نبايدهاي مداحي در نگاه حضرت آيت الله خامنه اي

محمد گنجي-گروه انديشه؛

مداح‏ها بدانند چه مي‏خوانند!

مداح‏ها بدانند چه مي‏خوانند و چه مي‏گويند. صداي خوش، آهنگ قشنگ، موقعيت ممتاز، تريبون خوب، اقبال فراوان؛ امروز هم كه جوان ها بحمداللَّه جامعه و كشور ما را با صفاي دلِ خودشان مصفا كرده‏اند - اين همه جوان در اين كشور وجود دارد - همه متوجه شماست. شما چه مي‏خواهيد به مردم بدهيد؟ اين‏كه من هميشه روي آنچه مي‏خوانيد و آن‏چنان كه مي‏خوانيد - در جلسه‏ ي مداح ‏ها و با افراد گوناگون - تأكيد مي‏كنم، به‏خاطر اين حساسيت است.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 5/5/84

 
بازي كردن با مسئله ‏ي مداحي سزاوار نيست!

بازي كردن با مسئله‏ي مداحي سزاوار نيست. مداحي را به صورت يك كار صرفاً سطحي، شكلي، ظاهري در آوردن، آن را تقليد از يك كار مبتذل غربي قرار دادن، هيچ جائز نيست. اين را توجه بكنند، بخصوص جوان ها كه توي اين صراط وارد مي‌شوند. هيچ اشكالي ندارد كه از شعري با زبان مردم استفاده شود، ليكن با مضمون درست، با مضمون صحيح. اگر چنانچه مداح و خواننده ما و ستايشگر اهل بيت (عليهم‏السّلام) از كساني كه خودشان غرق در حيرت و بدبختي‏اند - وادي هنري غرب، بخصوص هنر موسيقي‏ شان كه به ابتذال كشانده شده - و در وادي حيرت و سردرگمي شيطاني و نه حيرت رحماني هستند، اين كار شريف و پاكيزه و مقدس را الگوگيري كرد، اين كار ناسزاوار است؛ كار ناشايستي است.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 4/4/87

 
 
محبت اهل بيت(ع) مجوز گناه‏كردن نيست 

 شعري كه الان برادرمان خواندند، مضمون درستي نيست كه ما بگوييم چون شيعه و محب هستيم، اگر گناه هم كرديم، خداي متعال ما را مجازات نمي‏كند؛ نه، اين‏طور نيست. «من اطاع اللَّه فهو لنا ولي»؛ ولي آن ها بايد خدا را اطاعت كند؛ چون خود اين بزرگواران با اطاعت خدا به اين مقام و رتبه رسيدند. امتحان اين ها، قبل از وجود و آمدنشان به اين دنيا صورت گرفته؛ «امتحنك اللَّه قبل ان يخلقك فوجدك لمن امتحنك صابرة». دستگاه خدا بي‏حساب و كتاب نيست. در روايتي پيغمبر اكرم به فاطمه‏ي زهرا(سلام‏اللَّه‏عليها) با اين مقام و رتبه فرمود: «يا فاطمه انّني لن اغني عنك من اللَّه شيئا»؛ يعني پيش خدا، نسبتِ با من و ارتباطِ با من به درد تو نمي‏خورد. مگر در ميان فرزندان پيغمبر و ائمه كساني نبودند كه با خدا رابطه ‏يي نداشتند و نتوانستند از آن گوهر نوراني و ارزش معنوي برخوردار شوند؟ 

 بيانات در ديدار با مداحان، 28/5/82 

 
عزاداري، لزوماً روضه ‏خواني و سينه ‏زني نيست‏

روضه‏ خواني و سينه ‏زني بايد باشد؛ اما نه در هر عزايي. اين را بدانيد كه روضه خواندن و گريه كردن - آن سنت سنيه - مربوط به همه ‏ي ائمه نيست؛ متعلق به بعضي از ائمه است. حالا يك وقت در جمع و مجلسي كسي روضه‏ يي مي ‏خواند، عده ‏يي دلشان نرم مي‏شود و گريه مي‏ كنند؛ اين عيبي ندارد. اصلاً عزاداري كردن يك حرف است، روضه‏خواني و سينه‏زني راه انداختن يك حرف ديگر است. روضه ‏خواني و سينه ‏زني راه انداختن، مخصوص امام حسين است؛ حداكثر مربوط به بعضي از ائمه است؛ آن هم نه به اين وسعت. مثلاً در شب و روز تاسوعا و عاشورا بخصوص، در شب و روز بيست‏ و يكم ماه رمضان، سينه ‏زني و عزاداري و برپايي جلسات خوب است؛ ولي مثلاً در مورد حضرت موسي ‏بن جعفر (عليه‏السّلام) - با اين‏كه وفات آن بزرگوار از وفات هاي داراي روضه ‏خواني است - من لزومي نمي ‏بينم كه سينه ‏زني بشود؛ يا مثلاً در سالگرد شهادت حضرت زهرا(سلام‏اللَّه‏عليها) مناسبتي ندارد كه ما بياييم نوحه‏ خواني و سينه‏زني كنيم؛ بهتر اين است كه در آن موارد، شرح مصايبشان گفته بشود. شرح مصايب، گريه‏آور است. 

 من خودم الآن در ايام ماه محرّم كه نمي‏توانم روضه بروم، چون آن احساس و عشقي كه در دل هر شيعه هست و دلش مي‏خواهد در عزاداري شركت كند، لذا من اين را با خواندن «نفس‏المهموم» حاج شيخ عباس قمي - كه يك كتاب عربي است - اشباع مي‏كنم؛ اين خودش گريه ‏آور است و براي من كار چند نفر روضه‏ خوان را مي‏كند. حتماً لازم نيست كه عزاداري به همان شكل سنتي روضه ‏خواني باشد كه اولش چيزي مي‏خوانند و بعد هم احياناً آخرش دمي مي ‏گيرند و سينه ‏يي مي ‏زنند؛ نه، شرح حال را بيان كنيد؛ مثلاً يك نفر با بيان خوب و لحن محزوني، وضع زندان رفتن حضرت موسي‏بن‏جعفر را بيان كند؛ حوادث تلخ زندان را بيان كند؛ بعد شهادت حضرت را بيان كند؛ بعد مراسم تشييع را بيان كند؛ در اين صورت هر كس كه آن‏جا نشسته باشد، دلش نرم مي ‏شود. 

 بيانات در ديدار با گروه معارف صداي جمهوري اسلامي، 13/12/70 

 در مداحي ‏ها اختلافات فرقه ‏اي را دامن نزنيم 

 امروز دست هايي براي ايجاد شكاف بين فرقه ‏هاي مسلمان وجود دارد. كساني كه اين تلاش را مي‏ كنند، نه اين طرف را قبول دارند، نه آن طرف را؛ هم با اين طرف دشمن‏ اند، هم با آن طرف. مراقب باشيد با دست هاي خبيثي كه در اصل از طرف همان مراكز استكباري و استعماري هدايت مي‏شود، همكاري نكنيد.

 بيانات در ديدار جمعي از مداحان اهل‏بيت، 7/6/81

مروجين اختلاف امت اسلام را از ميان خود طرد کنيد!

يك عده‏ اي چرا نمي ‌فهمند؟ امام بزرگوار ما كه منادي اتحاد بين مسلمين بود، از همه ‏ي اين هائي كه مدعي ‏اند، ولايتش و اعتقادش و ارادتش و عشقش به ائمه(عليهم‏السّلام) بيشتر بود. او بهتر مي‌فهميد ولايت را يا فلان آدم عامي كه حالا به اسم ولايت كارهاي خلاف مي‌كند، حرف هاي بي ‏ربط مي‌زند در مجالس عام و خاص؟ وحدت را حفظ كنيد. اگر ديديد در جامعه بين شما كساني هستند كه عكس اين رفتار مي‌كنند، آن ها را طردشان كنيد؛ مخالفت خودتان را به آن ها ابراز و اعلام كنيد؛ اين ها ضرر مي‌ زنند؛ ضربه مي ‌زنند. ضربه ‏اي به اسلام مي‌زنند، ضربه ‏اي به تشيع مي ‌زنند، ضربه ‏اي به جامعه ‏ي اسلامي مي‌ زنند. اين از جمله مسائل بسيار مهم است.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 14/4/86

پرهيز از مدح ها و تمجيدهاي بي‌ معنا

چيز ديگري كه بنده در بعضي از خوانندگان جلسات مداحي اطلاع پيدا كردم، استفاده ‏ي از مدح ‏ها و تمجيدهاي بي‏ معناست، كه گاهي هم مضر است. فرض كنيد راجع به حضرت اباالفضل(سلام‏اللَّه‏عليه) صحبت مي‏شود؛ بنا كنند از چشم و ابروي آن بزرگوار تعريف كردن؛ مثلاً قربون چشمت بشم! مگر چشم قشنگ در دنيا كم است؟ مگر ارزش اباالفضل به چشم هاي قشنگش بوده؟! اصلاً شما مگر اباالفضل را ديده‏ ايد و مي‏ دانيد چشمش چگونه بوده؟! اين ها سطح معارف ديني ما را پايين مي‏آورد.

معارف شيعه در اوج اعتلاست. معارف شيعي ما معارفي است كه يك فيلسوفِ در غرب پرورش يافته ‏ي با مفاهيم غربي و بزرگ شده ‏ي آشناي با معارف فلسفي غرب مثل هانري‏كُربن را مي‏آورد دو زانو جلوي علامه ‏ي طباطبايي مي ‏نشاند؛ او را خاضع مي‏ كند و مي ‏شود مروج شيعه و معارف آن در اروپا. مي‏ شود معارف شيعه را در همه ‏ي سطوح عرضه كرد؛ از سطوح ذهن متوسط و عامي بگيريد تا سطوح بالاترين فيلسوف‏ ها. ما با اين معارف نبايد شوخي كنيم. ژ

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 5/5/84

نبايد بگذاريد منبر مداحي خالي از معارف اسلامي باشد

نبايد بگذاريد منبرِ ده دقيقه ‏يي يا بيست دقيقه ‏يي شما از معارف خالي بماند. امسال ديدم بعضي از برادران مداح در ماه محرم و در دهه ‏ي فاطميه بحمداللَّه اين نكته را رعايت كرده بودند. در منبر مداحي حتماً در اول، فصلي اختصاص بدهيد به نصيحت يا بيان معارف به زبان زيباي شعر. اصلاً رسم مداحي از قديم اين‏طوري بوده است؛ الآن يك مقدار آن رسم ‏ها كم شده. مداح در اول منبر يك قصيده، يك ده بيت شعر - كمتر، بيشتر - فقط در نصيحت و اخلاق، با الفاظ زيبا خطاب به مردم بيان مي‏كرد؛ مردم هم مي ‏فهميدند و اثر هم مي‏گذارد. من يك وقت گفتم كه گاهي شعر يك مداح از يك منبر يك ساعتي ما اثرش بيشتر است. البته هميشگي نيست؛ گاهي است. اگر خوب انتخاب و اجرا شود، اين‏طوري خواهد بود.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 5/5/84

وقت مستمعين را تلف نکنيد

امروز خوشبختانه اقبال مردم به اين حرفه و هنرِ چند پهلو و چندجانبه زياد است. جوان ها در تهران و شهرستان ها به جلسات مداحي علاقه و توجه دارند؛ اين مسؤوليت شما آقايان مداح را مضاعف مي‏كند. مبادا پانصد نفر، هزار نفر، گاهي ده هزار نفر در جلسه‏يي جمع شوند و يك ساعت براي آن ها نغمه‏سرايي بشود؛ اما چيزي به آن ها داده نشود. شما در اين يك ساعت مي‏توانيد چيزهاي زيادي را با شعر خوب منتقل كنيد. البته شعر خوب - همان‏طور كه گفتيم - تنها شعري نيست كه معاني خوبي دارد؛ بلكه بايد شعر هنرمندانه باشد و الفاظ خوب و كلمات مناسب هم در آن به كار رفته باشد.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 18/6/80

از تعابير نامناسب و سبک استفاده نکنيد

نكته ‏ي ديگر اين است كه از برخي تعبيرات درباره‏ي ائمه(عليهم‏السّلام) نبايد استفاده كرد؛ اين ها سبك است. براي فاطمه‏ي زهرا(سلام‏اللَّه‏عليها) - آن موجود قدسي والا، آن انسان برتر و آن معلم بشر - از آن تعبيري كه هر شاعري - چه شاعر درست و حسابي‏گوي و چه شاعر هرزه‏گوي - براي محبوب و معشوق خودش ذكر مي‏كند، نبايد استفاده كرد؛ بايد از تعبيرات متناسبي استفاده كرد.

بيانات در ديدار جمعي از مداحان اهل‏بيت، 18/6/80

تمييز قائل شدن بين آهنگ شادي و عزا

اين را هم عرض بكنم كه آهنگ شادي از آهنگ عزا جداست. الآن معمول شده كه براي روزهاي عيد جلساتي تشكيل مي‏دهند. بنده مخالف اين كار نيستم؛ بد هم نيست كه دست مي‏زنند. البته اگر از راديو بشنويم - كه بنده خودم گاهي از راديو شنيده‏ام - و شعر را درست گوش نكنيم، خيال مي‏كنيم دارند سينه مي ‏زنند! هم لحن، سينه ‏زني است؛ هم آن دستي كه مي‏ زنند، مثل زدن روي سينه است. اين چه شادي‏ يي شد؟! اگر براي روزهاي شادي، آهنگ‏هاي مناسب - نه آهنگ‏هاي مبتذل، نه آهنگ‏هاي طاغوتي، نه آهنگ‏هاي حرام - و شيوه‏هاي خوب انتخاب كنند، مؤثرتر و بهتر است. اين‏طور نباشد كه چون به روضه‏خواني عادت كرده‏ايم، روز شادي هم كه مي‏خواهيم حرف بزنيم، لحنمان بشود لحن روضه‏خواني. قديم ‏ها مي‏گفتند فلاني هرچه مي‏خواند، مثنوي درمي‏آيد؛ هر آهنگي را كه شروع كند، مثنوي مي‏شود! اين‏طوري نباشد.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 5/5/84

از بکارگيري تعبيرات سبک پرهيز کنيد

نكته‏ي ديگري كه بعضي از آقايان بحق اشاره كردند، اين است كه از برخي تعبيرات درباره‏ي ائمه (عليهم‏السّلام) نبايد استفاده كرد؛ اين ها سبك است. براي فاطمه‏ي زهرا(سلام‏اللَّه‏عليها) - آن موجود قدسي والا، آن انسان برتر و آن معلم بشر - از آن تعبيري كه هر شاعري - چه شاعر درست و حسابي‏گوي و چه شاعر هرزه‏گوي - براي محبوب و معشوق خودش ذكر مي‏كند، نبايد استفاده كرد؛ بايد از تعبيرات متناسبي استفاده كرد. اعتقاد من اين است كه اگر شعراي عزيز ما - همچنان كه امروز خوشبختانه، هم سرود دسته‏جمعي، هم در بعضي از شعرهايي كه قبلاً آقايان خواندند، همين معنا انصافاً تأمين شده - لفظ و معنا را براي بيان معرفتي كه امروز جامعه‏ي ما نياز دارد تا از مكتب فاطمه‏ي زهرا (سلام‏اللَّه‏عليها) تعليم بگيرد، به كار گيرند و آن را مداح با صداي خوش و آهنگ مناسبِ با اين كار عرضه كند، يكي از بهترين انواع تبليغ و ترويج صورت گرفته است؛ يعني همان دعبل و فرزدق و كميتِ تاريخ در اين‏جا ظهور و تجلي پيدا كرده است. ارزش، همان ارزش خواهد بود و مي‏تواند اجرهاي بزرگ الهي را به دنبال خود داشته باشد.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 18/6/80

هر آهنگ و آوازي به درد شما نمي‏خورد

نكته‏ي سوم، هنر تفهيم است. هر آهنگ و آوازي به درد شما نمي‏خورد. آهنگ و آواز خاصي به درد شما مي‏خورد؛ آن هم با شيوه‏ي بيان خاص مداحي. اگر كار مهم نبود، من در بيان اين جزييات معطل نمي‏شدم؛ اما كار خيلي مهم است. اگر اين كار، خوب انجام بگيرد - كه بحمداللَّه ما در طول سال هاي متمادي، بسياري از برادران را ديده‏ايم كه اين كار را خوب هم انجام مي‏دادند و مي‏دهند - نقش فوق‏العاده مؤثر و والايي در پيشرفت فكري و اعتقادي و اسلامي جامعه‏ي ما خواهد داشت.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 17/106/69

پرهيز از بکارگيري آهنگ هاي نامناسب و سبک براي مجالس مدح اهل بيت(ع)

نكته‏ي آخر هم آهنگ است. من شنيده‏ام در مواردي از آهنگ ‏هاي نامناسب استفاده مي‏شود. مثلاً فلان خواننده‏ي طاغوتي يا غيرطاغوتي شعر عشقي چرندي را با آهنگي خوانده؛ حالا ما بياييم در مجلس امام حسين و براي عشاق امام حسين، آيات والاي معرفت را در اين آهنگ بريزيم و بنا كنيم آن را خواندن؛ اين خيلي بد است. خودتان آهنگ بسازيد. اين همه ذوق و اين همه هنر وجود دارد. يقيناً در جمع علاقه‏ مندان به اين جريان كساني هستند كه مي‏توانند آهنگ ‏هاي خوبِ مخصوص مداحي بسازند؛ آهنگ عزا، آهنگ شادي.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 5/5/84

نوآوري در مداحي به معناي تقليد از موسيقي غربي نيست

ما در قديم از زبان موسيقيدان هاي معروف شنيده بوديم كه مي‌گفتند موسيقي اصيل ايراني را نوحه ‏خوان و شبيه‏ خوان ها حفظ كرده‏اند؛ موافق‏ خوان، مخالف‏ خوان، علي‏اكبرخوان، قاسم‏خوان. هر كدام يك دستگاهي را به اين ها مي‌دادند كه بايد در آن دستگاه بخوانند. اين موجب شد كه موسيقي نانوشته‏ي ايراني - كه نه نُت داشت، نه نوشته داشت و نه چيز ديگري داشت - بتواند برسد به دست كساني كه اين ها را با نُت و شيوه‏هاي جديد بتوانند ثبت و ضبط كنند. حالا جوان امروز، چه خواننده‏ي راديو و تلويزيون - كه متأسفانه آنجا از اين جهت وضع خوبي هم ندارد - چه خواننده ‏ي جلسه‏ي مداحي، ناگهان بيايد آهنگ هاي اروپائي را - آن هم به شكل غلط و نابلد بنا كند خواندن؛ سبك هائي كه فرض كنيد حالا فلان خواننده‏ي غربي يا مقلد عربِ آن غربي يكوقتي خوانده، ما اين را از او ياد بگيريم و بنا كنيم خواندن! كه قبل از انقلاب هم متأسفانه همين كارها را كردند. موسيقي اصيل ايراني را كه مي‌توانست نوع حلال هم داشته باشد - البته همان موسيقي اصيل، يك نوعش هم حرام است؛ فرقي بين ايراني و غير ايراني نيست - همان را هم ضايع كردند. البته بعد از انقلاب بهتر شد؛ اما حالا مثلاً مداح يا خواننده‏ي ما بيايد در راديو و تلويزيون به تقليد - آن هم غلط - آهنگ غربي يا آهنگ مجالس لهو را در مجلس ايمان و در مجلس معنويت تكرار كند، اين درست نيست؛ اين غلط است. نوآوري، درست؛ اما نه اين‏جور. اين مربوط به آهنگ است. البته صداي خوب را ميتوان با آهنگ بد خراب كرد؛ صداي متوسط را مي‌توان با آهنگ خوب آرايش داد. خود آهنگ يك مسئله است.

بيانات در ديدار مداحان و ذاكران اهل بيت(ع)، 14/4/86

/انتهاي پيام/