.
* با فقرا مي نشست.
* در تشييع جنازه شرکت مي جست.
* خدمتکاري را که مشغول خوردن غذا بود، به خدمت فرا نمي خواند.
* با صداي بلند و قهقهه نمي خنديد.
* رفع نياز مومنان و گره گشايي از ايشان را بر ديگر کار ها مقدم مي داشت.
* روي حصير مي نشست.
* قرآن زياد تلاوت مي کرد.
* با گفتارش دل کسي را نرنجانيد.
* سخن هيچ کس را نا تمام نمي گذاشت و نمي شکست.
* هيچ نيازمندي را تا حد امکان رد نمي کرد.
* پاي خود را هنگام نشستن در حضور ديگران دراز نمي کرد.
* در حضور ديگران همواره از ديوار فاصله داشت و هيچ گاه تکيه نزد.
* همواره ياد خدا را بر زبان جاري داشت.
* از اسراف و تبذير سخت پرهيز داشت.
* به مسافري که پول خود را تمام و يا گم کرده بود، بدون چشم داشت ، هزينه سفر مي داد.
* در دادن افطاري به روزه داران کوشا بود.
* به عيادت بيماران مي رفت.
* در معابر عمومي ، آب دهان خود را نمي انداخت.
* از ميهمان ها شخصاً پذيرايي مي کرد .
*هنگامي که بر جمعي کنار سفره وارد مي شد، اجازه نمي داد تا براي احترام وي از جاي برخيزند.
* به سخن ديگران که وي را مخاطب قرار داده ، از او پرسشي داشتند ، با دقت کامل گوش داده و پاسخ مي داد.
* خويش را به بوي خوش معطر مي کرد، بخصوص براي نماز .
* به نظافت جسم و لباس بويژه موي سر توجه داشت.
* قبل از غذا دست ها را مي شست و با چيزي خشک نمي کرد ، بعد از غذا نيز آنها را مي شست و با حوله اي خشک مي کرد.
* اگر غذايي از حد نياز زياد مي آمد آن را هرگز دور نمي ريخت.
* در حضور ديگران به تنهايي چيزي نمي خورد.
* بسيار بردبار و شکيبا بود.
* کارگري را که به مبلغ معين اجير مي کرد، در پايان افزون بر مزدش به او عطا مي کرد.
* با همگان با رأفت و خوشرويي روبرو مي شد.
* بسيار فروتن بود.
* به فقرا و بيچارگان بسيار مي بخشيد و آن را براي خود پس انداز مي دانست.
« اين همه که ياد شد بي گمان خوشه اي از خرمن شخصيت اخلاقي آن امام بزرگ است و نه تمام آن»
منبع: نسيم رضوان.