تولد زمين

بيست و پنجم ماه ذي القعده روز دحوالارض است. دحوالارض را چنين معرفي مي کنند "روزي که زمين از زير کعبه کشيده و گسترانيده شد" .

گر چه اين مطلب يعني کشيده شدن و گسترانده شدن زمين، در وهله اول عجيب به نظر مي‌رسد اما تعريف واضحتر اين موضوع اين است که گفته شود :پس از آنکه تمام سطح کره زمين به مدت طولاني در زير آب فرو رفته و خداوند خواست تا آن را از زير آب بيرون آورد که صحنه زندگي موجودات مهيا گردد، اولين نقطه اي که از زير آب سر بيرون آورد همان مکان مقدس کعبه و بيت الحرام بود . اين واقعه نشان دهنده اهميت اين نقطه و مرکزيت آن براي همه عالميان است .

در واقع دحوالارض روز شروع حيات بخشي خداوند، به جهان خاکي است که توجه به آن در روايات و تعيين اعمال خاص همچون روزه ، عبادت ، دعا و غسل و اهتمام به آن از سوي معصومين(ع) نشانگر عنايت حضرت حق به اين روز با برکت است .

معناي لغوي

«دحوالارض» به معنى گستردن زمين است. دَحو از جهت لغوى به معنى گستردن است و بعضى آن را به معنى پرتاب كردن و تكان دادن چيزى را از محل اصليش نيز معنا كرده‏اند و چون اين دو معنا لازم و ملزوم يكديگرند به يك مطلب برمى‏گردد، بنابراين مراد از دحوالارض اين است كه در آغاز تمام سطح زمين را آب‏هاى حاصل از باران‏هاى سيلابى نخستين فرا گرفته بود. اين آبها تدريجاً در گودال‏هاى زمين جاى گرفتند و خشكى‏ها از زير آب سربرآوردند و روز به روز گسترده‏تر شدند تا به وضع فعلى درآمد، (تفسير نمونه، ج 26، ص 100)

به نظر برخى از مفسرين آيه 30 سوره نازعات وَ اَلْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها زمين را بعد از آن گسترش داد اشاره‏اى به همين گسترده شدن زمين دارد. به هر حال تعيين يك روز خاص مى‏تواند به عنوان زاد روز يا آغاز دوره‏اى باشد كه زمين از وضع پيشين خود متحول گشته (پس از گذشت دوران‏هايى كه مى‏گويند زمين كره مشتعلى بوده، رفته رفته سرد شده و بين از يكسرى تغييرات) سطح آن را مواد خاكى و عناصر اوليه پوشانده و آماده براى ظهور گياهان و حيوانات گشته است. در برخى از احاديث نيز آمده است كه زمين در آغاز از زير كعبه فعلى گسترش يافته است.

در الفرقان في تفسير القرآن بالقرآن، ج‏30، ص: 90 روايتي از امام علي(ع) آمده است، فرد شامي از امام سوال نمود ، چرا مکه را مکه ناميدند امام(ع) فرمود: به اين دليل که زمين از زير حرکت پيدا کرده است و مکّ به معناي حرکت منظم است و آنچه که در تفاسير از دحوالارض به بسط و گسترش ياد مي‌کنند منافي اين معنا نيست ، چرا که هر بسط و انبساطي ملزم به حرکت است .

وقايع روز دحوالارض

در بيست و پنجم ذى القعده ، آدم(ع) به دستيارى جبرئيل ، خانه كعبه را برآورد و حجرالاسود را نصب كرد و اين خانه ، محل اسعاف مطالب و مطاف قادم و ذاهب بود تا دو هزار و دويست و چهل و دو سال از هبوط گذشته كه طوفان نوح ، واقع شد و آب تمام عالم را فرو گرفت و اگر چه ((بيت العتيق )) از آسيب غرق ، محفوظ ماند، اما چنانچه در تاريخ است بيشتر حائط آن بنا، عرصه هدم و محو گشت و بعد از طوفان آن موضع چون تل سرخى مي‌نمود و مردم از آن تل سرخ ، حوائج خود مى‌خواستند و قربانى مي‌نمودند و اين بود تا سه هزار و چهار صد و بيست و نه سال بعد از هبوط كه حضرت ابراهيم مأمور به تجديد عمارت خانه مكه شد. پس به مدد اسماعيل و ارشاد جبرئيل بساختن خانه پرداخت . پسر سنگ آورد و پدر بر روى هم نهاد و چون به مقام حجرالاسود رسيد، اسماعيل در پى سنگ نيكوئى بود كه در خور آن موضع باشد كه صدائى از كوه ابوقبيس بر آمد كه، اى ابراهيم ! ترا نزد من وديعتى است و حجرالاسود را كه جبرئيل هنگام طوفان در آن كوه پنهان كرده بود، تسليم ابراهيم كرد و آنحضرت بجاى خودش ‍ استوار فرمود.(1)

منابع :
- مجمع البحرين ريشه دحو.
- اطيب البيان في تفسير القرآن ج3 ص288.
- برگزيده تفسير نمونه ج 5.
- وقايع الايام شيخ عباس قمي.
- الفرقان في تفسير القرآن بالقرآن ج3.

1- برگرفته شده از مقاله دحو الأرض در فرهنگ ديني.