اگر به غناي ماندگار مي انديشي ...
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مىفرمايد: «هنگامى كه خدا به بندهاى نعمت داد، دوست دارد اثر نعمتش را در او ببيند و در رنج زندگى كردن بندهاش را دوست ندارد».(تحف العقول)
در احاديث ما رواياتى هست كه فقر را هم مدح و هم مذمّت مىكند، اين روايات با هم تضاد ندارند، چون رواياتى كه فقر را مدح مىكند يا ناظر به فقر الى اللَّه است، كه آيه ذيل به آن اشاره دارد: « «يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِىُّ الْحَمِيدُ»؛ اى مردم شما به خدا محتاج هستيد، در حالى كه او از شما بىنياز و پسنديده است». «فاطر. 15»
مطابق اين آيه تمام ذرّات وجود ما در تمام عمر از ذات خدا امداد وجود مىگيرد و يا ناظر به فقر به معناى ساده بودن زندگى است، و الا ذات فقر سرچشمه انواع خرافات و بدبختيها و مفاسد است.
فقر از نظر اسلام
در كلام معصومين عليهم السلام آمده است: «الْفَقْرُ سَوادُ الوَجْهِ فِى الدّارَيْنِ؛ فقر سياه رويى در دنيا و آخرت است». «ميزان الحكمه، ج7»
همچنين رسول اكرم صلى الله عليه و آله مىفرمايد: «لَوْ لا رَحْمَةُ ربّي عَلى فُقَراءِ امَّتي كادَ الْفَقْرُ أن يَكُونَ كُفْراً؛ اگر رحمت خداوند بر فقراى امّت من نبود، هر آينه فقر، آنها را به كفر مىكشاند». «همان»
فقر يكى از بدبختيهاى ملّتهاست؛ چرا كه باعث وابستگى است و اين وابستگى علاوه بر اينكه آنها را محتاج دولتهاى ديگر مىكند، موجب مىشود كه فرهنگ و ارزشهاى آنها نيز پذيرا شوند، به همين دليل در حديث مىفرمايد:
خداوند وقتى نعمتى به كسى مىدهد، دوست دارد كه آثار نعمت در او نمايان باشد؛ يعنى نعمت را مخفى نكند و تظاهر به فقر نكند؛ چرا كه فقر و تفاقر هر دو بد است.
بؤس و تبؤّس معنايش همين است كه تفاقر كند، رسول خدا صلى الله عليه و آله مىفرمايد: «مَن تفاقر افتقر؛ كسى كه خود را به درويشى زند، نيازمند شود». «تحف العقول»
وقتى آثار نعمت در او نمايان شود، خود نوعى شكرگزارى خداوند است و فايده ديگرش اين است كه به افراد نيازمند كمك مىكند و كار خير انجام مىدهد.
اين نعمت شامل؛ علم، نفوذ اجتماعى، مال و ... مىشود و مردم بايد از اين نعمتها استفاده كنند، البتّه نبايد نعمت و دارايى خود را به رخ ديگران بكشيم و در ورطه تجملگرايى گرفتار شويم؛ چرا كه تجمّل پرستى و مسابقه دادن در تجمّل، كار قارون است.
بعضى از روايات غنا و بى نيازى حقيقى را غناى نفس مىداند، رسول اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: «لَيْسَ الغِنى عن كَثْرَةِ العَرَضِ، وَ لكِنَّ الغِنى غِنى النَّفْسِ؛ توانگرى برداشتن مال بسيار نيست، بلكه بىنيازى دل است». «همان»
كلمه عَرَضْ معمولًا به مال و متاع دنيا گفته مىشود و علّتش اين است كه واقعاً عارضى است و دوامى ندارد و زايل مىشود و مطابق فرمايش پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله، غنا و بىنيازى از كثرت مال و ثروت حاصل نمىشود، بلكه غناى حقيقى، غناى نفس است.
اين مسئله در زندگى افراد بسيار مهم است؛ چرا كه ما افراد زيادى را مىبينيم كه اموال زيادى دارند، ولى باز هم حريص هستند، شب و روز تلاش مىكنند، ولى نه خودشان از زندگى خود استفادهاى مىبرند و نه ديگران از اموالشان خيرى مىبينند، هرچه به دست مىآورند باز از فقر مىنالند، در مقابل افرادى را مىبينيم كه چيزى از مال دنيا ندارند؛ ولى بىاعتنا و بىتفاوت هستند، بنا بر اين آنچه انسان را بىنياز مىكند، غناى نفس است و آنچه انسان را نيازمند و فقير مىكند، فقر نفسانى است.
نقل شده است كه روزى بهلول به سراغ هارون رفته و يك پول سياه در دست هارون گذاشت، هارون گفت: اين چيست؟ بهلول گفت: نذر كردهام اگر مشكلم حل شود، صدقهاى به فقيرى بدهم و هر چه فكر كردم فقيرتر از تو پيدا نكردم.
اين اشخاص ظاهرشان غنى است؛ امّا باطنشان يك دنيا فقر است و در مقابل افرادى هستند كه دستشان تهى است، اما باطن آنها بىنياز است.
ريشههاى فقر معنوى:
عوامل و ريشههاى فقر معنوى عبارتند از:
1. آرزوهاى دور و دراز كه سبب مىشود خود را هميشه نيازمند ببيند.
2. وابستگى به دنيا كه انسان را گرسنه نگه مىدارد، در مقابل زهد كه غناى نفس است.
3. فراموش كردن آخرت، كه خيال مىكند هر چه هست همين دنياست.
4. چيزى را ارزشمندتر از پول نمىداند و حال آنكه بزرگى نفس، آبرو، شخصيّت، استقلال وجودى، آرامش و وجدان از پول بالاترند؛ ولى بعضى آبرو را فداى پول و مال مىكنند، امام على عليه السلام در خطبه همّام مىفرمايد: «عَظُمَ الخالقُ فى انْفُسهِم فَصَغُرَ مادُونَهُ في أعيُنِهِمْ؛ پرهيزگاران كسانى هستند كه خدا در نظرشان بزرگ و غير خدا در نظر آنها كوچك است». «نهج البلاغه، خطبه 193»
آنها كه با خدا آشنا هستند، غير خدا در نظرشان ارزشى ندارد، يك قطره آب در نظر كسى ارزش دارد كه دريا را نديده و يا روشنايى شمع براى كسى ارزش دارد كه آفتاب را نديده است.
آنها كه معرفة اللَّه دارند، غناى نفس هم دارند و كسى كه غناى نفس داشته باشد، دين، آبرو و شخصيّت خود را نمىفروشد.
منبع: گفتار معصومين(ع).
/انتهاي پيام/