قيامي براي تاريخ

گروه انديشه؛ نوزدهم دي ماه 1356(ه ش) خيزش شكوهمند و نقطه عطفي در تاريخ مبارزات انقلاب اسلامي است؛ در اين زمان بود كه صبر ملت مسلمان ايران از ستمگري ها و مردم فريبي هاي رژيم پهلوي به سر آمد و اراده ملت بر آن شد كه از پاي ننشيند و تا سرنگوني رژيم مزدور پهلوي تلاش كند.

محمدرضا شاه كه از گسترش نهضت مذهبي و انتشار وسيع اعلاميه ها و نوارهاي سخنراني امام خميني و استقبال روزافزون مردم، به شدت خشمگين و نگران بود، دستور داد تا به مناسبت 17 دي 1356 و سالروز اصلاحات ارضي مقاله اي سراسر توهين به ساحت مرجع تقليد عالم تشيع- امام خميني- در روزنامه اطلاعات نوشته شود تا به گمان باطل خود چهره ايشان را در بين مردم لكه دار كند و بدينوسيله انتقام خويش را بگيرد.

برخي نوشته شدن اين مقاله را در آن شرايط حساس، حاصل تصادف و يا به دستور سردبير روزنامه دانسته اند و برخي ديگر آن را از توطئه هاي ساواك برشمرده اند كه به قلم يكي از مهره هاي فعال رژيم به رشته تحرير درآمده است. در اين مقاله "قيام شکوهمند15خرداد42"توطئه « استعمار سرخ و سياه» معرفي شده بود كه استعمارگران اين قيام را مانعي براي اهداف انقلاب سفيد دانسته بودند و به اين بهانه، ننگين ترين توهين ها را به ساحت آن مرجع عاليقدر روا داشته بودند.

بدنبال انتشار اين مقاله در روزنامه اطلاعات و با خبر شدن مردم قم از مضمون آن، از بعد از ظهر همان روز، شهر قم حالتي غير عادي به خود گرفت، فرداي آن روز، بازاريان و طلاب حوزه علميه به همراه جمع كثيري از مردم به خانه مراجع تقليد رفتند و از آنها خواستند تا در برابر اين اهانت آشكار عكس العمل نشان دهند. گرچه تظاهرات مردم در كمال آرامش صورت گرفت، اما ماموران مسلح با توسل به بهانه اي به سمت هزاران تظاهر كننده آتش گشودند و دهها نفر را شهيد و صدها نفر را مجروح كردند. تظاهركنندگان خشمگين كه آماج حملات ناجوانمردانه ماموران قرار گرفته بودند با سنگ و چوب به مقابله با آنها پرداختند و شيشه هاي ساختمان حزب رستاخيز را شكستند.

بدنبال كشتار مردم قم، مراجع تقليد و علما و فضلاي قم و روحانيان و بازاريان تهران و قم با صدور اعلاميه هايي توهين به مقام امام را تقبيح و كشتار مردم مظلوم و بي گناه قم را محكوم كردند

امام خميني(ره) در اولين موضع گيري در زمينه قيام 19 دي 1356، طي سخنراني تند، بسيار مهم و هوشيارانه در مسجد شيخ انصاري نجف اشرف، به شخص شاه و رژيم سلطنتي پهلوي و اعمال و اقدامات ضد ديني – ضد اسلامي و سياست هاي مخرب آن حمله كرد و براي چندمين بار شخص شاه را كانون توطئه و مسئول اصلي تمام جنايات معرفي كرد. امام در اين موضع گيري به طور مفصل اعمال خائنانه رژيم سلطنتي پهلوي را شرح داد و اوضاع محنت بار حاكم بر ارتش، دانشگاه و مجلس را برشمرد و در خاتمه، مردم مبارز و انقلابي ايران را به حفظ هوشياري و بيداري و گروه هاي انقلابي را به وحدت و مقاومت در برابر اعمال ضد اسلامي – ضد انساني حكومت پهلوي دعوت كرد:« ملت ايران را بايد ما از آن تشكر كنيم. ملت بيداري است، ملت هوشيار و مقاومي است در مقابل ظلم. در عين حال كه اين همه ظلم مي بيند، اين همه كشته مي دهد، در عين حال مقاومت مي كند، ايستادگي مي كند، و اين ايستادگي به نتيجه خواهد رسيد.»

قيام 19 دي از نظر سازماندهي و پيامدهاي آن، با حماسه 15 خرداد تفاوت عمده اي داشت. امام با دميدن روح اعتماد به نفس و شجاعت در مردم، نسلي از روحانيان كارآزموده و انقلابي و نسل جديدي از مبارزان و مجاهدان را تربيت كرد. قيام 15 خرداد حركتي خودجوش بود و تظاهركنندگان هيچ برنامه اي جز اعتراض به دستگيري رهبرشان و اظهار مخالفت نداشتند، ولي قيام 19 دي به دليل سازماندهي و برنامه ريزي عده اي از شاگردان امام شكل گرفت كه كوله باري از تجربه 15 ساله مبارزه را به همراه داشتند. واقعه 15 خرداد هر چند اعتراض علما و مراجع را به دنبال داشت اما آنها را همانند قيام 19 دي متحد و متشكل نساخته بود.

امام با برشمردن سياست هاي ضد اسلامي- ضد انساني رژيم پهلوي، به ملت ايران و مبارزان انقلابي

اعلام كردند كه بايد هدف را تا سقوط سلطنت پهلوي دنبال كنند:« به ملت شريف ايران مژده مي دهم كه

رژيم جابرانه شاه، نفس هاي آخرش را مي كشد، و اين قتل عام هاي بي ر حمانه، نشانه وحشتزدگي و حركاتي مذبوحانه است. مضحك و بسيار رسوا؛ اين مانورهاي وقيحانه و بچگانه است كه پس از داغ باطل (خوردن) از طرف ملت، به راه انداختند... من به ملت ايران با اين بيداري و هوشياري، با اين روحيه قوي و شجاعت بي مانند نويد پيروزي مي دهم، پيروزي توام با سربلندي و افتخار ، پيروزي توام با استقلال و آزادي، پيروزي توام با قطع ايادي اجانب و چپاولگران، پيروزي برچيده شدن بساط ستمگران و انقراض دودمان سياه روي پهلوي.»

امام ضمن تاكيد بر لزوم حفظ وحدت و پرهيز از اختلاف و جناح بندي گروه ها و اقشار انقلابي، به گروه ها و اشخاصي كه هدفشان از مبارزه، واداشتن رژيم پهلوي در عمل به قانون اساسي بود، هشدار دادند و صميمانه از ملت انقلاب و مسلمان ايران خواستند كه هدف اصلي و مقصد اساسي خود را طرد و ساقط كردن حكومت و سلطنت پهلوي از مقدرات كشور قرار دهند: « من با كمال تواضع دست خود را به سوي ملت نجيب ايران دراز مي كنم از روحانيون عظيم الشان تا خطباي ارجمند، از جوانان محترم حوزه هاي علميه تا دانشجويان دانشگاه ها، از بازاريان محترم تا كارگران و دهقانان و جناح ها و طبقات محترم داخل و خارج كشور – ايدهم الله تعالي- و از همه صميمانه و با عرض تشكر خواستارم كه پيوستگي و وحدت كلمه خود را حفظ و از مناقشات تفرقه انداز احتراز نمايند، و با صداي واحد و نداي همگاني در راه استقلال كشور و قطع ايادي اجانب و عمال وابسته آنها كوشش كنند... و به آنها كه از چهارچوب قانون اساسي دم مي زنند، تذكر اكيد مي دهم كه با اين كلمه صحه به رژيم سلطنتي فاسد موجود نگذارند كه تا اين دودمان فاسد بر مقدرات كشور حكومت مي كند ملت ايران نه از اسلام بهره مند مي شوند و نه از آزادي و استقلال كشور خبري است.»

قيام 19 دي 1356 مردم قم، نقطه عطف نهضت اسلامي مردم ايران بود كه در طول فراز و فرود خود هرگز از حركت بازنايستاد و در تداوم حركت خويش بر دشمن يورش برد و قلل پيروزي را يكي پس از ديگري فتح كرد.

نتايج و پيامدهاي قيام 19 دي

1- سرعت بخشيدن به روند انقلاب اسلامي

قيام 19 دي روند انقلاب اسلامي را از كندي و تفرقه به تشديد و تجمع رساند. به طور كلي اين قيام به چند دليل در سرعت بخشيدن در روند انقلاب اسلامي تاثير شگرف و عظيمي داشت: سكوت را در هم شكست، باعث بسيج مردم شد، جرات و شجاعت مبارزه علني را دو چندان كرد و تسلسل در قيام ايجاد كرد.

2- جهت دادن به هويت اصلي انقلاب اسلامي

در قيام دي ماه، اصل اسلامي و ولايي انقلاب متجلي شد؛ دشمني و مخالفت رژيم پهلوي با اسلام و ولايت، اعتراض و شورش و در نتيجه انقلاب را در مردم شدت بخشيد و نشان داد كه هرگاه به حريم ولايت تعرضي صورت گيرد مردم با جان و دل به پا مي خيزند. آنگاه كه به امام توهين شد مردم متدين و انقلابي قم به رهبري روحانيان و طلاب انقلابي قيام كردند. انگيزه قيام و هدف مبارزه كاملا روشن است: دفاع از رهبري و مرجعيت.

3- محبوبيت امام خميني(ره)

اقتدار امام ناشي از چند منشا مشروعيت بود: مشروعيت كاريزماتيك با بهره هاي معنوي و عرفاني، مشروعيت سنتي به لحاظ كسوت فقاهت و مشروعيت قانوني كه به رابطه رهبر و ولي با مردم باز مي گردد. هيچ كدام از علما و مراجع تا اين حد اعتبار و مقبوليت نداشتند. ويژگي امام اين بود كه سخت به نظريه انقلاب و براندازي رژيم پهلوي اعتقاد داشتند. امام از محبوبيت زيادي برخوردار بودند زيرا بر يك اصل تاكيد داشتند و آن هم راه انقلاب و مبارزه تا تاسيس حكومت مبتني بر ضوابط اسلامي و متكي بر آراي ملت در همه زمينه ها بود.

نتيجه گيري:

قيام 19 دي قم، انقلاب اسلامي را وارد مرحله مهم و حساسي كرد. در اثر اين قيام، زنجيره اي از حوادث و رويدادهاي سرنوشت ساز و اثر گذار در تمام كشور پديد آمد به طوري كه مبارزان و در راس آنها امام ( ره) بهتر وبيشتر از پيش از نتايج آن استفاده بردند و روند پيچيده نهضت را به سمت پيروزي حتمي هدايت و رهبري كردند. اهميت و جايگاه اين قيام در اين بود كه اولا حركت رو به پيش انقلاب را شتاب بخشيد، ثانيا خصلت اسلامي و مردمي نهضت را آشكارتر از پيش ساخت. كشتار مردم قم در 19 دي 1356 و سركوب شديد و خشن قيام عمومي در اين شهر باعث به اوج رسيدن اعتراضات و راهپيمايي ها در اغلب شهرهاي ايران در روزهاي آتي شد و از همين نقطه است كه رژيم مقتدر پهلوي دچار بحران شد و در امواج سهمگين انقلاب فرو رفت.

قيام 19 دي در نگاه انديشمندان

حامد الگار
حادثه نوزده دي، سرآغاز انقلاب بزرگي بود که با نام امام خميني رحمه الله همه جا معرفي شد. حامد الگار، اسلام شناس فرانسوي در اين باره مي نويسد: «روزنامه هاي تحت کنترل دولت در ژانويه 1978 (برابر با دي ماه 1356) مقاله اي را منتشر کردند که طي آن، با کلماتي موهن و بي اساس، به آيت اللّه خميني توهين کرده بودند. آن مقاله، واکنش خشم آلود مردم قم را به سرعت برانگيخت. پس از اولين قيام مردم قم که با کشتاري سنگين فرونشست، يک رشته تظاهرات و اعتراضات در سرتاسر کشور آغاز شد که هر زمان شدت و قدرت بيشتري مي گرفت. اين تظاهرات ادامه داشت تا در دسامبر 1978 (برابر با آذر و دي ماه 1357) تظاهراتي صورت گرفت که نه تنها عظيم ترين تظاهرات تاريخي ايران بود، که عظيم ترين تظاهرات تاريخ معاصر جهان به شمار مي آمد و همين تظاهرات، موجب شد که شاه به تبعيد رود و راه براي پيروزي نهايي انقلاب هموار گردد».

نيکي آر.کدي
يکي از کساني که درباره حادثه نوزده دي اظهار نظر نموده، خانم نيکي. آر.کِدي، نويسنده آمريکايي است. وي مي نويسد: «در ژانويه 1978 (برابر با دي ماه 1356) رژيم نشان داد که در ارزيابي قدرت مخالفين مذهبي خود، دچار سوء محاسبه عجيبي است که در نتيجه، يکي از قدم هاي نابود کننده خود را برداشت. بر اساس گزارش هاي موجود، به دستور شاه مقاله اي در روزنامه نيمه رسمي اطلاعات چاپ شد که در آن به شدت به آيت اللّه خميني حمله و توهين شده بود.... حوادث بعدي نشان داد که اين عمل، از سوء محاسبه هاي بسيار وخيم رژيم بوده است. روز بعد، طلبه هاي مراکز آموزشي قم دست به يک تظاهرات وسيع و تحصّن زدند که نيروهاي امنيتي رژيم آن را در هم شکستند. اين خونين ترين حادثه بعد از حوادث سال 1342 بود».

منابع:

1- صحيفه نور؛ ج3، موسسه تنظيم و نشر آثار امام ،1378

2-روزنامه كيهان18/10/84

3- روزنامه جمهوري19/10/83

4- حامد الگار، ايران و انقلاب اسلامي.
5-. نيکي آر. کدي، ريشه هاي انقلاب

سايت تبيان - سايت حوزه

/انتهاي پيام/