تصوير روي جلد تايم و پاسداري از الگوي تكامل غربي
محمدصادق عليزاده، گروه انديشه؛ تصوير زير تصوير روي جلد مجله تايم چاپ آمريكاست. مدير مسئول تايم اين بار ترجيح داده چهره يك زن افغان را بر جلد نشريه اش قرار دهد. آقاي ريچارد استنگل در توضيح اين عكس نوشته است:«عكس روي جلد اين هفته ما، موثر، تكان دهنده و ناراحت كننده است. عكسي از عايشه،زن 18 ساله افغان كه يكي از سركردگان طالبان او را به دليل فرار از دست خانواده فحاش شوهرش محكوم به بريدن بيني و گوش هايش كرد.»
اين نوشتار در مقام دفاع از طالبان نيست، هم چنين قصد بررسي اين را هم ندارد كه چه كساني نطفه طالبان را بستند و از آن حمايت كردند. بحث اصلي بر جمله اي است كه با فونت درشت در سمت راست تصوير نوشته شده است:
what happens if we leave Afghanistan
«آنچه با ترك ما در افغانستان اتفاق خواهد افتاد» ساده انگاري است كه آن را اقدامي صرفاً سياسي يا توجيهي براي لشگر كشي به افغانستان بدانيم. اين جمله را نبايد يك اقدام ژورناليستي صرف تلقي كرد. تعمق در آن بنيان هاي جهان شمولي به سبك غربي را به خوبي نمايان مي سازد. در پس اين جمله معنايي ظريف نهفته است. گويي نتيجه حتمي جدا شدن از غرب، هرچه كه باشد، عقب ماندگي و فاجعه است!
ادعاي آن نيست كه وضع فعلي افغانستان وضعي مطلوب است بلكه موضوع بحث مطلب ديگري است. اين جمله بر فرضي استوار شده كه پيشاپيش به عنوان يك اصل مسلم پذيرفته شده است: «همه بايد خودشان را با ما مقايسه كنند» و مقصود از ما، غرب است. پذيرفتن مقايسه امور با غرب در ضمن خود مستلزم پذيرفتن اين نكته است كه غرب معيار مقايسه است. انسان همواره وضعيت خود را با يك معيار محك مي زند.
اين معيار در حكم الگوي مطلوبي است كه او را از به وضعيتي كه بايد باشد رهنمون مي سازد. الگوي مطلوب، آرمانشهر و مقصد نهايي انسان است كه قرار است به آن نيل پيدا كند و جبراً مسير نيل به اين الگوي مطلوب تكامل نام خواهد داشت، چرا كه تكامل عبارت است از قدم گذاشتن در مسيري مشخص براي حركت به سوي الگوي مطلوب و كامل شدن. اگر غرب را معياري براي مقايسه امور دانستيم، در اين صورت مختصات آن را به عنوان وضعيت آرماني بشر پذيرفته ايم، پس مسير تكامل هم فقط و فقط مسيري است كه به غرب منتهي شود. هر مسير فاقد اين خصوصيت، هرچه كه باشد، عقب ماندگي و توسعه نيافتگي است.
به رغم جذابيتهاي دنياي غرب، هميشه اقوامي هم هستند كه درست يا نادرست حاضرند حتي به قيمت خوردن انگ عقب ماندگي و توسعه نيافتگي، راه خود را از غرب جدا كنند. پس بايد سر قافله اين اقوام توسعه نيافته را به سوي غرب كج كرد و دائم مراقب بود كه مبادا قدمي كج بگذارند. در چنين فرايندي است كه جمله what happens if we leave Afghanistan در ظاهر به بهانه حمايت از حقوق زنان افغان، اما در باطن نشات گرفته از انديشه تك خطي تكامل به سبك غربي، در كنار تصوير عايشه 18 ساله قرار مي گيرد./انتهاي پيام/