غايت عبادت
هدف، گاهي متوسط است و زماني نهايي، مثلا نخل شدن براي هسته خرما هدف است، ليکن هدف متوسط. هدف نهايي آن، به بار نشستن و ثمر دادن است.
عبادت نيز هدف و فائده خلقت است، ليکن هدف متوسط، چرا که هدف نهايي، آن است که انسان از پل عبادت، به مقصد يقين برسد و عصاره ساليان متمادي عبادت را در ظرف يقين گرد آورده، نگهداري کند؛ چون انسان تا به يقين نرسد، ممکن است عبادات، اعتقادات، اخلاقيات و خلاصه، همه چيز او در معرض زوال و نابودي قرار گيرد، اما وقتي به يقين رسيد، آرام و قرار مييابد؛ «پرورگارت را عبادت کن تا يقينت فرا رسد. حجر/99»
يقين، همان نورانيت، شهود و صفاي باطن است که اگر کسي به آن رسيد، به هدف عبادت و در نتيجه، به هدف غايي خلقت رسيده است، اما اگر به آن صفا و شهود نرسيد، مانند درختي است که فقط سايه دارد و ميوه نميدهد.
راه رسيدن به اين منفعت و برکت(يقين)، عبادت است، نه اينکه يقين مرز عبادت باشد. از اين رو انسان سالک، تا زماني که بر عبادت تکيه دارد، اهل يقين است و اگر لحظهاي عبادت را ترک کند، حاصل عمرش به باد رفته، به کفر، ارتداد و محروميت گرفتار ميشود و چون مراتب يقين و شهود، بينهايت است، منافع و فوايد عبادت نيز بينهايت است. بدين جهت نميتوان براي عبادت فائده نهايي و خط پاياني تصور کرد.
ناتواني مخلوقات از عبادت واقعي
همانطور که معرفت کامل خداوند مقدور نيست، عبادت تام و جامع آن حضرت نيز ميسور کسي حتي فرشتگان نيست، زيرا هرچه عبادت بيشتر و خالصتر باشد، شکرگزاري جديد و عبادت مجدد در برابر اين توفيق کمي و کيفي لازم ميشود؛ چه اينکه ارزش نعمت هستي، هرگز با عبادتهاي معهود تأديه نميشود.(1)
1- آيت الله جوادي آملي، تفسير جامعه کبيره.