نقش تجربه ها!
عزيزان! زندگى چيزى جز تجربه نيست، تجربه اى كه اشتباهات انسان را اصلاح مى كند، و راه بهتر زيستن را به او ياد مى دهد.
تجربه اى كه حقايق زندگى را شفّاف و بى پرده در برابر انسان عيان مى سازد و هرگونه ابهام را برطرف مى كند.
اينجاست كه بعضى از خردمندان، عمر دوباره از خدا طلبيده اند:
تا به يكى تجربه اندوختن
با دگرى تجربه بستن به كار!
ولى از آنجا كه عمر دوباره، خيال و خوابى بيش نيست و وقتى انسان به پختگى مى رسد كه عمر به پايان رسيده و در آخر خط قرار گرفته است و به گفته آن شاعر نكته دان:
افسوس كه سوداى من سوخته، خام است
تا پخته شود خامى من، عمر تمام است!
راه ديگرى را بايد پيمود، همان راهى كه مولا و مقتدا و رهبر بزرگ ما امير مؤمنان على(ع) به ما نشان داده و مشكل بزرگ عمر دوباره را به بهترين وجهى براى ما حل كرده، آنجا كه به فرزند دلبندش امام مجتبى(ع) مى فرمايد:
«فرزندم! در تاريخ پيشينيان دقّت كردم و در احوال آنها سير نمودم و از تجارب بى شمار آنها بهره گرفتم و از اين نظر عمر چندين هزار ساله آنها را به عمر خود ضميمه نمودم، گوئى از روز آغاز خلقت بشر تا به امروز با آنها زيسته ام و از تلخ و شيرين آنها و عوامل پيروزى ها و اسباب شكست ها، آگاه شده ام».(1)
اى عزيز! تأكيد مى كنم كه از ميان همه تاريخ ها به آنچه در قرآن مجيد از حالات انبياى سلف و امت هاى پيشين آمده است، اهميّت فوق العاده بده، كه حقايق عظيمى در آن نهفته است و رهروان و سالكان طريق الى اللّه را دستمايه بزرگى محسوب مى شود; ولى گروهى بسيار كج سليقه و لجوجند و انتظار دارند همه چيز را خود بيازمايند تا پذيرا شوند، و معلوم نيست از چه رو از پذيرفتن تجربه هاى ديگران ابا دارند، در حالى كه آنها محصول تمام عمر خود را گاه در چند خط يا چند صفحه در اختيار ما مى گذارند، و اين بى خبران هنوز چند مسأله را تجربه نكرده، عمر را به پايان مى برند و خام و ناپخته چشم از جهان فرو مى بندند!
اى عزيز! تو چنين نباش، بلكه از اولوالالباب و خردمندانى باش كه قرآن در وصف آنها مى گويد: «لَقَدْ كانَ فى قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ لاُِولِى الاَْلْبابِ»(2) در سرگذشت پيشينيان بينديش و از آن عبرت بگير.
مخصوصاً مطالعه حالات علماى پيشين و بزرگان علم و ادب و تقوا و سالكان طريق الى اللّه را فراموش نكن كه نكات عجيبى در آن نهفته و هر كدام گوهر گرانبهائى است، و من هميشه از مطالعه حالات آنها تجارب مهمى اندوخته ام.
1. نهج البلاغه، وصيت به امام حسن مجتبى(ع)، نامه 31 (با اقتباس).
2. سوره يوسف، آيه 111.