هارون وار در كنار موساي زمان
گروه انديشه؛ آيت الله پسنديده، برادر بزرگ امام خمينى در هفدهم شوال 1313 هجرى قمرى در شهرستان خمين ديده به جهان گشود. پدر ايشان آيتالله شهيد، مرحوم سيد مصطفي موسوي، و مادرشان بانو هاجر زني از خاندان علم و تقوا و معارف است. در زمان شهادت پدر، مرحوم آيتالله پسنديده، 8 سال بيشتر نداشت كه به همراه مادر، به خونخواهي پدر برخاست. ايشان پس از فراگيري دروس مقدماتى در سال 1327 به اصفهان عزيمت کرد و در آنجا ادبيات، منطق، کلام، فقه، اصول و هيئت و نجوم را نزد استاداني چون مرحوم آيت الله العظمى حاج آقا رحيم ارباب و آقا شيخ على يزدى و مرحوم تويسرکانى و آيتالله العظمى خاتون آبادى آموخت. ايشان پس از گذراندن دوره هاى سطح و خارج دروس حوزوى به خمين مراجعت کرد و حوزه ي دروس فقه، اصول، کلام، منطق و نحو را در آن شهر بر پا نمود. در اين دوران حضرت امام خمينى(ره) در زمره ي شاگردان آن بزرگوار بود.
آيت الله پسنديده در حوزه ي سياسي نيز فرد فعالي بودند و مقاومتشان در مقابل خوانين و عمال حکومت رضاخان، زبانزد مردم آن منطقه بود. آيت الله پسنديده از دوران نوجواني براي دفاع از نواميس مردم در مقابل اشرار وابسته به حكومت جور، اسلحه بر دوش گرفت و پس از آن در معيت علماي اصفهان در جريان جنگ جهاني اول براي ايستادگي در برابر قواي متجاوز انگليس تعليمات نظامي ديد و در اردوي نظامي روحانيون منطقه شركت جست. در جريان کشف حجاب محاکمه شد. در زمان شهيد سيد حسن مدرس و در مبازرات ملى شدن نفت هم مشارکت فعال داشت و همواره در متن جريان مبارزات سده ي اخير ملت ايران حاضر بود. پس ازاشغال خاک ايران به وسيله ي نيروهاى متفقين، آيت الله پسنديده به اتهام مخالفت و جلوگيرى از تأمين نان و خوراک نيروهاى متفقين تبعيد شد.
ارتباط با مرحوم آيتالله كاشاني و حضور در متن مبارزات آن دوران يكي ديگر از برگ هاي زرين و درخشان زندگي پر بركت آيت الله پسنديده است. ايشان در اين رابطه چنين مي گويد: «خدا رحمت كند آيت الله كاشاني را كه بسيار مرد عالم و با شهامتي بود و من با ايشان روابط زيادي داشتم.»
در آن زمان كه توطئه ي قانون اصلاحات ارضي عليه دهقانان و روستانشينان تدارك ديده شد و هر حركت و صداي آزاديخواهانه اي در سطح كشور به بهانه ي مخالفت با اصلاحات ارضي سركوب مي گرديد، آيت الله پسنديده كه در شهر خمين دفتر اسناد رسمي داشت، به بهانه ي كهولت سن و عدم توانائي، از تنظيم اسناد آن سرباز زد و در نهايت كه بر اين امر اصرار شد به طور كتبي نوشت:
«چون تنظيم اسنادِ مربوط به مرحله ي اولِ اصلاحات ارضي عمل خلاف شرع است، لذا از انجام اين امر در دفتر خانه ي خود ممانعت خواهم نمود.»
در روز قيام تاريخي پانزده خرداد 1342 آيت الله پسنديده با سخنراني در ميدان مرکزي خمين حمايت خود را از امام خميني آشکارا به نمايش مي گذارد. گزارش اين اقدام شجاعانه در اسناد ساواک بدين شرح است:
"به قرار اطلاع فرداي روزي که آيت الله خميني دستگير شده، سيد مرتضي پسنديده برادر وي که در خمين مي باشد در ميدان شهر مردم را جمع كرده و به منبر رفته و پس از سخنراني نواري که در آن خميني صحبت نموده از بلندگو پخش مي نمايد... "
پس از قيام خونين 15 خرداد و دستگيرى امام خمينى، آيت الله پسنديده به همراه مراجع و علماى ايران به تهران عزيمت و در اعتراض دسته جمعى علماء مشارکت فعال داشت.
از نظر رژيم پهلوي ايشان به عنوان فردي خطرناک شناخته شد و به همين دليل بارها و بارها آن عالم رباني به دادگاه فرمايشى - نظامى رژيم احضار و تحت محاکمه قرار گرفت.
حمايت هاي آيت الله پسنديده از حضرت امام ادامه داشت تا آنكه ايشان جهت رونق بخشيدن به بيت امام در قم به عنوان مأمن و محفل ياران و دوستان و مقلدان آن حضرت، تصميم به هجرت به قم ميگيرند، كه اين مسافرت با هماهنگي حضرت امام كه توسط مرحوم حاج سيد احمد آقا به ايشان ابلاغ شده بود، صورت گرفته است.
لذا آيت الله پسنديده از خمين به قم هجرت نموده و در بيت امام در محله ي يخچال قاضي مستقر گرديدند و به عنوان وكيل تام الاختيار امام در اخذ سهم مبارك امام و پرداخت شهريه ي طلاب و همچنين سر و سامان بخشيدن به زندگي روحانيونِ مبارزي كه در خط امام گام بر مي داشتند و در زندان ها و تبعيدگاه ها به سر مي بردند، نقش مؤثري داشتند. تأثير فعاليت هاى آيت الله پسنديده موجب شد که رژيم پهلوي منزل امام خميني(ره) در قم و محل استقرار آيت الله پسنديده را تحت مراقبت شديد قرار دهد، اما اين اقدامات با مقاومت آيت الله پسنديده بى اثر شدند تا اينکه سرانجام رژيم تصميم به تبعيد ايشان به خمين را گرفت. آيت الله پسنديده پس از چندى بى اعتنا به حکم تبعيد، به قم مراجعت و فعاليت هاى خود را ادامه داد که مجدداً و اين بار به اتهام داير کردن مراسم سوگوارى در منزل امام دستگير شد و دوباره ايشان را به خمين تبعيد کردند. پس از آن چندين بار ديگر ايشان به خاطر فعاليت هاي گسترده ي خود عليه رژيم پهلوي تحت محاکمه قرار گرفت و يا تبعيد شد.
در راستاي همين نقش مؤثر بود كه ساواك حضور ايشان را در قم براي رژيم خطرناك دانسته و طي يك دادگاه فرمايشي ايشان را براي مدت سه سال به شهر كويري انارك، تبعيد كردند. ولي آيت الله پسنديده حكم غيرقانوني تبعيد را ناديده گرفت و با شهامت به قم ـ كانون قيام ـ بازگشت. اين بار، ساواك با عصبانيت به مسئله ي بازگشت ايشان به قم پرداخت و طي حكمي، محل تبعيد ايشان را از انارك به داران اصفهان تغيير داد.
مرحوم آيت الله پسنديده پس از پيروزى انقلاب اسلامى نيز علي رغم موقعيت ويژه اى که از مراتب علم و تجربه و مبارزات مستمر خويش داشت همچون گذشته افتخار وکالت امام خمينى(ره) را در امور شرعى مردم به عهده گرفت و در طول سال هاى پس از پيروزى با بزرگوارى و بى هيچ ادعا و توقعى و بدون کمترين تغييرى در مواضع و مشى و شيوه ي زندگى خويش همان مسير روشن گذشته را تعقيب نمود.
نكته ي جالب توجه در رابطه ي حضرت روح الله(ره) و جناب مرتضي پسنديده اينست كه امام خميني(ره) در تمام مدت عمر حتي يك بار از منش اسلامي در برخورد متواضعانه و سراسر تجليل و احترام با برادر بزرگ خويش عدول نكرده است. اين تكريم و تواضع نه تنها در امور مهم و مراودات آن دو بزرگوار و نه تنها در نوع خطابه ها و نامه ها و رفتار در مجالس رسمي بلكه در جزئي ترين مسايل نيز فراوان به چشم مي خورد. عليرغم موقعيت برجسته ي امام و انتظار پذيرش عمومي، حضرت امام هيچگاه حاضر نشد قدمي جلوتر از برادر بزرگ خويش حركت كند و پيش از او از محلي خارج و يا وارد شود. از زبان يادگار امام شنيده و خوانده ايد كه حتي در حساسترين لحظات تاريخي انقلاب در روز 12 بهمن كه ميليون ها چشم براي خروج امام از هواپيما لحظه شماري مي كردند، آن حضرت حاضر نشد پيش از آن كه آيت الله پسنديده از هواپيما خارج شود، بيرون روند. تمام نامه هاي حضرت امام خطاب به ايشان با نهايت توجه و احترام و تكريم مرقوم شده اند، كه خود نشان دهنده ي اين مسئله است.
سرانجام اين عالم رباني و فقيه سترگ در 22 آبان سال 1375هجري شمسي بدرود حيات گفت و در مسجد بالاسر حضرت معصومه(س) به خاک سپرده شد. روحش شاد.
منبع: مركز اسناد انقلاب اسلامي و موسسه مطالعات و پژوهش هاي سياسي
/انتهاي پيام/