خودسازي در کلام امام صادق(ع)

حضرت فرمود: علم به آموختن نيست، علم نور است و در قلب کسي قرار مي گيرد که خداوند تبارک و تعالي هدايت او را اراده فرموده باشد، بنا بر اين اگر علم مي‌خواهي ابتدا بايد حقيقت عبوديت را در وجودت بخواهي و علم را با عمل کردن طلب کني و از خداوند طلب فهم کن تا علم را به تو بفهماند.

عرض کردم حقيقت عبوديت و بندگي چيست؟ فرمود به سه چيز است:

1- اينکه بنده خدا در مورد آنچه که پروردگار به او سپرده است، از خودش مالکيتي نبيند، (مالک حقيقي خداوند تبارک و تعالي است همه اموال را از خداوند مي بيند و آن را در جايي مصرف مي‌کند که خداوند امر فرموده است و با مالک ندانستن خود انفاق کردن در امري که خدا فرموده برايش آسان مي شود.)

2- بنده خدا براي خودش مصلحت و تدبير انديشي نمي کند، (مصلحت و تدبير حقيقي در دست خداست و وقتي تدبير امور را به مدبرش بسپارد، اهل توکل مي‌شود و تحمل مصيبت‌هاي دنيا برايش آسان مي‌شود.)

3- تمام اشتغال او در کاري است که خداوند به آن امر فرموده است، (وقتي به دنبال اشتغال به اوامر الهي و دوري کردن از نواهي باشد، فرصتي براي فخر فروشي و خودنمايي به مردم پيدا نمي کند.)

پس هنگامي که خداوند بنده اي را با اين صفات گرامي بدارد، دنيا و ابليس و مردم در نظرش کوچک شده و ديگر دنيا را براي زياده خواهي و فخر و مباهات به مردم و عزت و جاه طلبي آنچه را که نزد مردم است، نمي خواهد و عمرش را به بيهودگي نمي گذراند.

عرض کردم مرا توصيه‌اي بفرماييد: فرمودند: تو را به نه چيز وصيت مي کنم که آنها توصيه من به همه آرزومندان سير و سلوک الي الله است.

سه مورد در تربيت و رياضت نفس است؛ سه مورد در حلم و بردباري و صبر است و سه امر ديگر در علم و دانش است.

آنچه در تربيت و رياضت نفس است:

1- مبادا چيزي را بخوري که به آن اشتها نداري؛ چرا که موج حماقت و ناداني مي‌شود.

2- تا گرسنه نشوي چيزي را نخور.

3- زماني که غذايي خوردي با نام خدا و حلال باشد، همواره حديث حضرت رسول (ص) رابه ياد داشته باش که فرمود: آدمي هيچ ظرفي را بدتر از شکمش پر نکرده است، پس هنگامي که خواست غذا بخورد، يک سوم شکمش را براي آب، يک سوم را براي طعام و يک سوم را براي نفس قرار دهد.

اما سه موردي که در آن حلم و بردباري است:

1- اگر کسي به تو گفت که اگر يکي بگويي 10 تا مي شنوي، به او بگو اگر 10 تا بگويي سخني نمي‌شنوي. (عفت کلام داشته باش و از نزاع بپرهيز)

2- اگر کسي به تو دشنام داد به او بگو اگر تو راست مي‌گويي از خداوند مي‌خواهم مرا ببخشد و اگر دروغ مي‌گويي از خداوند مي خواهم تو را ببخشد.

3- اگر کسي تو را تهديد به دشنام کرد تو او را به خير خواهي و نصيحت و مراعات دعوتش کن.

و در آخر سه امري که در علم و دانش است:

1- آنچه را نمي داني از عالمان بپرس و مبادا براي به زحمت انداختن و امتحان کردن آنها سوال کني.

2- مبادا بر اساس خود رايي دست به کاري بزني که به آن علم نداري و در تمامي امور تا آنجا که ممکن است، مسير احتياط را رها نکن.

3- همان گونه که از شير درنده فرار مي کني، از فتوا دادن بدون علم بپرهيز و گردن خود را پل عبور مردم نکن.(1)

1- بحارالأنوار ج : 1 ص : 225./انتهاي پيام/