راه وصول به قرب الهي

هر کمالي که انسان، اعم از پيامبران و غير پيامبران به آن دست يافت، از برکت عبادت است. از اين رو مي‌بينيم در قرآن کريم، روايات و ادعيه، هنگام بيان مقامات انبيا(ع) پيش از هر چيز، به عبوديت آنها اشاره مي‌شود؛ چنانکه در تشهد نماز گفته مي‌شود: (أشهد أن محمدا عبده و رسوله)، يعني قبل از شهادت به رسالت، به عبوديت آنها شهادت مي‌دهيم.

راز اين تقدم آن است که عبوديت، چهره ارتباط آنها با مولاست، در حالي که رسالت، چهره ارتباط آنان با مردم است؛ يعني بعد از ربط تام با خداي سبحان، صلاحيت ارتباط تبليغي، تعليمي و رسالي آنان با جامعه ظهور مي‌کند و به آن نائل مي‌شوند.

از اينجا معلوم مي‌شود که چرا امام علي(ع) هنگامي که نامه‌هاي رسمي خود را به واليان مي‌نوشت، در صدر نامه، عنوان «عبد» را بر عنوان «اميرالمومنين» مقدم مي‌داشت و چنين مي‌نوشت: «من عبد الله علي أميرالمومنين».

اقسام عبوديت

عبوديت بر دو قسم است:

الف. عبوديت عام

منظور از اين عبوديت که عبوديت تکويني ناميده مي‌شود، خضوع تکويني و انفعال وجودي داشتن در برابر مبدأ متعالي و قرار گرفتن در مسير تکوين و فرمانبرداري از نظام هستي است.

اين عبوديت به انسان اختصاص ندارد تا برخي عاصي و برخي مطيع باشند، بلکه تمام موجودات را شامل مي‌شود؛ زيرا از مالکيت تکويني و حقيقي خداوند بر عالم و تدبير او بر نظام هستي ناشي مي‌شود و هيچ موجودي در برابر مالکيت و تدبير تکويني او، قدرت و اختياري از خود ندارد.

پاداش مناسب اين عبوديت، برخورداري از رحمت عامه رب العالمين است که عذاب و نعمت، زير مجموعه اين رحمت است.

ب. عبوديت خاص

مقصود از اين عبوديت که عبوديت تشريعي ناميده مي‌شود، خضوع تشريعي و انقياد اختياري در مسير صراط مستقيم و هدايت توحيدي است (عبوديت اصطلاحي يا عبوديت تشريعي).

البته اين عبوديت نيز ناشي از مالکيت تکويني و حقيقي خدا بر عالم و تدبير او بر نظام هستي است، ليکن حکمت الهي اقتضا مي‌کند که انسان در اين نوع عبوديت، مختار باشد تا بتواند در ميدان امتحان و آزمايش الهي به کمال مطلوب و مقدور خويش برسد.

جزاي اين عبوديت، رحمت خاصه است که نعمت بهشت و ساير تفضلات الهي، زير مجموعه اين رحمت است، عبوديت مورد نظر، که راه رسيدن به قرب الهي است، همين قسم دوم عبوديت مي‌باشد.      

(آيت الله جوادي آملي)