سخترين واجبات چيست؟
حضرت على(ع) فرمود: ذكر بر دو نوع است، هنگام مصيبت و هنگام گناه و بهترين ذكر آن است كه در هنگام ارتكاب گناه، ياد خدا باشيد و از گناه دست بكشيد.
امام صادق(ع) فرمود: يكى از مهمترين واجبات خداوند بر مردم اين است كه مردم خدا را بسيار ياد كنند، مقصودم اين است كه ذكر تنها «لا اله الّا اللَّه» و يا «سبحان اللَّه» نيست بلكه مقصود از ذكر اين است كه در هنگام گناه و معصيت ياد خداوند باشيد و مرتكب گناه نشويد.
يكى از اصحاب به حضرت صادق(ع) گفت: گرامىترين مخلوقات نزد خداوند چه افرادى هستند، فرمود: كسانى كه ذكر خدا را بگويند و از وى اطاعت كنند.
از اهل بيت عليهم السّلام روايت شده كه فرمودند: ذكر خدا به هفت عضو انسان تقسيم شده است. زبان، روح، نفس، عقل، معرفت، سر، قلب و هر يك از آنها نيازمند به استقامت هستند. استقامت زبان به اين است كه از آن جز صدق و صفا تراوش نكند و استقامت روح به اين است كه در همه جا حضور پيدا كند. استقامت نفس اين است كه هميشه به ياد خدا باشد و اگر خطائى از وى سر زد استغفار كند و استقامت قلب اين است كه اگر لغزشى از وى صادر شد معذرت بخواهد، و استقامت عقل اين است كه از جهان، اعتبار بگيرد و پند پذير باشد، و استقامت معرفت افتخار است و استقامت سر اين است كه به عالم اسرار متوجه شود. ذكر لسان حمد و ستايش و سپاس خداوند است، ذكر نفس كوشش و تحمل رنج و مشقت است، ذكر روح خوف و رجاء است، ذكر قلب راست گوئى و يك رنگى است، ذكر عقل تعظيم و حياء است، ذكر معرفت تسليم در برابر خداوند و رضا و خوشنودى از زندگى است و ذكر سر لقاء رحمت خداوند و مشاهده جلال و جمال پروردگار است.
امام على(ع) فرمود: همه نيكىها در سه خصلت جمع شدهاند، سكوت، نگاه و سخن؛ هر سكوتى كه در آن تفكر نباشد غفلت است، هر نگاهي كه در آن پند و عبرت نباشد آن بيهوده است، و هر سخنى كه در آن ذكر نباشد فائدهاى ندارد و خوشا بحال كسانى كه در سكوت آنها تفكر، در نگاه آنها عبرت باشد و در سخن آنها ذكر باشد، اينان به حال خود گريه كنند و مردم از دست آنها در امان باشند.
حضرت رسول(ص) فرمود: هر گاه به باغهاى بهشت راه يافتيد در آن گردش كنيد، عرض كردند يا رسول اللَّه باغهاى بهشت چيست؟ فرمود: مجالسى كه مردم در آنجا گرد مىآيند و ذكر خداوند مىگويند؛ فرمود: هر گروهى كه پيرامون يك ديگر اجتماع كنند ذكر بگويند، منادى از طرف آسمان فرياد مىزند برخيزيد خداوند شما را مورد رحمت قرار داد و بديهاى شما را به نيكى تبديل كرد.
حضرت موسى(ع) گفت: بار خدايا پاداش كسى كه تو را با زبان و قلب ياد كند چيست؟ گفت يا موسى روز قيامت بر وى سايه خواهم افكند و او را در جوار خود قرار خواهم داد.
از حضرت رسول(ص) روايت شده كه فرمود: سخن زياد نگوئيد و به ذكر خداوند مشغول باشيد. پرحرفى دلها را به قساوت مىكشد و از رحمت خدا دور هستند كسانى كه قساوت قلب دارند.(1)
1- ترجمه مشكاة الانوار