چگونه مى توان ايمان را تقويت كرد؟

مرتبه ضعيف ايمان هم مرز با كفر است; جايى كه با يك تلنگر آدم به كفر مى‌افتد. اگر تمام عالم با تمام قوايشان هجوم بياورند كه از ايمان مؤمن بكاهند، سر سوزنى تأثير نمى گذارد; آن گونه كه اميرالمؤمنين(ع)فرمودند: «لوكُشفَ الغطاءُ ما ازدت يقيناً.» ديگر چيزى بر ايمان على افزوده نمى شود، همان طور كه چيزى هم از آن كم نمى شود.

البته چنين افرادى بسيار نادرند، حتى آن ها هم كه نزديك به اين مراحل باشند نيز بسيار نادرند. اما اگر راهى را كه انبيا به ما نشان دادند بپيماييم، در اين مسير پيش مى رويم. اين بستگى دارد به آنكه چه اندازه همّت داشته باشيم و چه اندازه استعداد داشته باشيم و چه اندازه توفيق يارمان باشد. اين راه چيست؟ چه بايد كرد تا انسان در مسير تكامل، مسير ازدياد و تقويت ايمان قدم بردارد؟

در دو جهت بايد فعاليت كرد، چون ايمان برايند دو عامل است: يكى شناخت و ديگرى اراده ترقّى و تكامل يا تقرّب به خدا.

از يك سو، بايد سعى كنيم معرفتمان نسبت به خداى متعال و صفات و آثار و افعالش بيشتر شود تا بر ايمانمان افزوده گردد. به همين صورت، هر قدر ايمانمان نسبت به رسول خدا و ائمّه اطهار(عليهم السلام)بيشتر شود، ايمان ما هم قوى تر مى گردد.

گاهى ملاحظه فرموده ايد كه آدم اگر شاهد كرامتى از اولياى خدا باشد و يا حتى براى او نقل كنند ـ كرامتى كه مطمئن باشد واقع شده است ـ با شنيدن آن كرامت و توجه كردن به آن، آدم احساس مى كند بر نورانيتش افزوده مى شود و ميل او به انجام كارهاى خير بيشتر مى شود، محبتش نسبت به آن صاحب كرامت بيشتر مى شود. اين همان رشد ايمان است; چون معرفت بيشتر شده، بيشتر شناخت پيدا كرده است; يعنى شناخت اجمالى به تفصيل رسيده است.

با ديدن آثار، شناخت اجمالى مفصّل تر، واضح تر و شفّاف تر مى شود. عكس آن هم هست، چيزهايى هستند كه ايمان را ضعيف مى كنند. پس يك عامل براى تقويت ايمان، تقويت معرفت و تقويت علم است. عامل ديگر تقويت ايمان، اراده خير است، اين تنها با معرفت حاصل نمى شود، احتياج به تمرين دارد; مثل اينكه قواى جسمانى آدم براى رشد احتياج به ورزش دارند.

ترجمه عربى ورزش، «رياضة» است، رياضت را ما هم گاهى در عباراتمان به كار مى بريم; يعنى همان تمرين. مى گويند: فلانى رياضت كشيده ـ رياضت شرعى كه صحيح باشد ـ يعنى در جهت پيشرفت به سوى خدا تمرين كرده است. «رياضيات» هم كه مى گويند، به خاطر اين است كه پيشرفتش با تمرين است. به هر حال، براى تقويت اراده، كه يك ركن و پايه ديگر ايمان است، به تمريناتى احتياج است. اينكه مكرّر به عبادت توصيه شده ايم، به خاطر همين است كه اين ها تمرين هايى هستند كه اراده ما را تقويت مى كند.

يكى از عوامل تقويت ايمان، «روزه» ماه مبارك رمضان است كه بايد خودمان را براى اين تمرين تقرّب به خدا آماده كنيم. اين در تقويت اراده بسيار مؤثر است. البته روزه در ايّام ديگرى هم كه مستحب است، همين اثر را دارد. ساير عبادات و دستورات شرعى و همه عمل هاى خير هم در واقع، تمرين هايى براى تقويت اراده تقرّب به خدا هستند.

اراده يك حركت درونى به سوى خداست. وقتى آدم اراده مى كند كه پيش برود، مثل اين است كه روحش دارد به طرف مقصدى حركت مى كند; يك امر اختيارى است، تغييرى است كه در باطن انسان پيدا مى شود. تغيير تدريجى اسمش حركت است. وقتى آدم تصميم به چيزى گرفت، يعنى دلش به سمتى متوجه شد (اِنّى وجَّهتُ وَجهِىَ لِلّذى فَطَر السّمواتِ والارضِ)(انعام: 79)، خود را متوجه آن كرده است. همين توجه كردن، يعنى اراده كردن تا تغييرى در درون خودش به وجود آورد، اين حركت است. هر قدر اين اراده در شكل و قالب اعمال گوناگون ظهور پيدا كند، حركت گستره و سرعت بيشترى پيدا مى كند. هر قدر وسعت اعمال خير بيشتر باشد، گستره اراده بيشتر مى شود.

همه انبيا آمده اند تا بگويند شما از اين نقطه صفر، كه در آن قرار گرفته ايد، جهت حركتتان را به طرف خدا بكنيد. در اين نقطه، انسان آزاد است، هر طرف بخواهد مى تواند رو كند. (فَاَقم وَجهَكَ لِلدّينِ حنيفاً) (روم: 30) رويت را به طرف دين بگردان، مستقيم و بدون هيچ انحرافى; كاملا توجهتان را به دين معطوف كنيد.

«دين» چيست؟ راه خدا، فطرة الله. اگر اين كار را بكنيد، قدم به قدم به خدا نزديك مى شويد; همان كارى كه حضرت ابراهيم(ع) كرد! گفت: (اِنّى وجّهتُ وَجهِىَ لِلّذى فَطرَالسّمواتِ و الارضِ) (انعام: 79); (قُل اِنّ صلوتي و نُسُكي و مَحياىَ و مَماتي لِلّهِ رَبِّ العالمينَ)(انعام: 162) همه چيز براى اوست. وقتى رو به طرف اوست، تمام حركات و سكنات انسان و فعاليت هاى انسان متوجه او هستند. همه چيز براى او مى شود، همه چيز موجب تقرّب و تكامل مى شود. خدا به آدميزاد قدرتى داده است كه در عين حالى كه به يك طرف پيش مى رود، مى تواند خيلى راحت رويش را برگرداند. در همان وقتى كه رويش را متوجه خدا كرده است، اين قدرت را دارد كه رويش را به طرف شيطان برگرداند. به همان اندازه كه توجهش در راه شيطان و كار شيطان و خطوات شيطان متمركز شود، به همان اندازه فوراً تنزّل مى كند. اين حقيقت سير انسانى است.(1)

1- آيت الله محمد تقي مصباح يزدي

/انتهاي پيام/