ويژگي هاي حضرت مريم(س) در منابع اسلامي

حضرت مريم (س) در منابع اسلامي چگونه توصيف شده است؟

قرآن کريم مريم (س) را بانوي برگزيده خدا، بانوي پاک و مطهر، بهترين زنان عصر خود، مظهر عفاف، الگوي مؤمنان، دختري عابد، بسيار راستگو (صدّيقه) و هم سخن با فرشتگان (محدّثه) معرفي کرده است.

آياتي از قرآن کريم به وضوح جايگاه مريم (س) در انديشه اسلامي را به تصوير کشيده است: «وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ يا مَرْيمُ إِنَّ اللّهَ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمينَ * يا مَرْيمُ اقْنُتي لِرَبِّكِ وَ اسْجُدي وَ ارْكَعي مَعَ الرّاكِعينَ»(1)

و (به ياد آوريد) هنگامى را كه فرشتگان گفتند: «اى مريم! خدا تو را برگزيده و پاك ساخته؛ و بر تمام زنان جهان، برترى بخشيده است. اى مريم! (به شكرانه اين نعمت) براى پروردگار خود، خضوع كن و سجده به جا آور؛ و با ركوع كنندگان، ركوع كن.»

مريم (س) به عبادت پروردگارش علاقه اي وافر داشت. به گفته امام صادق (ع)، مريم (س) دو روز را روزه مي گرفت و يک روز را افطار مي کرد.(2)

بر طبق روايتي، عيسي (ع) پس از مادر بر قبر او حاضر شد و با وي چنين گفت: «اي مادر با من سخن بگو. آيا دوست داري که به دنيا بازگردي؟ مريم (س) گفت: آري به بازگشتن علاقه مندم تا در شب سرد زمستان براي خداوند نماز به پاي دارم و در روزهاي گرم و سوزان روزه بدارم. اي فرزندم اين راه بسيار خوفناک است.»

از نگاه قرآن، مريم (س) به دليل خودداري در مقابل گناهان جنسي ضرب المثل پاکدامني شد و قابليت يافت تا مادر مسيح (ع) موعود گردد:

«وَ ضَرَبَ اللّهُ مَثَلاً لِلَّذِينَ آمَنُوا امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ إِذْ قالَتْ رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيتاً فِي الْجَنَّةِ وَ نَجِّنِي مِنْ فِرْعَوْنَ وَ عَمَلِهِ وَ نَجِّنِي مِنَ الْقَوْمِ الظّالِمِينَ * وَ مَرْيمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتِي أَحْصَنَتْ فَرْجَها فَنَفَخْنا فِيهِ مِنْ رُوحِنا وَ صَدَّقَتْ بِكَلِماتِ رَبِّها وَ كُتُبِهِ وَ كانَتْ مِنَ الْقانِتِينَ»(3)

و خداوند براى مؤمنان، به همسر فرعون مثل زده است، در آن هنگام كه گفت: «پروردگارا! نزد خود براى من خانه اى در بهشت بساز، و مرا از فرعون و كار او نجات ده و مرا از گروه ستمگران رهايى بخش!»

و همچنين به مريم دختر عمران كه دامان خود را پاك نگه داشت، و ما از روح خود در آن دميديم؛ او كلمات پروردگار خويش و كتاب هايش را تصديق كرد و از مطيعان (فرمان خدا) بود شايد براي آنکه مريم (س) از صلاحيت مادر مسيح شدن برخوردار شود، لازم بود از آزمايش سخت خود نگهداري جنسي پيروزمندانه فارغ شود. تنها پس از ظهور جبرئيل امين به صورت مردي خوش سيما در مکاني خلوت و به دور از چشم ديگران در اوج جواني مريم (س) و موفقيت وي در اين آزمايش سخت بود که وي براي پذيرش روح خدا انتخاب شد:

«وَ اذْكُرْ فِي الْكِتابِ مَرْيمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِها مَكاناً شَرْقِياً * فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجاباً فَأَرْسَلْنا إِلَيها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِياً * قالَتْ إِنِّي أَعُوذُ بِالرَّحْمنِ مِنْكَ إِنْ كُنْتَ تَقِياً * قالَ إِنَّما أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ لاَِهَبَ لَكِ غُلاماً زَكِياً * قالَتْ أَنّى يكُونُ لِي غُلامٌ وَ لَمْ يمْسَسْنِي بَشَرٌ وَ لَمْ أَكُ بَغِياً  * قالَ كَذالِكَ قالَ رَبُّكِ هُوَ عَلَي هَينٌ وَ لِنَجْعَلَهُ آيةً لِلنّاسِ وَ رَحْمَةً مِنّا وَ كانَ أَمْراً مَقْضِياً»(4)

و مريم را در اين كتاب ياد كن، آن هنگام كه از خانواده اش در ناحيه شرقى (بيت المقدس) كناره گرفت؛ و ميان خود و آنان حجابى افكند (تا خلوتگاهش از هر نظر براى عبادت آماده باشد) در اين هنگام، ما روح (و فرشته مقرب) خود را به سوى او فرستاديم؛ و او در شكل انسانى بى عيب و نقص، بر مريم ظاهر شد (مريم سخت ترسيد و) گفت: اگر خدا ترس هستى، من از تو، به خداى رحمان پناه مى برم. گفت: من تنها فرستاده پروردگار توام؛ (آمده ام) تا پسر پاكيزه اى به تو ببخشم. گفت: چگونه ممكن است پسرى براى من باشد؟! در حالى كه تاكنون انسانى با من تماس نداشته، و زن آلوده اى نبوده ام! گفت: اين گونه پروردگارت فرموده: اين كار بر من آسان است (ما او را مى آفرينيم) تا او را براى مردم نشانه اى قرار دهيم؛ و رحمتى باشد از سوى ما؛ و اين امرى است پايان يافته (و گفت وگو ندارد)

از عبارت قرآن کريم مي توان دريافت که سخن گفتن با فرشتگان خداوند در چندين مورد براي مريم (س) حاصل شده است. در يکي از اين ملاقات ها بود که بشارت تولد عيسي (ع) به مريم (س) داده شد.

به نظر مي رسد که ملاقات با جبرئيل روح الامين و بارداري مريم (س) مدتي پس از بشارت اوليه به تولد عيسي (ع) بوده باشد. بنابراين، پس از ملاقات با جبرئيل که به شکل انساني خوش سيما بر وي ظاهر شد و رد و بدل شدن آن سخنان، مريم (س) اطمينان يافت که اين همان بشارتي است که فرشتگان در ديدارهاي گذشته به او داده بودند:

«إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ يا مَرْيمُ إِنَّ اللّهَ يبَشِّرُكِ بِكَلِمَة مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسيحُ عيسَى ابْنُ مَرْيمَ وَجيهاً فِي الدُّنْيا وَ الآْخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبينَ * وَ يكَلِّمُ النّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ كَهْلاً وَ مِنَ الصّالِحينَ * قالَتْ رَبِّ أَنّى يكُونُ لي وَلَدٌ وَ لَمْ يمْسَسْني بَشَرٌ قالَ كَذالِكَ اللّهُ يخْلُقُ ما يشاءُ إِذا قَضى أَمْراً فَإِنَّما يقُولُ لَهُ كُنْ فَيكُونُ.»(5)

از روايات اسلامي چنين به دست مي آيد که مريم (س) دختري بسيار زيبا بود که زيبائيش او را نفريفت. از امام صادق (ع) روايت شده است که: «در روز قيامت زن زيبارويي را که فريفته زيبايي خود شده و به گناه گرفتار آمده براي محاکمه مي آورند. مي گويد: خداوندا به دليل آن که به من زيبائي عطا کردي چنين گرفتار شده ام. آنگاه مريم (س) را حاضر مي کنند و به آن زن مي گويند: تو زيباتر بودي يا مريم؟ به او نيز زيبائي عطا کرديم اما فريفته نشد.»(6)

خداوند به دفاع از پاکي و پيراستگي مريم (س) در مقابل اتهام يهوديان به وي سخت غضبناک شده و يهوديان را به کفر گويي و افترا متهم کرده است:

«... بَلْ طَبَعَ اللّهُ عَلَيها بِكُفْرِهِمْ فَلا يؤْمِنُونَ إِلاّ قَليلاً * وَ بِكُفْرِهِمْ وَ قَوْلِهِمْ عَلى مَرْيمَ بُهْتاناً عَظيماً»(7)

بلکه خداوند به خاطر کفرشان بر دل هايشان مهر زده و در نتيجه جز شماري اندک (از ايشان) ايمان نمي آورند. و (نيز) به سزاي کفرشان و آن تهمت بزرگي که به مريم زدند.

از نگاه منابع اسلامي، به دليل آن که مريم (س) وقف خدمت در معبد شده بود و جز براي کارهاي ضروري، از جمله وضع حمل عيسي، از معبد خارج نمي شد، داستان ازداوجش با يوسف نجار واقعيت ندارد.

به نظر مي رسد اتهام معاشرت مريم (س) با سربازي رومي و جعل کردن لقب عيسي بن پانتر(8) که گفته مي شود غير مسيحيان مطرح کرده اند، در فضائي مسيحي زودتر شکل مي گيرد تا فضائي اسلامي.

در ادبيات اسلامي، محرّر بودن مريم (س) و عدم خروج وي از معبد از يک سو و معجزه سخن گفتن عيسي (ع) در گاهواره به دفاع از عصمت مادر بسيار پررنگ است، حال که نامزدي مريم (س) با يوسف که با حضور دائمي وي در معبد سازگار نيست؛ و نبود معجزه تکلم عيسي (ع) در گاهواره، زمينه هاي طرح شبهه را تقويت مي کند.

اطلاعات منابع اسلامي نشان مي دهد که مريم (س) در زمان حيات فرزند خود از دنيا رفت و عيسي (ع) خود غسل او را بر عهده گرفت.(9) از اينجا مي توان دريافت که داستان حضور مريم (س) در مراسم به صليب کشيده شدن فرزندش نمي تواند واقعيت داشته باشد.

در اعتقادات شيعيان، مريم (س) يکي از چهار زن برگزيده در تمام تاريخ بشريت است. پيامبر اکرم (ص) در حديثي که از راويان بسياري نقل شده است، فرمود: زنان برگزيده ي بهشت چهار نفرند: خديجه (س) دختر خويلد (همسر پيامبر)، فاطمه (س) دختر محمد (ص)، مريم (س) دختر عمران، و آسيه (س) دختر مزاحم (همسر فرعون).(10)

1 . آل عمران، آيات 42 – 43.
2 . محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، ج 97، ص 104، ح 40.
3 . تحريم، آيات 11 – 12.
4 . مريم، آيات 16 – 21.
5 . آل عمران، آيات 45 – 47.
6 . محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، ج 14، ص 192، ح 1 و ص 204، ح 18.
7 . نساء، آيات 155 – 156.
8 . جلال الدين آشتياني، تحقيقي در دين مسيح، ص 144.
9 . محمد بن يعقوب کليني، الکافي، ج 1، ص 459، ح 4؛ محمد بن الحسن الطوسي، تهذيب الاحکام، ج 1، ص 440، ح 67؛ محمد بن الحسن الطوسي، الاستبصار، ج 1، ص 201، ح 3.
10 . مسحيت شناسي مقايسه اي، محمد رضا زيبائي نژاد، ص 36 – 40