امتحان شفاهي
به گزارش گروه پاتوق شيشه اي «شبكه خبر دانشجو»، در آخرين بروزرساني وبلاگ حاج آقا مسئله آمده است:
نمي دانم تا چه حد با امتحان شفاهي آشنا هستيد و يا احتمالاً تجربه آن را داشته ايد، ولي اين امتحان در حوزه علميّه، امري متداول و عادي است و طلاب حوزه با اين امتحان حساس، حياتي و استرس زا آشنايي کاملي دارند و طلبه اي را نمي توان يافت که اسم آن را نشنيده باشد و يا حداقل يک بار مورد ارزيابي قرار نگرفته باشد. در اين نوشته قصد دارم اطلاعات جامعي در مورد اين امتحان، نقطه نظرات و پاره اي از تجربيات خودم را ارائه کنم.
سيستم آموزشي حوزه علميه به گونه اي طراحي شده که در انتهاي برخي پايه هاي تحصيلي علاوه بر امتحانات کتبي، امتحان شفاهي نيز از طلاب گرفته مي شود. طلبه ها بايد پس از گرفتن نوبت به صورت اينترنتي در سايت معاونت آموزش حوزه علميه قم، در حضور دو تن از اساتيد فقه و اصول حوزه، مورد ارزيابي شفاهي قرار بگيرند.
شايد بتوان فلسفه وجودي امتحان شفاهي را اين گونه بيان کرد که اين امتحان يا براي ارتقاء شهريه و کمک هزينه تحصيلي و يا براي ارتقاء تحصيلي و مدارج علمي و يا براي هر دو مورد است. به عنوان مثال امتحان شفاهي پايه ششم، هم مربوط به ارتقاء شهريه و هم مربوط به ارتقاء مدارج علمي و مدرک تحصيلي آن معادل فوق ديپلم مي باشد و امتحان شفاهي پايه هفتم فقط مربوط به ارتقاء شهريه است. امتحان شفاهي پايه نهم هم فقط مربوط به ارتقاء مدارج علمي و مدرک تحصيلي آن معادل کارشناسي است و امتحان شفاهي پايه دهم نيز مانند پايه ششم، هم مربوط به ارتقاء شهريه و هم مربوط به ارتقاء مدارج علمي و مدرک تحصيلي آن معادل کارشناسي ارشد مي باشد، با اين تفاوت که در پايه دهم براي اخذ مدرک، غير از امتحان شفاهي، ارائه رساله يا همان پايان نامه لازم است. پس از اتمام پايه دهم هم درس خارج شروع مي شود و با توجه به اينکه درس خارج امتحان کتبي ندارد، هر دو سال يک بار از طلاب خارج خوان، مصاحبه علمي گرفته مي شود. قوانين جديد حوزه هم ظاهراً براي پايه هاي ما قبل ششم، امتحان شفاهي قرار داده است که اين قانون مشمول ما نشد.
ممتحنين امتحان شفاهي، از اساتيد رده بالاي فقه و اصول حوزه هستند که مشغول تدريس دروس سطح عالي مي باشند. سن اين اساتيد معمولاً بالاي 60 سال است و همين امر باعث ناتواني برخي طلاب در برقراري ارتباط دوستانه تر با آنان مي شود. بر اين اعتقاد هستم که حوزه علميه اساتيد با سواد جوان تري هم دارد که مي توان از آنها در بخش امتحانات شفاهي بهره جست، اساتيد جوان تر، وضعيت تحصيلي امروز طلاب جوان را بهتر و بيشتر درک مي کنند و برقراري ارتباط دوستانه بر پايه احترام متقابل با آنها آسان تر است. اساتيد امتحان شفاهي بسيار دقيق، حساس و سخت گير هستند، اين مسئله از چهره و گفتار طلاب، پس از امتحان کاملاً مشهود است، شايد هم علت امر اين باشد که طلبه ها آن گونه که اين اساتيد توقع دارند، درس نمي خوانند.
وقتي موعد امتحان شفاهي فرا رسيد، طلبه در محل برگزاري امتحان حاضر مي شود و پس از تعيين اتاق توسط مسئول بخش، اساتيد ممتحن محدوده اي را که تصميم دارند از طلبه امتحان بگيرند، براي او مشخص مي کنند و فرصتي تقريباً 15 دقيقه اي را براي مطالعه محدوده امتحان به او مي دهند. پس از اتمام فرصت مطالعه، طلبه را صدا مي کنند و حدود 15 تا 20 دقيقه او را مورد ارزيابي دقيق قرار مي دهند، ابتدا متن عربي کتاب توسط طلبه خوانده مي شود، در حين خواندن متن و يا بعد از آن، ممتحنين چند سؤال ادبي از او مي پرسند، البته اگر در خواندن متن اشتباهي رخ دهد، سؤالات ادبي بيشتري پرسيده مي شود، اين احتمال هم وجود دارد که اصلاً سؤال ادبي پرسيده نشود، تمام اينها بستگي به صلاحديد اساتيد دارد. سپس از طلبه مي خواهند که مقصود مصنف را توضيح داده و متن را ترجمه کند. ممکن است اساتيد ممتحن، سؤالات غير مرتبط به آن مطلب و درس را هم بپرسند. اساتيد معمولاً سر فصل ها، تيتر و ابتداي هر مطلبي را براي امتحان انتخاب مي کنند، همين امر باعث شده تا افراد خوش فکر و شايد هم سود جو، اقدام به تأليف کتاب هاي مخصوص امتحان شفاهي نمايند که در آن سر فصل ها، تيتر و ابتداي هر مطلب توضيح داده و ترجمه شده است. پس از اتمام امتحان، مسئول مربوطه به اتاق امتحان مي رود و کارنامه طلبه را براي قرار دادن در پرونده و اعلام نمره مي آورد، اگر طلبه قبول شده بود که هيچ و گرنه بايد مجدداً نوبت بگيرد.
محل برگزاري امتحان، متشکل از دو سالن است که ظاهراً هفت اتاق در آن قرار دارد و با اتاق شماره 13 شروع مي شود. شماره اتاق ها هم براي خود قصه اي دارد، برخي بر اين اعتقادند که شماره اتاق، در نمره امتحان، دخالت دارد، به اين معنا که سخت گيري در برخي از اتاق ها بيشتر است، لذا وقتي طلبه اي از امتحان شفاهي بر مي گردد، طلاب ديگر از او مي پرسند اتاق شماره چند بودي؟. البته نمي دانم اين مسئله تا چه حد درست است، ولي خود من دو اتاق مختلف را امتحان کردم، فرق بين دو اتاق کاملاً برايم محسوس بود. جالب است بدانيد که به اعتقاد برخي ديگر، زمان برگزاري امتحان شفاهي هم از اهميّت بالايي برخوردار است، به اعتقاد آنها، اگر امتحان، اول وقت گرفته شود، چون اساتيد تازه نفس هستند، امتحان پر مغز و دقيقي را برگزار مي کنند و اگر، آخر وقت گرفته شود، چون اساتيد خسته هستند، امتحان سبکي را برگزار مي کنند، البته تجربه من ناظر به خلاف اين مطلب است. به هر حال آنچه مسلّم است اينکه زمان و مکان امتحان بستگي به شانس طلبه و تعيين مسئول بخش امتحانات شفاهي دارد.
نمره قبولي در امتحانات شفاهي از 12 به بالا محسوب مي شود و نمرات پايين تر مانند 11، قبول نيست. نمره دادن برخي اساتيد هم در نوع خود جالب است، به عنوان مثال، نمره 15 يک استاد را شايد بتوان معادل نمره 20 دانست، چون سخت گيري بيشتري مي کند. اخذ نمره 20 هم تقريباً نزديک به محال است ولي شنيده هاي من حاکي از اين است که تعدادي نمره 20 هم در امتحانات شفاهي ثبت شده است.
امتحان شفاهي محل جدال و نزاع با اساتيد ممتحن نيست، اعتراض جايي ندارد و حرف اول و آخر را آنها مي زنند. ممکن است در حين برگزاري امتحان شفاهي، اساتيد ممتحن، پاسخ هاي طلبه به سؤالات را نپذيرند و در مقام ارائه پاسخ صحيح، همان پاسخ هاي طلبه را، به خود طلبه تحويل دهند، اين مسئله را از طلاب متعددي شنيده و خود نيز تجربه آن را داشته ام. بهترين کار در اين مواقع، حفظ آرامش، خونسردي و پذيرفتن پاسخ هاي آنان است تا هر چه سريعتر فرآيند برگزاري امتحان شفاهي، با قبولي طلبه در امتحان به پايان رسد!/انتهاي پيام/