شمه اي از مقام مقدس مادر

در ميان گل واژه ها کم تر واژه اي را مي يابيم که زيباتر، مقدس تر و عميق تر ازگل واژه «مادر» باشد، روز ولادت حضرت زهرا(س) (روز بيستم جمادي الثاني) رابه عنوان روز زن و روز مادر برگزيده اند، تا انسان ها در اين روز نهايت تشکر وسپاس خود را به پيشگاه اقدس مادر ابراز نمايند، به راستي چه گزينش زيبا ومعني داري، چرا که حضرت زهرا(س) يگانه يادگار پيامبر اسلام (ص) همان گونه که در همه ابعاد انساني الگو است، در زمينه «مادري » نيز الگو است.

او مادر حسن، حسين(ع) دو امام معصوم، و دو اختر فروزان آسمان ولايت، و دو نمونه عالي انسانيت است. او مادر زينب و ام کلثوم(س) دو بانوي قهرمان و ارزشمند، و دوانسان والا و جهادگر، در همه عرصه هاي زندگي است، از اين رو، در اين گفتاربرآنيم نظر شما را به شمه اي از مقام اقدس مادر از ديدگاه اسلام جلب کنيم.

مساله حق شناسي و حسن عهد

خصلت حق شناسي و نيک نگه داشتن خاطرات شايسته گذشته، ازارزش هاي بسيار والا از ديدگاه عقل و فطرت بوده، و از اصول زيبايي ها و شکوه عظيم انسانيت مي باشد. انسان ارجمند، انساني است که حق شناس، وفادار، هم دل، سپاسگزارو جبران کننده زحماتي که ديگران در مورد او نموده اند باشد چنين انساني درپيشگاه خداوند، بسيار ارجمند است. و اين يک موضوع قطعي است که نه تنها دراسلام، بلکه در ميان همه اديان و مکاتب آسماني همين گونه است.

امام صادق(ع)فرمود: حضرت موسي(ع) مشغول مناجات و راز و نياز با خدا بود، در اين هنگام مردي را در سايه عرش خدا ديد، عرض کرد: «خدايا! اين مرد کيست که او را در جايگاه عظيم در سايه عرش خودت جاي داده اي؟» خداوند فرمود: «هذا کان بارابوالديه....; اين شخصي است که به پدر و مادرش نيکي کرده است.»

مساله حق شناسي نسبت به پدر و مادر، در قرآن چنين بيان شده است: «و وصينا الانسان بوالديه حملته امه وهنا علي وهن و فصاله في عامين ان اشکر لي و لوالديک; ما به انسان در مورد پدر و مادر سفارش (به نيکي) کرديم، مادرش او را با ناتواني روي ناتواني حمل کرد (به هنگام بارداري هر روز، رنج و ناراحتي تازه اي را متحمل مي شد) و دوران شيرخوارگي او در دو سال پايان مي يابد (آري به او وصيت کرديم) که براي من و پدر و مادرت شکر به جاي آور.» يعني مادري که آن همه رنج دوران حمل و شيرخوارگي فرزند را ديده، بايد حق او را شناخت، و به پاس زحمات او به اواحترام و نيکي کرد و از او سپاس گزاري نمود.

جالب اين که در اين آيه، سپاسگزاري از پدر و مادر، در کنار ستايش از خداقرار گرفته و خداوند به صورت فرمان اعلام مي کند که قطعا بايد اين قدرداني (باقلب و زبان و عمل) انجام گيرد. و در مورد ديگر خداوند اين سپاسگزاري را چنين تبيين نموده که درباره پدر و مادر چنين دعا کن: «رب ارحمهما کما ربياني صغيرا; خدايا همان گونه که پدر و مادرم مرا در کوچکي (با مهر و محبت) تربيت کردند، به آن ها مهرباني کن.» در اين آيه به مساله مربي بودن مادر، و رنج ها وزحمت هاي او در مورد تربيت فرزند اشاره شده که بسيار طاقت فرسا است. يادآوري اين مساله حس حق شناسي انسان را تحريک مي کند، و وجدان نهفته او را بيدارمي سازد، که بايد در اين راستا از هرگونه غرور و غفلت پرهيز کند و به ياد دوران کودکي و زحمت هاي سخت مادر بيفتد و با حق شناسي صحيح وهمه جانبه خود، خشنودي کامل مادر را تحصيل نمايد.

امام سجاد (ع) در بيان حق شناسي انسان نسبت به مادرچنين مي فرمايد: «حق مادر اين است که بداني تو را در جايي (رحم) نگه داشته وجا به جا نموده که هيچ کس ديگر را در آن جا نگه ندارد، از قلبش ميوه اي به تو خورانده که هيچ کس به ديگري نخوراند. و تمام جسم و جان خويش را با شادماني و طيب نفس سپر جان ساخته و همه رنج ها و سختي ها را در دوران حمل براي حفظ جان تو به جان خريده است، تا آن گاه که دست قدرت پروردگار، تو را از تنگناي رحم به پهنه زمين آورده است، در اين هنگام مادر خشنود بوده که خود گرسنه بماند و تورا سير کند، خود برهنه باشد و تو را بپوشاند، خود تشنه بماند و تو را سيراب نمايد، خود در آفتاب باشد و تو را در سايه نهد، سختي ها را بپذيرد و تو را باناز بپروراند، بيدار بماند و تو را به خواب نوشين کند، اندرون خود را ظرف وجودتو کرده، دامنش را آرامگاه، جانش را سپر بلاي تو ساخته است، گرم و سرد جهان رابه خاطر تو به جان خريده، بنابراين: «فتشکرها علي قدر ذلک، و لاتقدر عليه الابعون الله و توفيقه; تو بايد به همين اندازه از او سپاسگزاري و قدرداني کني،ولي انجام چنين حق شناسي به قدري سنگين است که تو آن را جز به ياري و توفيق الهي نمي تواني انجام دهي.»

نظير اين مطلب در گفتار امام صادق(ع) آمده، آن جاکه به يکي از شيعيان به نام ابراهيم بن مهزم که با مادرش به نام «خالده »درشت گويي مي کرد، فرمود: «يا بامهزم مالک ولخالده اغلظت في کلامها البارحه،اما علمت ان بطنها منزل قد سکنته، و ان حجرها مهد قد غمزته، و ثديها وعاء قدشربته; اي ابومهزم! چرا با مادرت خالده درشت گويي مي کني؟ چنان که شب گذشته بااو با خشم و خشونت سخن گفتي، آيا نمي داني که رحم او منزل سکونت، و دامنش گهواره نوازشگر تو بود، و سينه اش ظرفي بود که از آن شير نوشيدي.»

کوتاه سخن اين که با صراحت بايد گفت هر قدر درباره عظمت مقام و حق مادر بگوييم کم گفته ايم، آيا با يک ظرف ليوان مي توان آب دريا را برداشت؟ در يک مرحله مادر حق حيات بر انسان دارد، بنابراين بايد تا سر حد امکان حق او را شناخت و از اوقدرداني و تجليل کرد. براي اين که باز با حق عظيم مادر و اوج مقام او ازديدگاه اسلام بيش تر آشنا شويم، نظر شما را به چند روايت زير جلب مي کنم:

1 مسلمانان مشغول طواف کعبه بودند، شخصي مادر سال خورده اش را بر دوش گرفته واو را در ميان ازدحام جمعيت طواف مي داد، او پيامبر(ص) را در ميان طواف کنندگان ديد، پس از طواف به آن حضرت عرض کرد: «آيا با اين کار حق مادرم راادا کردم؟» پيامبر(ص) فرمود: «نه، حتي اين کار دشوار تو نمي تواند يکي ازناله هاي او به هنگام وضع حمل را جبران کند.»

2 امام باقر(ع) فرمود: موسي بن عمران(ع) در مناجات خود با خدا عرض کرد: «مرا سفارش و موعظه کن » خداوند سه بار به او فرمود: «اوصيک بي; تو را به (رابطه و ياد) خودم سفارش مي کنم.»

موسي(ع) عرض کرد: باز مرا موعظه کن، خداوند دو بار به او فرمود: «اوصيک بامک; تو را به نيکي به مادرت سفارش مي کنم » و يک بار فرمود: «تو را به نيکي به پدرت سفارش مي نمايم.» بعضي از دانشمندان از اين عبارت چنين استفاده کرده اند که اگر نيکي به پدر و مادر را سه بخش کنيم، دو بخش آن از آن مادر است.

3 - در سيره پيامبر گرامي اسلام آمده:

آن بزرگوار، سال ها بعد از وفات حضرت خديجه(س) به عنوان حق شناسي از او، به دوستان او محبت مي کرد. روزي پيرزني را فوق العاده مورد عطوفت قرار داد و به او احسان مضاعف نمود، عايشه از علت آن همه عنايت مخصوص پرسيد، پيامبر(ص) درپاسخ فرمود: «ان حسن العهد من الايمان; همانا نيکو نگه داشتن سابقه و وفاداري به خاطرات گذشته، از نشانه هاي ايمان است.»

4 حليمه سعديه که چند ماهي به پيامبر(ص) در دوران شيرخوارگي شير داده بود و به عنوان مادر رضاعي پيامبر(ص) محسوب مي شد، پس از گذشت سال ها بر اثر قحطي و گرسنگي به مکه آمد و تقاضاي کمک نمود، پيامبراکرم(ص) به پاس حق شناسي و احترام به مادر رضاعي خود، از اموال حضرت خديجه(س) با کسب رضايت او چهل شتر و گوسفند به حليمه سعديه داد و او رابا خشنودي بدرقه کرد.

نظير اين مطلب در مورد بانويي به نام «ثويبه » نقل شده که او در دوران شيرخوارگي پيامبر(ص) چند روزي به آن حضرت شير داد، پيامبر(ص) وقتي که به مقام نبوت رسيد، به خاطر محبت هاي «ثويبه » در دوران شيرخوارگي، به او احسان مي کرد،در مدينه براي او که در مکه مي زيست، لباس و هداياي ديگر مي فرستاد. «ثويبه »در سال هفتم هجرت از دنيا رفت، پيامبر(ص) از وفات او غمگين شد، آن بزرگوار ازآن پس به ياد محبت هاي «ثويبه » به خويشان او محبت و نيکي مي کرد، و براي آن هانان و غذا مي فرستاد، و به اين ترتيب از زحمت هاي اندک گذشته او حق شناسي وقدرداني مي نمود.» اين همان شيوه اي است که قرآن به آن دستور داده و مي فرمايد:

«هل جزاء الاحسان الا الاحسان; آيا پاداش نيکي، جز نيکي است؟» نتيجه اين که:

حقيقت اين است که هيچ کس بعد از پيامبر(ص) و امامان معصوم(ع) مانند مادر برگردن انسان حق ندارد، و انسان بايد کمال حق شناسي و قدرداني را نسبت به مادرداشته باشد.

بنابراين، يکي از مسووليت هاي سنگين و مهم آن است که انسان با عناوين مختلف وشيوه هاي گوناگون از مادر تجليل و احترام کند و خشنودي او را به دست آورد، تاشايد يکي از هزار زحمت خالصانه او را جبران کرده باشد.

امامان معصوم(ع) به قدري نسبت به رعايت احترام به مادر حساس بودند که روايت شده از امام سجاد(ع)سوال شد: «با اين که تو از نيکوکارترين انسان ها هستي، چرا با مادرت در يک کاسه غذا نمي خوري؟ با توجه به اين که مادرت دوست دارد با تو در يک کاسه غذابخورد؟»

آن حضرت در پاسخ فرمود:

«اکره ان تستبق يدي الي ما سبقت اليه عينها فاکون عاقا لها; از اين رو دوست ندارم دستم به لقمه اي پيشي گيرد، که چشم مادرم به ديدن آن پيشي گرفته است،آن گاه عاق مادرم گردم (يعني نسبت به مادر بي مهر شوم)
آثار نيکي و بدي به مادر

يکي از اموري که در رابطه با مادر، از امور قطعي است و تجربه نيز آن را تاييدمي کند آثار وضعي رفتار با مادر است، که اگر نيک باشد، آثار وضعي و پاداش بسيارنيک خواهد داشت، و اگر بد باشد داراي کيفر سخت و ناهنجار خواهد شد، به همين اساس، بايد توجه داشت که منظور از احترام به مادر احترام ظاهري و خشک و خالي نيست، بلکه علاوه بر آن بايد به او احسان نمود و از هرگونه آزار رساني به اوپرهيز کرد. ما وقتي که آيات قرآن را در رابطه با پدر و مادر مورد بررسي قرارمي دهيم، مي بينيم در سيزده مورد از احترام به پدر و مادر سخن به ميان آمده که شش مورد آن با تعبير «حسن و احسان » به آن ها عنوان شده است.

و در موردنيازردن آن ها خداوند از کم ترين اظهار ناراحتي به پدر و مادر نهي فرموده و باصراحت مي فرمايد: «و لاتقل لهما اف; به آن ها اف نگو.» امام صادق(ع) در شرح اين آيه فرمود: «اگر چيزي کم تر از اف (براي اظهار ناراحتي) وجود داشت، خدا از آن نهي مي کرد.» پيامبر(ص) فرمود: «اثنان يعجلهما الله في الدنيا: البغي و عقوق الوالدين; دو کار است که خداوند در همين دنيا کيفر آن را به صاحبش مي رساند (ومجازات زودرس دارد)، 1 ظلم و تجاوز 2 آزردن پدر و مادر.»

نيز آن حضرت فرمود: «فوالذي بعثني بالحق لانسها بک ليله خير من جهاد سنه في سبيل الله;سوگند به خداوندي که مرا به پيامبري برانگيخت، انس يک شب مادر با تو از يک سال جهاد در راه خدا بهتر است.»

کوتاه سخن آن که: پاداش و کيفر نيکي و بدي به پدر و مادر در دنيا و آخرت از امور قطعي است، و از آيات قرآن و روايات بسيارکه از پيامبر(ص) و امامان معصوم(ع) نقل شده، اين مطلب به قدري روشن است که ازبديهيات به شمار مي آيد.

آخرين سخن در اين باره اين که پيامبر(ص) فرمود: «اياکم و عقوق الوالدين، فان ريح الجنه توجد من مسيره الف عام و لايجدها عاق; بترسيد و بپرهيزيد از اين که عاق پدر و مادر و مورد خشم آن ها قرار گيريد، زيرا بوي بهشت از هزار سال راه به مشام مي رسد، ولي اين بوي خوش به مشام چنين کسي نمي رسد.» نيز فرمود: «يقال للعاق اعمل ما شئت فاني لااغفر لک و يقال للبار اعمل ما شئت فاني ساغفر لک; ازسوي خداوند به کسي که نسبت به پدر و مادر نامهربان است گفته مي شود، هرکار نيک انجام مي دهي بده، ولي به خاطر بي مهري به پدر و مادرت، تو را نمي آمرزم، ولي به نيکي کننده به پدر و مادر گفته مي شود، هرکار مي کني انجام بده، ولي من به زودي تو را مي بخشم.»

پاداش نظر مهر انگيز به پدر و مادر به قدري عظيم است که پيامبراکرم(ص) در سخني فرمود: «ما من ولد بار ينظر الي والديه نظر رحمه الاکان له بکل نظره حجه مبروره; هر فرزند نيکوکاري که با نظر مهرانگيز به پدرومادرش مي نگرد، خداوند براي هر نگاه او پاداش يک حج شايسته به او خواهد داد.»

حاضران از آن حضرت پرسيدند: «گرچه فرزند در يک روز صدبار اين گونه به پدر ومادرش بنگرد آن همه پاداش را دارد؟» پيامبر(ص) در پاسخ فرمود: «نعم الله اکبر و اطيب; آري خداوند بزرگ تر و پاک تر است.»(1)

1- حجت الاسلام والمسلمين محمد محمدي اشتهاردي.

/انتهاي پيام/