شيطان، چوپان گله گمراهان
وَ اسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَ أَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَ رَجِلِكَ وَ شارِكْهُمْ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلادِ وَ عِدْهُمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلاَّ غُرُوراً، إِنَّ عِبادي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ وَ كَفى بِرَبِّكَ وَكيلاً ( الاسراء/64 و 65)
ترجمه: هرکدام از آنها را ميتواني با صدايت تحريک کن؛ و لشکر سواره و پيادهات را بر آنها گسيل دار؛ و در ثروت و فرزندانشان شرکت جوي؛ و آنان را با وعدهها سرگرم کن! – ولي شيطان، جز فريب و دروغ، وعدهاي به آنها نميدهد-. اما بدان تو هرگز سلطهاي بر بندگان من، نخواهي يافت، همين قدر کافي است که پروردگارت حافظ آنها باشد.
«هر کدام از آنها را که ميتواني با صدايت تحريک کن.» اين جمله کنايه از خوار شمردن پيروان شيطان با وسوسههاي باطل شيطاني است. گويا خداوند شيطان را به چوپان و پيروانش را به گلهاي تشبيه کرده که آن گله، با صدا و بانگ نامفهومي از چوپان به راه ميافتند؛ در حالي که درست نميفهمند که او چه ميگويد و از آنها چه ميخواهد و آنها را به کجا سوق ميدهد.(الميزان، ج13)
لشکر پياده و سواره شيطان
بايد توجه داشت که شيطان لشکر سواره و پياده به آن معني که در نيروهاي مسلح وجود دارد، ندارد؛ ولي ميدانيم دستياران فراواني از جنس خود و از جنس آدميان دارد که براي اغواي مردم به او کمک ميدهند؛ بعضي سريعتر و نيرومندتر همچون لشکر سوارهاند، بعضي آرامتر و ضعيفتر همچون لشکر پياده.(نمونه، ج12)
چگونه شيطان در ثروت و فرزندان انسان شريک ميشود؟
منظور از شرکت جستن شيطان در مال و فرزند آدمي، سهم بردن از نفع و سود آنها است؛ مثل اينکه انسان مورد وسوسه شيطان قرارگيرد و مالي را که نياز طبيعي اوست و ميتواند از راه حلال کسب کند، از طريق حرام بدست آورد. در آن حال، هم انسان به خواستهاش رسيده و هم شيطان؛ به جز اينکه انسان از رحمت خدا دور شده است.
نيز اگر انسان بر اثر وسوسه شيطاني، فرزندي را که ميتواند از راه حلال به دنيا آورد، از راه حرام متولد کند يا فرزند حلالزادهاش را آنگونه که خدا ميخواهد تربيت نکند، به شيطان کمک کرده و شيطان را در بخشي از فرزند خود شريک کرده است. بنابراين، قرار دادن ثروت و فرزندان در مسير شيطان – به هر شيوهاي که باشد- شريک کردن او در آنها است.(الميزان، ج13)
آيا شيطان بر انسانها تسلط دارد؟
در اين آيات، خداوند به شيطان دستور داده که انسانهايي را که از او پيروي ميکنند، گمراه کند و تمام توان خويش را در اين راه بگمارد. البته اين دستور، «امر تهديدي» است؛ همانطور که به شخصي که هدايت پذير نيست و دست از نافرماني برنميدارد، گفته ميشود: «برو هر کاري ميخواهي بکن.» اما خداوند دست شيطان را در اجراي نقشهاش باز نگذاشته و در همان ابتدا به او فرموده است: «بر بندگانم تسلط نخواهي يافت مگر گمراهاني که از تو پيروي ميکنند».(حجر/42).
همچنين در آيات 99 و 100 سوره نحل در اين باره فرموده: «او بر کساني که ايمان دارند و بر پروردگارشان توکل ميکنند، تسلطي ندارد. تسلط او تنها بر کساني است که او را به سرپرستي خود برگزيدهاند و آنها که نسبت به او (خدا) شرک ميورزند و فرمان شيطان را به جاي فرمان خدا گردن مينهند».(اطيب البيان، ج8)