اختيار آدم
پاتوق شیشه ای- پایگاه پاسخ به سوالات وشبهات دینی به سوالی دررابطه با خلقت آدم پرداخته ومی نویسد:
به چه علت خداوند با وجود این که می دانست آدم اشتباه خواهد کرد، وی را خلق کرد و او را کامل ترین موجودات خود خواند و فرشتگان را مجبور به سجده کردن به آدم کرد؟
با توجه به آیات، انسان از ابتدا برای آن آفریده شد تا خلیفه و جانشین خداوند روی زمین قرار گیرد. برای حضرت آدم نیز مقرّر بود جانشین خداوند در زمین باشد، اما پیش از آن که انسان در زمین قرار گیرد، در بهشت (دنیوی نه اخروی) بود، سپس طبق برنامه هایی که در آیات قرآن آمده، از بهشت هبوط نموده و در زمین جای گرفت.
این که ایا آدم اصلاً دچار خطا و اشتباه شد و آیا گناهی انجام داد یا نه و موضوع ترک اولی و یا مخالفت امر ارشادی که در تفاسیر مختلف آمده، بحث مستقل و جداگانه ای است.(1)
اما این که چون خداوند می دانست نافرمانی خواهد کرد و یا حتی دچار اشتباه خواهد شد و از آن نتیجه گرفته شود که پس نباید آفریده می شد، نادرست است.
انسان به جهت آن که از عنصر اختیار برخوردار است و شان اختیار آن است که هم امکان اشتباه و خلاف و حتی گناه در آن باشد و هم امکان خوب و صالح و دوری از گناه، پس در هر دو صورت خطا و اشتباه و عدم آن مقصود است.
هر صورتی که واقع شود، بر خلاف آفرینش الهی نخواهد بود. اگر قرار بود که انسان دچار خطا و اشتباه نشود، آفرینش او همانند فرشتگان بود که دچار هیچ خطا و اشتباهی نمی شوند و در این صورت، انسان همان فرشته بود و اصلاً آفریده ای به نام انسان نبود، یعنی ماهیت جداگانه ای نداشت و تنها یک موجود بود، در حالی که خداوند اراده کرده بود که نوع مستقلی از آفرینش تحقق یابد که با فرشتگان الهی متفاوت باشد. فضل و برتری مقام انسان بر فرشتگان نیز به همین جهت است.
فرشتگان موجوداتی هستند که نمی توانند دچار خطا و اشتباه و گناه شوند، اما انسان موجودی است که این امکان در او هست. انسان موجودی است که از نیروهای مختلف مادی و معنوی تشکیل شده و در لابلای تضادها می تواند پرورش پیدا کند و استعداد تکامل و پیشروی نامحدود دارد. انسان موجودی است که در عین حال که امکان گناه و خطا در او وجود دارد، از گناه سرباز می زند و به سوی خداوند روی آورده و همانند فرشتگان الهی او را عبادت می کند.
فرشتگان الهی اختیار گناه کردن ندارند و فقط می توانند خداوند را اطاعت و عبادت کنند، اما انسان در عین حال که اختیار گنه دارد، می تواند رو به سوی درگاه الهی آورده و به همه خواسته ها و مطامع نفسانی خود پشت پا زده و خداوند را عبادت و بندگی کند.
هم چنین خداوند به انسان مقامی از علم و معرفت عنایت فرمود که فرشتگان از آن اظهار عجز کردند (و علّم آدم الاسماء کلّما...). با توجه به این دو مسیله است که خداوند به فرشتگان فرمان سجود و تعظیم در مقابل عظمت انسان را می دهد.
در عین حال بار امانت الهی تنها به انسان سپرده شده است.
پی نوشت ها:
1. در تفاسیر شیعی مانند تفسیر نمونه و المیزان اصولاً این که آدم(ع) دچار گناه شده باشد، مردود اعلام شده، بلکه تنها ترک اولی و یا مخالفت امر ارشادی در مورد آدم(ع) مطرح می شود که در چنین صورتی اصلاً گناه محسوب نمی شود./انتهای پیام/