زيبايي هاي نوروز

سخن درباره نوروز بسيار است، اما در اين مجال نگاهي داريم به زيبايي هاي نوروز:

تفكر و تدبر

نوروز مي آيد و با خود بهار را مي آورد ، بهاري كه پرتوي از جمال بي مثال الهي است، بهاري كه خود دانشگاهي است به پهناي همه عالم ها اسرار خلقت را براي همة انسانهاي حقيقت جو و طالب وصال به روشني مي آموزد.

نوروز ميتواند بهار عبادت شود؛ اگر دل ، هم متحول گردد، تحول دور از دسترس نيست ، فقط اندكي عنايت مي طلبد و لطف يار، همو كه « مقلب القلوب و الابصار » است و « محول الحول و الاحوال».

آري! بايد درس ها و پيام هاي بهار را با دقت و ظرافت دنبال نمود و از اين رستاخير كوچك و حيات مجدّدِ طبيعت پند و عبرت گرفت و با ديدن زيبايي‌هاي خلقت و شاهكار آفرينش به عظمت و قدرت خدا پي برد و به مشيت و اراده او سر تعظيم فرود آورد . و چه زيبا سرود است ، شاعر گرانقدر ، « زكريااخلاقي»:

 گل دفتر اسرار خداوند گشوده است

صحرا ورق تازه اي از پند گشوده است

 آئينه عرياني زيباي معاني است

 اين حجله سبزي كه خداوند گشوده است

 شور سحر حشر اگر باورتان نيست

 گل مصحف صد برگ به سوگند گشوده است

  تقرير اديبانه برهان معاد است

  فصلي كه نسيم از پي اسفند گشوده است

صفاي معنوي

يك مسلمان واقعي بايد در تمام عرصه هاي زندگي رضايت حق را دنبال كند و جز او نجويد و جز راه او نپويد.  نوروز نيز هر چند يك سنّت ديرينه ملي و ايراني است ، اما در بسياري از موارد مورد تأئيد و تأكيد مضامين ديني قرار گرفته است و جا دارد با رجوع به دستورات اسلام، هاله اي از معنويت، پيرامون نوروز را فرا گرفته و لحظه به لحظه اين ايام رنگ خدايي بگيرد كه اگر چنين شود قطعاً بركات الهي شامل حال همه خواهد شد .

 آداب و اعمالي كه در منابع ديني و كتب روايي براي عيد نوروز سفارش شده عبارتند از :

الف: غسل كردن

ب: روزه گرفتن به قصد تقرّب

ج: زينت دادن آن روز با ذكر خدا،بخصوص تكبير.

د: خواندن دعاي مخصوص نوروز كه عبارت است از : يا مقلب القلوب و الابصار يا مدبر الليل و النهار يا محول الحول و الاحوال ، حول حالنا الي احسن الحال.

هـ : خواندن چهار ركعت نماز( دو نماز دو ركعتي ) بعد از نماز ظهر و عصر به شرح زير:

در ركعت اول بعد از سوره حمد، ده مرتبه سوره قدر و در ركعت دوم بعد از سوره حمد ، ده مرتبه سوره كافرون را قرائت نمايد . همچنين در نماز دو ركعتي دوم ، در ركعت اول بعد از سوره حمد ده مرتبه سوره توحيد و در ركعت بعدي بعد از سوره حمد ده مرتبه سوره فلق و ده مرتبه سوره ناس را قرائت كند .

بعد از پايان نماز سجده گذارد و ضمن شكر به درگاه الهي و صلوات بر محمد و آل محمد(ص) هر آنچه كه خواهد ، دعا نمايد .

قصد قربت در آداب و سنت‌هاي نيكو و ارزشي نوروز ، مانند صلة رحم، عيادت  از مريض ، هديه دادن و ...

خواندن دعاهاي وارده شده در كتب ادعيه.

يادمان مناسبت ها و وقايع تاريخي

روز نوروز باستاني مقارن با وقايع و اتفاقات تاريخي حساس و مهمي است كه توجه به هر يك از آنها مي تواند در نگاهي معنوي تر به نوروز تأثير گذار باشد . بخشي از اين مناسبت ها را به نقل از امام صادق (ع) مي آوريم .

الف) روز اخذ پيمان خداوند  متعال از بندگانش براي ايمان به يگانگي و وحدانيت او و اين كه جزء او را نپرستيد و براي او شريكي قائل نگردند.

ب) نخستين روز طلوع خورشيد.

ج) نخستين روز وزش باده‌هاي آبستن كننده درختان.

د) نزول جبرئيل امين بر پيامبران عظيم الشأن اسلام ، حضرت محمد(ص) و بعثت آن حضرت .

هـ) بت شكني حضرت ابراهيم (ع) و همچنين حضرت علي (ع) در خانه كعبه .

و) بيعت مردم با علي ابن ابيطالب (ع) به عنوان امير المومنين .

ز) روز ظهور و فرج منجي عالم بشريت مهدي موعود (عج).

ديد و بازيد و معاشرت

ديد و بازديد و معاشرت با ديگران هميشه مطلوب است ، اما در ايام نوروز پر رنگ تر مي گردد و به عبارتي ديگر نوروز فصل ويژه ديد و بازديد است .ديد و بازديد از نظر اسلام امر بسيار پسنديده‌اي  بوده و همواره مورد تأكيد قرار گرفته است، اما به شرطي كه حدود شرعي و اخلاقي در آن مراعات شده و منجر به فعل يا امر حرام نگردد. همنشيني با علماء و بهره‌گيري از سخنان و مواعظ آنان ، ديدار با مؤمنين، صلحاء، بزرگان، همسايگان و خويشان از مواردي است كه در روايات به آن سفارش شده است.

همچنين مراعات حريم محرم و نامحرم ، حجاب و عفت ، پرهيز از غيبت ، دروغ، سخن چيني ، اسراف ، پرخوري و ... از جمله آداب معاشرت  است كه بايد مورد عنايت قرار گيرد .

آراستگي ظاهر

دين مقدس اسلام ديني است جامع و با عنايت به فطرت بشر و نيازهاي او برنامه هاي مختلفي را ارائه نموده است يكي از اين برنامه‌ها برخورداري يك مسلمان از « آراستگي ظاهر» و پرهيز از شلختگي و بي نظمي است ؛ پوشيدن لباس هاي نظيف و پاكيزه ، رسيدگي به ظاهر مانند شانه زدن مو و محاسن ، كوتاه نمودن شارب، استعمال بوي خوش براي مردان عموماً و براي زنان در صورت عدم حضور نامحرم و ... از جمله سفارش هاي اسلام است ، در سيره معصومين (ع) به ويژه پيغمبر اسلام (ص) وارد شده كه آن حضرت مقيد بودند، لباس هاي نظيف و مرتب بپوشند و هر وقت رهسپار مسجد مي شدند ، در مقابل آيينه خود را مي آراستند و بر مو و محاسن شريف شانه مي زدند.

اين سنت حسنه در نوروز جايگاه ويژه اي دارد ، چرا كه نوروز اوج ديد و بازديدها است و سزاوار نيست كسي با بوي بد دهان يا بوي عرق بدن و ... مسلماني را بيازارد.

امام صادق(ع) به « معلّي بن خنيس» مي فرمايند: چون نوروز فرا رسد غسل كن و پاكيزه‌ترين لباس را بپوش و بهترين عطرها را استعمال نما.

آنچه در روايات ملاحظه مي ‌شود ، تقيد انسان به پوشش پاكيزه است ، نه پوشش تجملي و پر رزق و برق كه ما به فخر فروشي ، اسراف و تحقير ديگران و خود بزرگ بين منجر گردد.

صله رحم

جايگاه صله رحم در اسلام به قدري مهم است كه حضرت علي (ع) مي فرمايند :

« صلوار حامكم و لو بالسلام؛ صله رحم كنيد ولو در حد اينكه يك سلام كردن باشد ».

صلة رحم، آثار مادي و معنوي زيادي دارد ، از جمله اين كه صلة رحم علاوه بر اين كه عمر را زياد مي كند ؛ اخلاق را نيكو، روح را لطيف ، روزي را وسيع و حساب  روز قيامت را براي انسان آسان مي كند .

بديهي است در صلة رحم جايگاه پدر و مادر طبق نص قرآن كريم ، جايگاه ويژه اي است و سپس اقربا و خويشاوندان و خويشان را شامل مي گردد. مناسب است در نوروز كه صلة رحم رنگ و بوي ويژه اي به خود مي طلبد به الفت و صميميت بيشتر پرداخته شود و با توجه به فرصت پيش آمده نسبت به رفع كينه‌ها و دشمني‌ها اقدام گردد.

اصلاح ذات البين

يكي ديگر از زيبايي هاي نوروز كه خود مي تواند منشاء خيرات زيادي باشد « اصلاح ذات البين» است . نوروز فرصت بسيار مغتنمي است براي دور كردن و برچيدن كينه‌ها، دعواها، عقده‌ها و نشاندن درخت دوستي و صميميت .

يك مسلمان رفع اختلافات بين ديگران و ايجاد تفاهم بين آنها را جزيي از تكاليف خود مي داند ، چرا كه خداوند متعال در قرآن كريم فرموده است : « فاصلحو ابين اخويكم ؛ بين برادران ديني خود صلح ، سازش و آشتي برقرار كيند ». همچنانكه كه سيره عملي ائمه اطهار و معصومين (ع) نيز  بر همين اساس بوده و آن بزرگواران از تمامي امكانات و ابزار براي استحكام بين مسلمين و رفع كدورت‌ها استفاده كردند.

امام باقر(ع) مي فرمايند : اگر دو نفر مسلمان بيشتر از سه روز با هم قهر كنند من از آنها بيزارم.

نظافت و خانه تكاني

نظافت در اسلام جزئي از ايمان به حساب مي آيد و تقيّد به آن يكي از وظايف مسلمانان مي باشد . در روايتي از پيغمبر اسلام (ص) وارده شده است : « ان الله طيب يحب الطيب نظيف يحب النظافه؛ خداوند پاك است و پاكي را دوست دارد ، پاكيزه است و پاكيزگي را دوست دارد » .

در روايت ديگري ، امام علي (ع) مي فرمايند : كثيفي و آلودگي محيط خانه ، باعث فقر و تنگدستي مي شود.

سنت بسيار پسنديده غبار روبي خانه‌ها  و تميزي خانه اختصاص به وقت معيني ندارد و خانه و كاشانه يك مسلمان همواره بايد نظيف و پاك باشد ، ولكن فرا رسيدن نوروز انگيزه‌ها را مضاعف كرده و عزم مردم به خصوص خانم‌ها براين امر جدي تر مي شود .

نكته ظريفي كه در اين باب قابل طرح است، اين است كه از خدا بخواهيم خانه تكاني خانه‌ها، به خانه تكاني دل هم منجر شود و همچنان كه خانه‌ها و منازل را از كثيفي و گرد و غبار تميز مي كنيم ، خانه دل را هم از رذائل اخلاقي كينه‌ها ، دشمني‌ها و بدبيني‌‌ها و ... بتكانيم.

ميهماني

مهماني رفتن و مهماني دادن از سنت هاي خوب نوروزي است كه با توجه به مسافرت‌ها و ديد و بازديدهاي اين ايام جلوه خاصي به خود گرفته است .از ديدگاه اسلام يكي از فضيلت هاي ارزشمند در روابط اجتماعي مهمان نوازي است و معصومين (ع) اين فضيلت را يك از اصول مهم اخلاقي بر شمرده اند .

مهمان ، در روايت ، تعبير به « هديه خدا» شده و اجابت دعوت يك  مؤمن  به عنوان حق  او و نپذيرفتن دعوت ، به عنوان جفا در حق مؤمن ياد شده است .

البته رعايت آداب معاشرت ، حفظ حريم شرعي ، پرهيز از گناهان مثل غيبت ، اسراف ، اختلاط محرم و نامحرم ، به زحمت افتادن صاحبخانه و ... از اصول اوليه‌ي است كه بايد مراعات گردد. براي آشنايي با آداب مهماني روايت زير را با هم مرور مي كنيم؛

 شخصي حضرت علي (ع) را به ميهماني خود دعوت كرد. آن حضرت فرمود : ميهماني تو را با سه شرط مي پذيرم. اول اين كه، چيزي از بيرون خريداري نكني !

دوم اين كه، آنچه در خانه وجود دارد، برايم بياوري!

سوم اين كه ، به زن و بچه هايت زحمت ندهي !

تفريحات سالم

تفريح نياز انسان و خمير مايه نشاط روحي و استراحت جسمي اوست. تعطيلات نوروز و اوقات فراغت حاصل از آن ، زمينه مناسبي است براي بهره گيري هر چه بيشتر از اين موهبت الهي ، اسلام با شادي و نشاط و تفريح مخالف نيست ، بلكه همچنان كه براي همه ابعاد و نيازهاي بشري برنامه دارد ، براي اين موضوع هم دستور العمل ارائه نموده است و نهايتاً اينكه خط قرمزي كه اسلام در اين مورد دارد ، رعايت موازين شرعي و اخلاقي است .چه خوب است با استفاده از فرصت پيش آمده ، به نشاط روحي و جسمي خود بيفزاييم و از آثار تربيتي تفريح همچون بروز خلاقيت ، ابتكار ، تمركز حواس، اتكاء به نفس و ... بهره‌مند شويم .

زيارت مشاهد مشرفه، مزار شهدا و اهل قبور

طبق يك سنت حسنه مردم در ايام نوروز به زيارت مشاهد مشرفه، عتبات عاليات و آرامگاه مطهر معصومين (ع) و امازادگان و مشرف مي شوند .

همچنين حضور در مزار شهدا و اهل قبور نيز در اين ايام رنگ و بوي خاص دارد. اين اعمال في نفسه ارزشمند است ، فارغ از زيارت معصومين(ع) و اولياء الله كه خود داراي پاداش فوق العاده‌اي نزد خداوند متعال مي باشد ، زيارت اهل قبور نيز جايگاه بلندي دارد، اولاً ، تجديد عهد است با شهداي گرانقدر كه خون مقدس خود را براي احياء اسلام و پيروزي و سربلندي آن هديه دارند، ثانياً، حضور در گلزار شهداء و گورستان‌ها درس عبرت و پندي است براي همه ما كه فكري هم براي خانه ابدي خود كه همان جايگاه آخرت است بنمائيم و رزق و برق دنيا ما را دچار خواب غفلت نكند و ثالثاً اين كار از اجر و پاداش زيادي برخوردار است .

امام صادق(ع) مي فرمايد : هر مؤمني كه زيارت كند قبر مؤمن را و نزد او هفت مرتبه سوره مباركه قدر را بخواند خداوند او و صاحب قبر را مي آمرزد.

هديه دادن

سوغاتي و هديه دادن يكي از سنت هاي بسيار زيباي نوروزي است ، اين عمل علاوه بر اين كه ادخال سرور در قلب مسلمان است ، تأثير بسزايي در برقراري الفت و صميميت بيشتر بين آنها دارد . در هديه دادن جنبه مادي مهم نيست ، بلكه مهم جنبه معنوي و عاطفي آن است كه اهميت بيشتري دارد ، به نحوي كه در روايات وارده شده است كه اگر هديه با قصد خلوص داده شود، نوعي عبادت محسوب شده و داراي پاداش بزرگي در پيشگاه خداوند متعال است .

پيغمبر اسلام (ص) مي فرمايند : به همديگر هديه بدهيد ، زيرا هديه دادن دوستي‌ها را زياد مي كند و كينه‌ها و دشمني‌ها را از بين مي برد.

بديهي است هديه دادن به همه خوب است اما هديه دادن به خردسالان و كودكان بسيار پسنديده تر مي باشد.

درختكاري

زراعت و كشاورزي در اسلام شغل بسيار مقدس و ارزشمندي است و درختكاري شغل محبوب خدا به حساب مي آيد . در روايتي پيغمبر اسلام (ص) مي فرمايند: هيچ مسلماني نيست كه درختي بكارد و از آن انسان يا حيواني بهره‌مند گردد، مگر آن كه براي او تا روز قيامت صدقه نوشته مي شود .

ايام نوروز و فصل بهار به لحاظ شرايط بسيار مطلوب و ايده آل طبيعي موقعيت بسيار خوبي است براي انجام اين سنت حسنه.

تسلي دادن به مصيبت زدگان و سركشي به خانواده ايثارگران

خانواده هاي معظم شهداء  و همچنين جانبازان و آزادگان ، بزرگ ترين سرمايه انقلاب و به فرموده حضرت امام (ره) « چشم و چراغ ملتند» و حق بزرگي بر انقلاب و مردم داشته و امنيت و آسايش امروز ما رهين مجاهدت‌ها و زحمات آنان است .

جا دارد در ايام نوروز با حضور در جمع اين عزيزان از آنان دلجويي كرده و مراتب تقدير و سپاس خود را اعلام داريم.

همچنين حضور در مراسم مجالس يا منازل خانواده هاي مصيبت ديده نيز از رسوم بسيار شايسته نوروز است كه مورد عنايت قرار مي‌گيرد .

دلجويي از اطفال يتيم و محبت به آنان نيز در اين ايام جايگاه مناسبي دارد. امام صادق(ع) مي فرمايند: « هر كس دست رحمت و محبت بر سر طفل يتيمي بكشد ، خداوند به عدد موهايي كه از دست او گذشته ، نوري در قيامت به او عنايت مي فرمايد . حضور در آسايشگاه ها و بيمارستان‌ها ، عيادت بيماران نيز يك كار ارزشي به شمار مي‌رود و از عادات و رسوم مثبت ايام نوروز است كه در فرهنگ اجتماعي اسلام از حقوق مسلم برادران ايمان محسوب شده است.

انس بيشتر با خانواده

نوروز فرصت بسيار عالي براي ايجاد ارتباط بيشتر و بهتر  اعضاء خانواده با همديگر مي‌باشد . اين ارتباط و الفت در ساير روزها به دليل اشتغالات آنان به مشاغل و تحصيل و يا ... كمتر در خانواده‌ها بروز مي كند ، اما فضاي خاص نوروز ميتواند به خوبي اين خلاء را پر نمايد و راهگشاي  رفع بسياري از مشكلات و گره‌ها باشد . از ديدگاه اسلام مرد علاوه بر رسيدگي به امور مادي زندگي موظف به تأمين نيازهاي روحي و معنوي خانواده نيز مي باشد ، قرآن كريم مي فرمايد : « قوا انفسكم و اهليكم نار» ؛ خود ، زن و بچه هايتان را از عذاب الهي و آتش جهنم حفظ كنيد »‌ . بي شك تنها راه نجات خانواده تمسك به تقواي الهي و عطر آگين نمودن فضاي خانه و خانواده با معارف الهي و ديني است.

از طرف ديگر در روايت داريم كه هر چه قدر ايمان يك مرد زيادتر باشد، محبت او به همسرش نيز زيادتر مي شود و در حديثي ديگر وارد شده كه امام رضا(ع) مي فرمايند: با فرزندان خود خوش رفتاري كنيد و به آنها احسان كنيد ، چون آنها گمان مي كنند شما روزي دهنده ايشان هستيد .

پيغمبر اكرم(ص) نيز مي‌فرمايند : فرزندانتان را ببوسيد ، زيرا در برابر هر بوسه اي درجه‌اي در بهشت به شما عنايت مي شود.(1)

1- سازمان تبليغات

/انتهاي پيام/