فرار از دين
از مهمترين ادوار تاريخ ، كه دين مورد بيمهري خيل كثيري از مردم قرار گرفت دوران رنسانس و مدرنيته بود . البته دين ستيزي و بيديني و دين گريزي از ديرباز در تمام جوامع بشري شيوع داشته است اما بعد از اين دوران دين گريزي به سبب شيوع مدرنيسم و پشرفت جوامع بشري، به تبعيت از غرب ، شدت يافت.در عصر حاضر اگر چه دنياي جديدي به نام دنياي پست مدرن كه دنياي معنويتگرايي ميباشد وارد عرصه افكار روشنفكران شده است اما متاسفانه دول عالم به فكر رسيدن به پيشرفت و مدرنيته هستند به تبع اين امر، واردات تفكرات مدرنيسم هم وارد اين دول ميشود.
شايد در گوشهو كنار ، تفكرات ضد ديني و دين گريزانه كنوني را شنيده باشيد . مثلا در گوشهاي كسي ميگويد : وقتي در اسلام جوانان را شلاق ميزنند ، زنان را سنگسار ميكنند ، 100 روز عزاداري است ، شادي حرام است ، زيبايي حرام است ، عشق حرام است ، هر آدم عاقلي از چنين چيز هولناكي گريز ميكند و به دنبال معنويت حقيقي ميگردد ، در گوشه ديگر عدهاي از طريق ويروسهاي رايانهاي نالهشان را برميآورند كه فنلانديهاي بينماز رتبه اول كم فسادي را دارند و ايرانيهاي با نماز رتبه 109 از اين لحاظ را كسب كردهاند . يا ميگويند گروههاي القاعده و گروههاي تند رو مذهبي حاميان ديناند . بايد دانست كه بدون ترديد در ذات دين هيچ عامل دينگريزانهاي نيست و اگر كسي به واقعيت دين آشنا باشد در هيچ رتبهاي از آن نميگريزد.
گريز دين گريزان به عللي است كه ما سعي داريم دست به يافتن و روشنگري اين علل بزنيم. ابتدا تعريف دين را مورد مداقه قرار دهيم زيرا كه گريز از آن اتفاق ميافتد.از دين تعاريف متعددي شده است. ويليام جيمز دين را احساسات، اعمال و تجربياتي كه افراد در تنهايي و در پيشگاه الوهيت دارند تعريف ميكند. از سوي ديگر آيتالله جوادي آملي ميفرمايند: معناي اصطلاحي دين مجموعه عقايد اخلاق و مقرراتي است كه براي اداره امور جامعه انساني و پرورش انسانها ميباشد. آيتالله مصباح دين را اعتقاد به آفرينندهاي براي جهان و انسان ودستورات عملي متناسب با اين عقايد ميدانند.با توجه به تعاريف بالا، دين گريزان از مجموعهاي از احساسات ، عقايد و اعمالي گريزانند اما در اين تعاريف ذكري از اين اعمال و احساسات نشده است . به عبارت ديگر، در تعريف دين، مخاطب به يك دين مشخص و كامل هدايت نميشود بلكه از تعريف ميتوان دين ناب را استخراج يا دين ناقص در ذهن مخاطب را برداشت كرد.
عقيده ما اين است كه كساني كه از دين ميگريزند از ديني كه خود براي خودشان تعريف كردهاند گريزانند و اگر اين افراد از ديني ذو ابعاد آگاهي داشتند قطعا دين گريز نبودند.
دين گريزي را ميتوان هر نوع فاصلهگرفتن و واپسگرايي از دين و تمام نمودهاي مهم ديني در گرايش، بينش و كنش تعريف كرد. در اين تعريف اين نكته مورد توجه قرار ميگيرد كه دين گريزان در طي مراحل دين گريزي، گريز را از بخشي از دين به گريز از كل دين تعميم ميدهند.علل گريز از دين را ميتوان در دو بعد درون ديني و برون ديني مورد تحقيق قرار داد.
از جمله عوامل درون ديني دين گريزي، ناقص بودن دين، نارسايي مفاهيم و معارف ديني ، سخت گيري دين ميباشند. گاهي نيز عدم سازگاري با مقتضيات زمان دين را به ورطه نابودي ميكشاند.همه ميدانيم اگر دين نيازهاي روحي، فكري و مادي بشر را برآورده نسازد نيازمندان به دين ، بخصوص جوانان، به دنبال تفكر و مكتبي ميروند كه جاي خالي دين را برايشان پركند . عمدهترين راز نسخ اديان و مكاتب بشري همين عامل است. گاهي سختگيري در اجراي احكام ديني و پركردن منطقه الفراقهاي دين و مباهاث ديني ، نه تنها متدينان بلكه تمام آحاد جامعه را به تكلف و تصنع ميكشاند . در اين شرايط فرد ديندار عليرغم ميل قلبي اعمالي را بايد انجام دهد كه هيچ باور ندارد و اين همان رياكاري و ضعف دينداري ميباشد.
از جمله عوامل برون ديني دين گريزي را ميتوان عوامل دروني انسانها دانست. يكي از مهمترين عوامل دين گريزي بين جوانان همين نكته است . جوان در دوران جواني به دنبال كشف فلسفه زندگي خويش ميباشد . او تلاش ميكند تا هويت مذهبي خويش را سامان دهد اگر دين در جامعه شناخته شده و آشكار نباشد او دچار بحران هويتيابي ميشود و ممكن است در نهايت مكاتب شيطاني جاي مكاتب الهي را در ذهن خالي او پركنند.در جهان مدرن ، زندگي معناي ديگري پيدا كرده است . مردم دل در گرو غايات ديگري دادهاند . غاياتي كه ظواهر و رسانههاي گروهي به مردم تلقين ميكنند و در ميان مردم ترويج ميدهند . لذتجويي ، خوش باشي و ... از جلمه اهداف اين عصر است . خلاصه آنچه به عنوان هدف تبليغ ميشود اين است كه خوش باشيم و بيشتر بخريم ، بيشتر مصرف كنيم ، بهتر بپوشيم و بيشتر به غفلت بگذرانيم . اگر به غفلت و غفلت آفريني تفريحات مدرن نظر كنيد خواهيد ديد كه مردم نميخواهند به زندگي و هدف زندگي فكر كنند.
گاهي اشكال از دين نيست بلكه عدم بصيرت و ناآگاهي شخص به جامعه ديني آسيب ميزند . اين عامل شايعترين و اصليترين عامل گريز از دين و هر مكتبي ميباشد.گاهي نيز فرد درگير هواهاي نفساني ميشود همان طور كه قرآن ميفرمايد انسان خود ميخواهد راه فساد به رويش پيش آيد . گاهي قدرت ، گاهي ثروت ، گاهي شهوت را در تعارض با دينش ميبيند و از دين ميگريزد و گاهي خود را به لامذهبي ميزند.
در اجتماع اگر الگوهاي بيدين و فاسد رواج پيدا كرده باشند انساني كه بالطبع تفكر و بينش خود را از اجتماع ميگيرد دچار خسران و ضرر ميشود.متاسفانه در جوامع جهان سوم به دليل كمبودهاي اجتماعي از قبيل :سختي ازدواج ، عدم اشتغال و شيوع ياس از كاركرد ديني اين را عامل شكست خود ميدانند و اين آفتي است كه جوامع ديني را مورد تهديد قرار داده است.عامل ديگر مشكلات نهادهاي ديني ميباشد . نهادهاي ديني به عنوان حاميان و مبلغان ديني ميبايست به انحرافات و شبهاتي كه در هر عصري بروز ميكند پاسخگو باشند دنياي مدرن، دنياي پيشرفت در علوم است به تبع پيشرفت علوم پرسشهاي نو كشف ميشود . در اين مواقع لازم است روحانيت دهها برابر گذشته تجهيز شوند و به سرعت به فكرچاره بيفتند و سيل عظيم شبهات را فرو نشانند و با آموزههاي ناب قدم در راه اعتلاي اديان بگذارند.شهيد مطهري در مورد مشكلات سازمان روحانيت و ارگانهاي ديني در كتاب ده گفتار خويش ميفرمايند : چه بسيار روحانيون و طلابي كه كفايه آخوند خراساني و شرح آن را ميدانند اما از كنكاش در يك آيه قرآني عاجزند. مرحوم علامه طباطبايي نيز در تفسير الميزان جلد 5 ميفرمايند: بدون خواندن حتي يك آيه هم ميتوان مجتهد شد .شايد عمق و ژرفاي دين، محققان را از توجه به انسانها و اصل دين غافل كرده است.گسترش روح اومانيستي و لذت طلبي در جوامع بشري و گسترش تفكرات فرهنگ غرب، معمولا با دين گريزي حاميان مكاتب الهي همراه است. اشاعه فساد ، ابتذال ، بيبندوباري در تقابل با دين هدايتگر است زيرا در اين جوامع گذشت جاي خود را به سودجويي فردي، ارزش قناعت به ارزش ثروت، انسجام به فردگرايي و ارزش دين و خدا به ارزش پول و دنيا تغيير يافته است.اهمال و سستي در زمينههاي فرهنگي باعث نفوذ فرهنگ ديگري ميشود از جمله وسايل فرهنگي ، رسانهها ميباشند كه اگر لحظهاي كم كاري كنند عاملي براي رشد نفوذ فرهنگ مخرب و نفوذ ماهوارهها و سايتهاي مخرب ميشوند.
منابع
ده گفتار شهيد مطهري
شريعت در آينه معرفت، آيت الله جوادي آملي
علل دين گريزي و تضعيف باورهاي ديني اكبر ملكي بيرجندي
منبع:روزنامه رسالت
/انتهاي پیام/