قهرمان اول جنبش مشروطه
گروه انديشه- ستارخان سردار ملي سومين پسر حاج حسن قراجه داغي در سال 1285ق (1868 ميلادي) در منطقه ي قراجه داغ (ارسباران) در 32 كيلومتري مهاباد به دنيا آمد. سوابق زندگي او در دوران كودكي و نوجواني تا درگيري هاي جنبش مشروطه چندان معلوم نيست. از اطلاعات جسته و گريخته اي كه از وي به دست آمده، درمييابيم كه او با پدر خود در روستاهاي اطراف ارسباران به شغل پارچهفروشي مشغول بوده است. اختلاف او با شاهان قاجار و اعتراض به ظلم و ستم آنان، به زمان کودکي اش بر ميگشت. او و دو برادر بزرگ ترش اسماعيل و غفار از کودکي علاقه ي وافري به تيراندازي و اسب سواري داشتند، اما اسماعيل فرزند ارشد خانواده در اين امر پيشي گرفته بود و شب و روزش به اسب تازي، تيراندازي و نشست و برخاست با خوانين و بزرگان سپري ميشد، سرانجام او در پي اعتراض به حاکم وقت دستگير و محکوم به اعدام شد. اسماعيل به دليل ارتباط و پناه دادن به فردي که از مخالفان و ناراضيان بود، توسط عمال دولت قاجاريه کشته شد. اين امر کينه اي در دل ستار ايجاد کرد و نسبت به ظلم درباريان و حکام قاجاري خشمگين شد.
ستار در جواني به جرگه ي لوطيان (جوانمردان، يا اهل فتوت) محله ي اميرخيز تبريز درآمد و در همين باب در حالي که به دفاع از حقوق طبقات زحمتکش بر ميخاست با مأمورين محمد علي شاه درافتاد و به ناچار از شهر گريخت و مدتي به راهزني مشغول شد، اما از ثروتمندان مي گرفت و به فقرا مي داد. سپس با ميانجيگري پارهاي از بزرگان به شهر آمد و چون در جواني به درستي و امانتداري در تبريز شهرت داشت به همين دليل مالکان حفاظت از املاک خود را به او مي سپردند. او هيچ گاه درس نخواند و سواد خواندن و نوشتن نداشت، اما هوش آميخته به شجاعتش و مهارت در فنون جنگي و اعتقادات مذهبي و وطن دوستي اش، او را در صف فرهيختگان عصر قرار مي داد.
در سال 1325 ق انجمن ايالتي آذربايجان به واسطه ي رشادت هاي ستارخان و باقرخان به آنان لقب سردار ملي و سالار ملي اعطاء نمود.
او در مدت يازده ماه از 20 جمادي الاول 1326ق تا هشتم ربيع الثاني 1327ق رهبري ِ مجاهدين تبريز و ارامنه و قفقازي ها را بر عهده داشت و مقاومت شديد و طاقت فرساي اهالي تبريز در مقابل سي و پنج الي چهل هزار نفر قشون دولتي، با راهنمايي و رهبريت او انجام گرفت، به طوري که شهرت او به خارج از مرزهاي کشور رسيد و در غالب جرايد اروپايي و آمريکايي هر روز نام او با خط درشت ذکر مي شد و درباره ي مقاومت هاي سرسختانه ي وي مطالبي انتشار مي يافت.
تبريز به مدت 11 ماه توسط قشون دولتي محاصره شد و از ورود آذوقه به شهر جلوگيري به عمل آمد. زندگي بر مردم بسيار سخت و طاقت فرسا گرديد. در اواخر کارِ محاصره ي تبريز قواي روسيه با موافقت دولت انگليس به سوي تبريز آمد و راه جلفا را باز کرد. قواي دولتي با ديدن قواي روس به تهران بازگشت و محاصره ي تبريز پايان گرفت، اما ستارخان حاضر به اطاعت از دولت روس نشد و در اواخر جمادي الثاني 1327ق (اواخر ماه مه 1909م) به ناچار با همراهانش به كنسول خانه ي عثماني در تبريز پناهنده شد. در منابع ذکر شده است که ستارخان به کنسول روس (پاختيانوف) که ميخواست بيرقي از کنسول خانه ي خود به سر در خانه ي ستارخان زند و او را در زينهار دولت روس قرار دهد گفت: «ژنرال کنسول، من مي خواهم که هفت دولت به زير بيرق دولت ايران بيايند. من زير بيرق بيگانه نمي روم.»
پس از عقب نشيني قواي روس مردم شهر به رهبري ستارخان در برابر حاکم مستبد تبريز رحيم خان قد علم کردند و او را از شهر بيرون راندند، اما اندکي بعد ستارخان در زير فشار دولت روس، دعوت تلگرافي ِ آخوند ملامحمدکاظم خراساني و جمعي از مليون را پذيرفت و با لقب سردار ملي به سوي تهران حرکت کرد. در اين سفر باقرخان سالار ملي نيز همراه او بود.
هدف دولت مشروطه از اين اقدام که به بهانه ي تجليل از ستارخان و باقرخان صورت گرفته بود در واقع کنترل آذربايجان و خلع سلاح مجاهدين تبريز بود. روز شنبه 7 ربيع الاول سال 1328ق در شب عيد نوروز، جمعيت زيادي از مردم و رجال شهر از جمله يپرم خان ارمني براي وداع با ستارخان و باقرخان جمع شدند و آنان درميان هلهله ي جمعيت از منزل خود بيرون آمدند و به سوي تهران حرکت کردند. در بين راه نيز در شهرهاي ميانه، زنجان، قزوين و کرج استقبال باشکوهي از اين دو مجاهد راستين آزادي به عمل آمد و هنگام ورود به تهران نيمي از شهر براي استقبال به مهرآباد شتافتند و در طول مسير چادرهاي پذيرايي آراسته با انواع تزيينات، و طاق نصرت هاي زيبا و قالي هاي گران قيمت و چلچراغ هاي رنگارنگ گستردند. در سرتاسر خيابان هاي ورودي شهر، تابلوهاي زنده باد ستارخان و زنده باد باقرخان مشاهده مي شد. تهران آن روز سرتاسر جشن و سرور بود. طي مراسمي نيز دو لوح نقره اي طلاكوب از طرف مجلس شوراي ملي به ستارخان و باقرخان اهدا گرديد و براي هر كدام ماهيانه مبلغ هزار تومان مقرري از طرف مجلس تعيين شد. او مدت يک ماه مهمان دولت بود، اما به دليل وجود سربازان و کمي جا دولت، محل باغ اتابک (محل فعلي سفارت روسيه) را به اسکان ستارخان و يارانش و محل عشرت آباد را به باقرخان و يارانش اختصاص داد. پس از چند روزي که نيروهاي هر دو طرف در محل هاي تعيين شده اسکان يافتند مجلس طرحي را تصويب نمود که به موجب آن تمامي مجاهدين و مبارزين غيرنظامي از جمله افراد ستارخان و خود او مي بايست سلاح هاي خود را تحويل دهند. اين تصميم به دليل بروز حوادث ناگوار و ترور مرحوم سيد عبدالله بهبهاني و ميرزاعلي محمد خان تربيت از سران مشروطه گرفته شده بود. اما ياران ستارخان از پذيرفتن اين امر خودداري کردند. به تدريج مجاهدين ديگري که با اين طرح مخالف بودند به ستارخان و يارانش پيوستند و اين امر موجب هراس دولت مرکزي شد. سردار اسعد به ستارخان پيغام داد که «به سوگندي که در مجلس خورديد وفادار باشيد و از عواقب وخيم عدم خلع سلاح عمومي بپرهيزيد.» اما باز ياران ستارخان راضي به تحويل سلاح نشدند.
بعدازظهر اول شعبان 1328ق قواي دولتي، که جمعاً سه هزار نفر مي شدند به فرماندهي يپرم خان، يار قديمي ستارخان در تبريز و رئيس نظميه ي وقتْ باغ اتابک را محاصره کردند و پس از چند بار پيغام، هجوم نظاميان به باغ صورت گرفت و جنگ بين قواي دولتي و مجاهدين آغاز گشت. در اين جنگ قواي دولتي از چند عراده توپ و پانصد مسلسل شصت تير استفاده کردند و به فاصله 4 ساعت 300 نفر از افراد حاضر در باغ کشته شدند. ستارخان راه پشت بام را در پيش گرفت، اما در مسير پله ها در يکي از راهروهاي عمارت تيري به پايش اصابت کرد و مجروح شد. اندکي بعد قواي دولتي او را دستگير کردند و به منزل صمصام السلطنه بردند و خود و اتباعش ناچار به خلع سلاح شدند (30 رجب 1328ق).
بعد از اين وقايع، ستارخان خانه نشين شد و پزشکان حاذق براي مداواي پاي او تمام تلاش خود را کردند، اما معالجات به جايي نرسيد و در تاريخ 28 ذي الحجه 1332هـ. ق (25 آبان 1293ش/ 16 نوامبر 1914م) در تهران دار فاني را وداع گفت و برخلاف وصيتش، در باغ طوطي در جوار بقعه ي حضرت عبدالعظيم حسني در شهرري درحالي که هزاران هزار تهراني با چشماني گريان جنازه ي او را تشييع مي کردند به خاک سپرده شد. او هنگام فوت حدود 53 سال داشت. نوه ي پسري ستار خان به نام فرهاد قره داغي درآبان ماه سال1356در شهر ميانه از توابع تبريز چشم به جهان گشودو هم اينک در محله اي در اطراف شهر ري و به دور از سياست زندگي مي کند.
منابع: سايت هاي ويكيپديا- حيات نامه- تبيان
/انتهاي پيام/