معيارهاي كليدي وحدت در سيره نبوي

سيد شايان محمدي - گروه اندیشه؛ هيچ كس در اين مسئله ترديد ندارد كه وحدت امت اسلامي از اصول و ارزش هاي مورد تأكيد پيامبر اعظم(ص)بوده است؛ از منظر آن حضرت، عزت و اقتدار همه جانبه مسلمانان در پرتوي وحدت و همبستگي در برابر دشمنان مشترك است.

ايشان وحدت امت اسلامي را از راهبردهاي بنيادين اقتدار امت اسلامي در تمام زمان ها و مكان ها دانسته و براي برپايي و تحقق بخشيدن آن، تلاش هاي فراواني كرده اند؛ به گونه اي كه اقتدار و عزت جامعه نوپاي اسلامي در عصر رسالت برآيند وحدت و راهكارهاي ارائه شده از سوي پيامبر خاتم(ص) ‌بوده است.

پيمان‌نامه عمومي در مدينه

آن چه مشخص است اينکه ورود پيامبر (ص) به مدينه همراه با عقد قراردادهايي بين گروه هاي مختلف بود که اين پيمان ها را مي توان يکي از بارزترين شواهد بکارگيري عوامل اجتماعي جهت دستيابي به وحدت در جامعه آن زمان دانست.

از مهمترين اين پيمان ها قراردادهايي بود که پيامبر در همان ماه هاي ورود به مدينه با قبايل و طوايف موجود در اين شهر بستند که با اين کار هم وحدت ميان قبايل موجود را ميسر كرده و هم زمينه تشکيل يک حکومت ديني را فراهم كردند.

زمينه‌هاي ايجاد وحدت با نگرش به سيره پيامبر (ص) 

1- نفي نژادپرستي و قوميت گرايي: يکي از راه حل هايي که پيامبر اسلام در مسير بنيانگذاري وحدت در امت اسلامي بکار مي گرفتند، نفي نژادپرستي و قوميت گرايي و تبعيض هاي ناروا و ناپسند در جامعه بود.

بهترين شاهد در نفي تبعيض ناروا مبارزه پيامبر با برده داري است؛ اين کار بخشي از حرکت هاي عدالت خواهي پيامبر در برابر ظلم آن دوره محسوب مي شود.

از آنجا که پيامبر (ص) به خوبي مي دانست که صلاح و سعادت با ظلم و شقاوت قابل جمع نيست، بنابراين در قالب فرمان يا ارشاد و نصيحت، مسلمانان را رهنمون به آزادسازي بردگان مي کردند و خود نيز چنين مي نمودند.

2- توجه به ظرفيت هاي روحي و اخلاقي مردم: بهره برداري پيامبر اعظم (ص) از اخلاق و خصوصيات روحي عرب جاهلي در جهت اهداف توحيدي و بويژه تحقق وحدت اسلامي يکي ديگر از راهبردهاي ارزشي به شمار مي آيد. روحيه تعصب و حميت عربي، تعهد و وفاي به عهد و پيمان، شجاعت و دلاوري و يا مهمان نوازي نمايانگر شاخصه هاي اجتماعي اعراب جاهلي شده بود، در همين راستا پيامبر اسلام (ص) اصلاح و بهسازي ارزش هاي حاکم در چارچوب نظام ارزشي اسلام را يکي از کليدهاي رويکرد اتحاد اسلامي مي دانند.

3- آداب اخلاقي پيامبر: پيامبر اسلام يکي از اهداف عالي رسالت خود را کامل کردن اخلاق نيک و تکميل فضايل الهي و اخلاق انسان مي دانست. اخلاق پر جاذبه رسول اکرم (ص) همواره يکي از مهمترين ابزارهاي ارزشي وحدت ديني صفوف و فرونشاندن اختلاف ها، نزاع ها و جذب انسان هاي پاک سرشت بوده است.

 4- بهره گيري فرهنگي از ظرفيت هاي موجود: پيامبر (ص) در جهت تحقق وحدت اسلامي، از ظرفيت موجود و مقتضيات جامعه آن زمان بهره برداري مناسب مي كرده است كه در اين باره نقش كعبه و كيفيت استفاده پيامبر از آن به عنوان يكي از ابزارهاي ارزشي وحدت، شايان توجه و دقت است.

پيامبر (ص)‌ از موقعيت مكاني و زماني ايام حج در مقطعي كه تمام مردم جزيرة العرب به آن جا مي آمدند، بهره مي برد تا دعوت توحيدي خود را به مهتران و بزرگان قبايل ارائه دهد. ميزان كارآمدي اين عمل در تمايل و كشش توده ها به سوي پيامبر(ص) ‌به قدري بود كه كفار و مشركان را كاملا در موضع انفعالي قرار مي داد.

تحمل و مدارا با جاهلان، عدم وحدت با معاندان و وجود مسلمانان مدينه، فصل جديدي در زندگي پيامبر (ص) گشود. حضرت با ورودش به مدينه، راهكارهاي اساسي براي عزت و اقتدار مسلمانان در پيش گرفت؛ پيمان نامه ها و عقد قراردادهاي اخوت و برادري بين گروه هاي مختلف آن زمان به امضا رسانيده و منعقد كرد كه اين مسئله مي تواند از بارزترين راهبردهاي وحدت اسلامي در جامعه آن زمان باشد.

جريان هاي تفرقه و اختلاف در مدينه همواره آشكارا و پنهان در پي فرصت بودند كه بتوانند آب را گل آلود كنند و با ايجاد اختلاف به مقصود باطل شان نايل شوند. پيامبر اكرم(ص) كه از درايت سياسي و خردمندي كامل برخوردار بودند، با تحمل و مدارا وحدت امت اسلامي را حفظ و جلوي بروز هر گونه اختلاف و نفاق را گرفتند، برخورد پيامبر با منافقان كه جبهه داخلي عليه آن حضرت را تشكيل داده بودند، براي حفظ وحدت جامعه، با آنان با تحمل و مدارا برخور مي كردند.

از اين رو آن حضرت بنا بر مصالح جهان اسلام و امت اسلامي در برخورد با عبدالله ابن ابيّ، رئيس منافقان مدينه كه خيانت هايش در مراحل گوناگون براي پيامبر(ص)‌و امت اسلامي آشكار شده بود، عليه او اقدامي نكرد. مسلمانان و صحابه پيامبر (ص) هنگامي كه از توطئه عبدالله بن ابي خبردار شدند از پيامبر (ص) ‌اجازه خواستند تا او را به قتل برسانند، اما پيامبر (ص) ‌براي حفظ وحدت امت اسلامي آنها را از اين كار بر حذر داشت و فرمود تا هنگامي كه زنده است با او مانند يك دوست و رفيق رفتار مي كنيم.

مربع، منافقي است كه در جنگ احد هنگامي كه سپاهيان اسلام از مزرعه اش مي گذشتند، به پيامبر اعظم (ص) جسارت كرد. ياران و اصحاب رسول خدا (ص)‌مي خواستند وي را بكشند، ولي آن حضرت با كمال لطف و مدارا از وي در گذشت و فرمود: «با اين مرد لجوج كوردل كاري نداشته باشيد.»

پيامبر (ص) ‌نه تنها در برابر منافقان تحمل و مدارا داشت، بلكه در برابر مخالفان مثل يهود نيز با مدارا رفتار مي كرد؛ به گونه اي كه رفتار شايسته آن حضرت موجب جذب آنها به اسلام مي شد.

بنا بر اين پيامبر اكرم با تحمل و مدارا و با چشم پوشي و گذشت از امورات و مسائل شخصي بخاطر مصالح امت اسلامي، وحدت جامعه اسلامي را بنيان نهاد و سرانجام توانست اقتدار و عزت را براي مسلمانان عصرش به ارمغان آورد.

با اين وجود آن جا که پيامبر کيان جامعه نوپاي اسلامي و اساس دين و شريعت را در معرض خطر جدي مي ديد به هيچ وجه در برخورد با معاندان و بويژه منافقان، ترديد روا نمي داشت؛ چه آن که در اين مواقع ديگر از نگاه ايشان جاي رفق و مدارا نبود.

پيامبر(ص) با وجود تحمل نظرات مخالف و مدارا با پيروان مذاهب نسبت به توطئه هاي دشمنان اسلام براي ايجاد اختلاف در جامعه اسلامي آگاهي کامل داشت، بنابراين به هيچ وجه با کساني که در پي مخدوش کردن اتحاد و آرامش جامعه اسلامي بر مي آمدند، وحدت و مدارا نداشت.

منابع و مآخذ:

1- حميد الله حميد- اولين قانون اساسي مکتوب در جهان . ترجمه غلامرضا سعيدي

2- مرتضي مطهري - خدمات متقابل اسلام و ايران

3- محيط پيدايش اسلام - سيد محمد بهشتي

/انتهاي پيام/