اول سلام بعدا كلام

گروه معارف «شبکه خبر دانشجو»، سلام در لغت، به معناي سلامت از هر گونه نقص و عيب و فناست و چون خداوند فناناپذير و منزه از عيب و نقص است، يکي از نام هاي او «سلام» است.

هرگونه اظهار محبت در آغاز ملاقات «تحيت» است. پس در اصل، سلام همان تحيت، از ماده حيات و به معناي دعا کردن براي سلامتي و حيات ديگران است ؛ خواه اين دعا به صورت «السلام عليکم» باشد يا «السلام علينا» يا «حَيّاک الله». بنابراين، روشن ترين مصداق تحيت سلام کردن است.

روشن است که هر ملتي براي اظهار محبت، در ملاقات با يکديگر نوعي تحيت دارد که گاهي نمود عملي مي يابد و نشانه محبت و احترام است و گاهي نيز لفظي است. در اسلام، سلام کردن نشانه تحيت لفظي است و بنابر برخي آيه ها و روايت ها، تحيت بهشتيان نيز سلام است:

أُوْلئِکَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا وَ يُلَقَّوْنَ فيها تَحِيَّةً وَ سَلامًا. (فرقان: 75)

اينان همان کساني هستند که به خاطر صبري که داشته اند، غرفه هاي بهشت را پاداش يابند و در آنجا به درود و سلامشان بنوازند».

همچنين در سوره ابراهيم خداوند به اين نکته اشاره کرده آنجا که خداوند مي فرمايد:

تحيت اهل بهشت، سلام است:

دَعْواهُمْ فيها سُبْحانَکَ أَللّهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فيها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمينَ. (يونس: 10)

وَ أُدْخِلَ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ جَنّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا اْلأَنْهارُ خالِدينَ فيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ تَحِيَّتُهُمْ فيها سَلامٌ. (ابراهيم: 23)

نيز با توجه به آيه 25 سوره ذاريات در مي يابيم که در اقوام پيش از اسلام هم سلام، به معناي تحيت به کار مي رفت:

إِذْ دَخَلُوا عَلَيْهِ فَقالُوا سَلامًا قالَ إِنّا مِنْکُمْ وَجِلُونَ. (الذاريات: 25)

چون بر او (ابراهيم) در آمدند، پس سلام گفتند، گفت: سلام، مردي ناشناسيد.

سلام و تحيت در اديان گذشته

سلام و تحيت منحصر به اسلام نيست، بلکه مصداق هاي مختلف آن ميان قوم ها و ملت هاي پيش از اسلام نيز سابقه دارد. در برخي آيه هاي قرآن کريم تعبيرهايي ديده مي شود که نشان دهنده وجود اين سنت در ملت هاي پيشين است، از جمله :

وَ لَقَدْ جائَتْ رُسُلَنا ابراهيم بِالْبُشري قالُوا سَلاما. (هود: 69)

و به تحقيق فرستادگان ما به همراه بشارت، نزد ابراهيم آمدند و گفتند: سلام.

وَ سَلامٌ عَلَيْهِ يَوْمَ وُلِدَ وَ يَوْمَ يَمُوتُ وَ يَوْمَ يُبْعَثُ حَيًّا. (مريم: 15)

«و سلام بر او روزي که زاده شد و روزي که مي ميرد و روزي که برانگيخته مي شود زنده.»

اين دو آيه نشان دهنده آن است که در زمان حضرت ابراهيم و حضرت عيسي عليه السلام نيز تحيت و سلام وجود داشته است. در زمان عرب جاهلي نيز نوعي از تحيت رواج داشته است که حکايت ذيل بيان گر آن است:

«روزي يکي از اعراب جاهلي براي شنيدن آيات قرآن کريم به حضور پيامبر اکرم رسيد و در ابتداي سخن براي تحيت چنين گفت: «اَنْعَمَ صَباحا» حضرت در جواب فرمود: «خداي من تحيتي بهتر از اين فرستاده و آن اين است که بگوييم: «سلام عليکم».

همچنين در تاريخ ؛ آداب و رسوم گوناگوني از ملت هاي پيشين نقل شده است که شرع مقدس اسلام آنهايي را که پسنديده و نيکو بود، تأييد کرده و در پاره اي از موارد نيز تغيير و اصلاحاتي در آنها داده و کاستي هاي احتمالي آن را جبران کرده است.

از ميان تحيت هايي که اقوام مختلف دارند، «سلام» يا همان تحيت اسلامي، ارزش و زيبايي خاصي دارد؛ زيرا به منظور خوش آمدگويي و نشانه صفا و دوستي و نيز درخواست سلامت از خداوند متعال براي طرف مقابل است. درود بهشتيان نيز سلام است و فرشتگان رحمت با سلام به استقبال نيکان و پاکان مي شتابند.در داستان به آتش افکنده شدن حضرت ابراهيم عليه السلام نيز آمده است که فرشتگان هنگام ورودشان براي نجات ابراهيم نبي عليه السلام از آتش بر وي سلام کردند و آن حضرت نيز با سلام، پاسخشان را داد.

پيامبر نيز تحيت اهل جاهليت را که «اَنْعَمَ صَباحا وَ اَنْعَمَ مَساء» بود، به دستور خداوند تبديل به سلام کرد و به اصحاب خود فرمود: «خداوند تحيت شما را به چيزي بهتر تبديل کرد؛ زيرا تحيت اهل بهشت نيز السلام عليکم است».

خداوند به حضرت آدم عليه السلام نيز فرمان مي دهد که بر فرشتگان تحيت بفرستد. آدم به ايشان گفت: «السلام عليکم و رحمة الله و برکاته.» سپس به وي فرمود: «اين تحيت تو و فرزندانت تا پايان دنياست».

در روايت ديگري نيز مي فرمايد: «سلام تحيت امت، انبيا، بلکه تمام موجودات است.» امام صادق عليه السلام نيز دراين باره مي فرمايد: «السلام تَحِيَّةٌ لِمِلَّتِنا؛ سلام، تحيت امت ماست.» همچنين آمده است که درخت، صخره و ديوار، هنگام عبور پيامبر بر ايشان سلام مي کردند و تحيتشان «السلام عليک يا رسول الله» بود.

«سلام، نامي از نام هاي خداوند است که آن را در زمين نهاده است. پس سلام را در ميان خودتان بگسترانيد.» اين سخن رسول خدا صلي الله عليه و آله به آيه 22 سوره حشر اشاره دارد که در اين آيه، سلام، يکي از نام هاي خداوند معرفي شده است. واژه سلام بيش از چهل بار در قرآن کريم آمده است. گاهي خداوند خود، بر بندگان برگزيده اش؛ يعني انبيا عليهم السلام سلام مي فرستد. آنجا که مي فرمايد: «وَ سَلامٌ عَلَي الْمُرْسَلينَ». (صافات: 181)

«قيلَ يا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلامٍ مِنّا وَ بَرَکاتٍ عَلَيْکَ؛ به نوح خطاب شد که از کشتي فرود آي که سلام و برکات ما بر تو باد.» (هود: 48) و نيز «سلامٌ علي موسي و هارون». (صافات: 83)

فرشتگان نيز بهشتيان را با سلام و تحيت داخل بهشت مي کنند. «ادْخُلُوها بِسَلامٍ ذلِکَ يَوْمُ الْخُلُودِ؛ با سلام به بهشت داخل شويد، امروز روز جاودانه شدن [شما] در بهشت است.» (ق: 34)

و يا «إِنَّ الْمُتَّقينَ في جَنّاتٍ وَ عُيُونٍ ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنينَ.

«به درستي که پرهيزکاران در بهشت و چشمه ساران هستند، داخل بهشت بشويد به همراه سلامتي و امنيت. (حجر: 45 و 46)

و نيز تحيت اهل بهشت سلام است و شکر الهي. همان گونه که در قرآن مي خوانيم: «دَعْواهُمْ فيها سُبْحانَکَ أَللّهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فيها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعْواهُمْ أَنِ الْحَمْدُ لِلّهِ رَبِّ الْعالَمينَ.

سخن آنها اين است پروردگارا تو منزهي و تحيت آنها در بهشت، سلام است و آخرين سخنشان حمد پروردگار جهان است». (يونس: 10)

همچنين يکي از نام هاي بهشت دارالسلام است: «وَ اللّهُ يَدْعُوا إِلي دارِ السَّلامِ؛ خداوند شما را به سوي دارالسلام فرامي خواند». (يونس: 25)

افزون بر آيه هاي فراواني که درباره تحيت و سلام وجود دارد، احاديث زيادي نيز از رسول خدا صلي الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام ذکر شده است.

رسول اکرم صلي الله عليه و آله مي فرمايد:

يا اَنَس سَلِّمْ عَلي مَنْ لَقِيْتَ يَزيدُ اللّهُ في حَسَناتِکَ وَ سَلِّم في بَيْتِکَ يَزيدُ اللّهُ في بَرَکَتِکَ.

اي انس، سلام کن بر هر کسي که ملاقات مي کني تا خدا بر حسنات تو بيفزايد و سلام کن در خانه ات تا خداوند برکات تو را اضافه فرمايد.

از امام صادق عليه السلام نيز روايت شده است: «اَوْلَي النّاسِ بِاللّهِ وَ رَسُولِهِ مَنْ بَدَأَ بالسَّلامِ؛ نزديک ترين و مقرب ترين مردم به خدا و رسولش کسي است که ابتدا سلام کند».

در روايتي ديگر چنين مي خوانيم:

مَنْ لَقِيَ عَشْرَةً مِنَ الْمُسْلمينَ فَسَلَّمَ عَلَيْهِمْ، کَتَبَ اللّهُ لَهُ عِتْقَ رَقَبَةٍ؛

هر کس ده نفر از مسلمانان را ملاقات کند و بر آنها سلام کند، خداوند ثواب آزاد کردن بنده اي را به او عطا مي کند.

3. اشاره به اجر و پاداش سلام کردن.

واجب بودن جواب سلام، حتي در حال نماز

از دلايل اهميت سلام کردن، وجوب جواب سلام است؛ حتي در حال نماز. اگر چه سخن گفتن ميان نماز سبب باطل شدن نماز مي گردد، در مورد جواب سلام استثناء هست. مرحوم سيدمحمدکاظم طباطبايي، صاحب عروه، رد سلام در نماز را واجب مي داند و آن را از واجبات کفايي مي شمرد.

شارع مقدس، کلمه سلام را تنها کلمه اي مي داند که احکام خاصي در پي دارد. گويا بدين وسيله مي خواهد، مسلمانان در برخوردهاي خود نيز از غيرمسلمان شناخته شوند. از اين رو، اگر براي تحيت، لفظي غير از سلام استفاده شود، جواب آن بر نمازگزار واجب نيست و فقط در صورتي رد آن واجب است که لفظ سلام به کار رفته باشد.

همچنين، فقها، ذکر سلام را در پايان نماز واجب مي دانند و هرگونه تحيتي غير از سلام را باطل کننده نماز مي شمرند.

افراد جامعه اسلامي بايد به برنامه هاي دين اسلام عمل کنند؛ زيرا گاهي تخلف از يک دستور ديني پيامدهاي ناگواري براي فرد در پي خواهد داشت. براي نمونه، بنابر دستور دين اسلام آغاز سخن و ارتباط با ديگران با سلام همراه باشد و هر کس اين دستور را رعايت نکند، با او برخورد مناسب و شايسته اي نمي شود. پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله در اين باره مي فرمايد: «سلام، مقدم بر سؤال و درخواست است. پس هر کس پيش از سلام درخواستش را مطرح کرد، پاسخش را ندهيد».

اگر دو نفر از حقوق متقابلي برخوردار باشند، بايدهر دو طرف اين حقوق را رعايت کنند. سلام نيز حق متقابل ميان دو مسلمان دانسته شده است و آنها در ديدار با يکديگر بايد به هم سلام کنند و اگر يکي از دو طرف زودتر سلام کرد، ديگري موظف است پاسخ سلام او را بدهد و اين جواب دادن واجب است .

پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله مي فرمايد: «سلام کردن از روي ميل و به دلخواه است، ولي جواب سلام واجب است».

در روايت آمده است که:

اَنَّهُ قال لَهُ رَجُلٌ کيف اَنْتَ عافاکَ اللّهُ. ثُمَّ قال لا تأذَنُوا لِأَحَدٍ حَتّي يُسَلِّمَ.

مردي با حسين بن علي ديدار کرد و بدون آنکه ابتدا سلام کند، در اولين کلام از حضرت احوال پرسي کرد و از خداوند براي ايشان عافيت خواست. امام حسين عليه السلام در جواب او فرمود: به کسي اجازه سخن گفتن ندهيد، مگر آنکه ابتدا سلام کند.

حضرت علي عليه السلام درباره شروع هر کاري با سلام، مي فرمايد:

«لِکُلِّ داخِلٍ دَهْشَةٌ فَابْدَؤاُ بالسَّلام؛ هر تازه واردي در محيط نامأنوس، حيرت زده مي شود، براي آرامش خاطر، سخن خود را به سلام آغاز کنيد».

لقمان حکيم نيز به پسرش چنين سفارش مي کند:

پسرم هرگاه وارد مجلس جمعي شدي، ابتدا به آنان سلام کن. آن گاه در کنار آنان بنشين و سخن نگو تا آنها آغاز سخن کنند. پس اگر آنها سخن به ياد خدا گفتند، تونيز به سهم خود سخن بگو، اگر نه از نزد آنان به جمع ديگران برو.

با وجود اينکه آيه ها و روايت هاي فراواني در رابطه با سلام کردن نقل شده است، متأسفانه جمعي از مسلمانان به گمان اينکه سلام نکردن، براي آنان شخصيت مي آورد و سلام کردن آنها را کوچک مي کند، از انجام دادن اين سنت الهي سر باز مي زنند و اين گونه از فضليت هاي سلام گفتن که در حديث ذيل آمده است، محروم مي شوند.

امام حسين عليه السلام مي فرمايد:

لِلسَّلام سَبْعُون حَسَنَةٌ تِسْعٌ وَ سِتُّونَ لِلْمُبْتَدي و واحِدَةٌ لِلرّادِّ.

سلام، هفتاد حسنه دارد که شصت و نه قسمت آن براي سلام کننده و يک قسمت آن براي پاسخ گوينده است.

2. پاداش کسي که سلام مي گويد، بيش از کسي است که سلام را پاسخ مي دهد.

سلام به کودکان، نشانه نداشتن تکبر

امام صادق عليه السلام از رسول اکرم صلي الله عليه و آله نقل مي کند:

پنچ چيز است که تا لحظه مرگ آنها راترک نمي کنم. يکي از آنها سلام گفتن به کودکان است. در انجام دادن اين اعمال مراقبت دارم تا بعد از من به صورت سنتي بين مسلمانان بماند و [به آن] عمل کنند.

سلام کردن به کودک دو اثر رواني در پي دارد: اول اينکه، خوي پسنديده فروتني را در سلام کننده تقويت مي کند و دوم، سبب تعالي شخصيت کودک و ايجاد استقلال در وي مي شود. اگر بزرگ سالان به کودک سلام کنند و به او احترام بگذارند، وي شايستگي خود را باور مي کند و معتقد مي شود که مردم به او اهميت مي دهند.

عن اَنَسِ بن مالک قال: اِنَّ رسولَ الله صلي الله عليه و آله مَرَّ علي صِبْيانٍ فَسَلَّمَ عليهم و هو مُغَذٍّ.

انس بن مالک مي گويد: رسول اکرم صلي الله عليه و آله در راهي به چند کودک خردسال برخورد. به آنها سلام کرد و طعامشان داد. (عن النبي صلي الله عليه و آله اِنَّهُ کان يُسَلِّمُ علي الصغير و الکبير.) از صفات پسنديده پيغمبر اسلام اين بود که به تمام مردم از بزرگ و کوچک سلام مي کرد.

کساني که پيرو سنت هاي رسول اکرم صلي الله عليه و آله هستند، بايد به کودکان سلام کنند تا از طرفي صفت تواضع را در خود تقويت بخشند و از طرف ديگر، شخصيت کودکان را بالا ببرند و آنان را افرادي مستقل و متکي به نفس بار آورند.

سلام امروز

امروزه توجه به سلام، بسيار کم شده و واژه هاي ديگري به جاي اين تحيت اسلامي رواج يافته است. بخش مهمي از جامعه نيز به جاي سلام از کلمات نامناسب و فرنگي استفاده مي کنند و نه تنها در برخوردهاي حضوري، بلکه در مکالمه هاي تلفني و نامه نگاري نيز کلمه هاي ديگري جايگزين آن شده است. برخي از علت هاي اين تغير رويه در جامعه ما به ويژه ميان ثروتمندان عبارتند از:

يک، تقليد از ارزش هاي کشورهاي اروپايي و فرنگي به عنوان فرهنگ برتر و پيشرو در جهان؛

دو، استفاده مطبوعات و گروه هاي فرهنگي جامعه از واژه هاي بيگانه، که سبب رواج اين واژه ها ميان قشرهاي اجتماع مي شود؛

سه، آموزش ندادن سنت ها و آداب اسلامي از طرف خانواده و مدرسه به کودک و تأکيد نکردن بر حفظ سنت هاي پسنديده اسلامي؛

چهار، ضعف تبليغات و معرفي نکردن ارزش هاي اسلامي در جامعه.

به سختي مي توان افرادي را که از ارزش هاي کشورهاي اروپايي تقليد مي کنند و آن را فرهنگ برتر و پيشرو در جهان مي دانند، به برپايي اين سنت اسلامي متقاعد کرد، مگر اينکه اساس فکري و عقيدتي آنها دگرگون گردد. البته مي توان با آموزش و تبليغات درست و الگودهي مناسب، مردم را به رعايت کردن اين آداب اسلامي فراخواند و پاداش دنيوي و اخروي آن را به آنهاگوشزد کرد.

روحانيان بزرگوار نيز مي توانند در برنامه هاي تبليغي خود به ترويج اين امر پسنديده همت گمارند تا اين سنت فراگير شود و مردم در سلام دادن به يکديگر پيشي بگيرند و اين سنت الهي، يکي از نشانه هاي شناسايي مسلمانان از ديگر انسان ها شود.

پايگاه حوزه.

/انتهاي پيام/