از خدا خواهم توفيق عمل ...

گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ در دعاي روز بيست و چهارم ماه مبارك رمضان آمده است:

اللهمّ إنّي أسْألُكَ فيه ما يُرْضيكَ وأعوذُ بِكَ ممّا يؤذيك وأسألُكَ التّوفيقَ فيهِ لأنْ أطيعَكَ ولا أعْصيكَ يا جَوادَ السّائلين.

خدايا من از تو ميخواهم در آن آنچه تو را خوشنود كند و پناه مى برم بتو از آنچه تو را بيازارد واز تو خواهم توفيق در آن براى اينكه فرمانت برم ونافرمانى تو ننمايم اى بخشنده سائلان.

توفيق چيست؟

توفيق به معناي کارسازي و موافق گرداندن (جلب همراهي) علل و اسباب است که در باور معتقدان به اديان الهي، لطفي است از سوي خداوند مهربان که چون شامل حال بنده اي گردد، او را به طاعت حق بر مي انگيزد و از گناه، دور مي سازد.(1)

از اميرمؤمنان(ع) روايت شده است که: التَّوفيقُ قائِدُ الصَّلاحِ.(2)

توفيق، کشاننده (انسان) به سوي پاکي و صلاح است.

توفيق الهي، همان فراهم ساختن مقدّمات و سبب سازي براي رسيدن به هدف مشروع است؛ اما در اين ميان، نبايد اختيار و تلاش خود انسان را از نظر دور داشت. آدمي بايد در راه پيشبرد اهدافش حرکت و تلاش کند و برکتِ اين حرکت، توفيق الهي است. تلاش انسان براي کسب خوي و رفتار پسنديده، لياقت تابش آفتاب توفيق را بر وي پديد مي آورد.(3)

اميرالمؤمنين (ع) مي فرمايد: خَيرُالإجتهادِ ما قارَنَهُ التَّوفيقُ.(4)

بهترين کوشش، آن کوششي است که با توفيق (و سبب سازي خوبي ها) قرين شود.

پس عمده سعي آدمي در فرمانبرداري از حق تعالي است، تا توفيق او همواره همراه و مددکارش گردد.

تو شوي از جمله عالم عزيز

جهدِ تو مي بايد و توفيق نيز(5)

موفّق کيست؟

امام صادق(ع) مي فرمايد:

هرگاه بنده، طاعتي را که خداوند - عزّوجّل - بدان فرمان داده است، انجام دهد، عمل او موافق فرمان خداي - عزّوجّل- است و بدين سبب، بنده را موفق ناميده اند و هرگاه بنده بخواهد در موردي، نافرماني خداوند کند و خداوند - تبارک و تعالي - ميان او و آن معصيت، حايل شود و در نتيجه، بنده آن را مرتکب نشود، اين ترک گناه او، به توفيق خداوند تبارک و تعالي بوده است. اما هر گاه (به دليل سستي و بي لياقتي بنده در توفيق يافتن) جلوي او را از ارتکاب آن معصيت نگيرد و به حال خود رهايش کند تا مرتکب آن گناه شود، خداوند او را واگذارده و ياري اش نرسانده و توفيقش نداده است.(6)

حضرت، در اين جا معنايي موافق معناي لغوي توفيق و بي توفيقي (خذلان) را يادآور شده است؛ چرا که توفيق، يعني بنده در انجام دادن و يا ندادن کاري، موافق با امر و نهي الهي عمل کند و بي توفيقي، يعني خداوند، آن بنده را ياري و نصرت ننمايد.(7)

عوامل توفيق

در رواياتي از حضرت علي(ع) از دينداري، بيداردلي، دنياگريزي و خيرخواهي (و پندپذيري) از خداوند، به عنوان برخي عوامل لياقت يافتن توفيق، ياد شده است.

کَما أنَّ الجِسمَ والظِّلَّ لا يَفتَرِقانِ، کَذلِکَ الدِّينُ و التَّوفيقُ لا يَفتَرِقانِ.(8)

همان گونه که جسم و سايه از هم جدا نمي شوند، دينداري و توفيق نيز از يکديگر جدا نمي شوند.

مَن کانَ لَهُ مِن نَفسِهِ يَقظَةٌ کانَ عَلَيهِ مِنَ اللّهِ حَفَظَةٌ.(9)

هر که بيدارباش دروني داشته باشد، براي او از جانب خداوند نگهباناني (از ملائکه) باشد.

مُخاطِباً لِلدُّنيا: هَيهاتَ! مَن وَطِي ءَ دَحضَکِ زَلِقَ، و مَن رَکِبَ لُجَجَکِ غَرِقَ، و مَنِ ازْوَرَّ عَن حَبائِلِکِ وُفِّقَ.(10)

خطاب به دنيا: هيهات! هر که در لغزشگاه تو گام نهاد، لغزيد، و آن که به قسمت هاي ژرف تو آمد، غرق شد، و هر که از بندهاي دامت کناره گرفت، توفيق (رستگاري) يافت.

أيُّهَا النّاسُ! إنَّهُ مَنِ اسْتَنصَحَ اللّهَ وُفِّقَ و مَنِ اتَّخَذَ قَولَهُ دَليلاً هُدِيَ لِلّتي هِيَ أقوَمُ؛ فإنَّ جارَاللّهِ آمِنٌ و عَدوُّهُ خائِفٌ.(11)

اي مردم! هر که از خدا پند و خير (براي) خويش مسئلت کند، توفيق بايد و هر که گفتار او را راهنماي خويش قرار دهد، به راه و آييني که استوارتر است، رهنمون شود؛ چرا که همسايه خدا در امان است و دشمن او در هراس.

براي همسايگي با خدا، بايد نصيحت او پذيرفته شود و کلامش رهنماي هدايت باشد. نصايح خداوندي همان است که با وحي به محبوب و برگزيده خود محمد مصطفي(ص)، به عنوان آيات قرآني نازل نموده است. نصايح خدا، همان است که با عقل سليم و وجدان پاک در درون ما مي درخشد که تنها به عنوان نمونه، چند آيه را ذکر مي کنيم:

لِکَيلا تَأسَوْا عَلي ما فاتَکُم و لا تَفرَحُوا بِما آتاکُم.(12)

باشد که براي آنچه از دست شما رفته است، اندوهگين مباشيد و به آنچه در اختيار شماست، شادمان نشويد.

اين فرموده پروردگار، نصيحتي است حيات بخش که از خالق وجودمان به ما عنايت شده است و بدون پذيرش اين نصيحت الهي و عمل به آن، محال است که راز حقيقي حيات و جان و روان خود را بفهميم.

جبران خليل جبران، نويسنده لبناني الأصل مي گويد: اندوه، راز نهاني روان را مي پوشاند و آن گاه که اندوه زايل شود، با شادي پوشيده مي شود. پس اگر از شادي و کدورت بالاتر رفتي، همسايه خداوندي خواهي گشت که انديشه ها درباره او حيران است.

اگر روحت به ابر غم بيالود

به شمسِ شادي از بندي بياسود

اگر پر زد دلت زين دو به يک بار

شوي همسايه الطاف دادار(13)

اگر ارتباط ما با دنيا و آنچه مربوط به آن است از نوع ارتباط آزاد نباشد، قطعي است که «من» يا «شخصيت» ما، زير چنگال هاي آن امور دنيوي متلاشي خواهد شد و شخصيتي نمي ماند تا بخواهد شايسته همسايگي خداوند بشود. به عنوان مثال، اگر ما بدون توجه به خداوند جميل، دلبسته زيبايي ظاهري خود شويم و به همان لذت طبيعي زودگذر حاصل از آن وابسته گرديم، بديهي است «شخصيت» يا «من» ما، با زوال آن زيبايي و لذت، متلاشي مي شود.

چه نصيحتي بالاتر از اين که خداوند خالق هستي، براي قرار دادن ما در محيط جاذبه کمال خود مي فرمايد: «بر آنچه از دست شما رفته است اندوهگين مباشيد و به آنچه که هم اکنون در اختيار شما قرار داده است، شادمان نباشيد»؟

و أنْ لَيسَ لِلإنسانِ إلّا ما سَعي و أنَّ سَعيَهُ سَوفَ يُري .(14)

و براي انسان جز کوششي که کرده است، چيزي نيست و قطعي است که کوشش او ديده خواهد شد.

هيچ اصلي اصيل تر و هيچ قاعده اي ثابت تر از اين نصيحت خداوندي نيست. اين نصيحت، ما را در مجراي قانون کلي هستي قرار مي دهد که بايد بکوشيم و چون نتيجه کوشش خود را بي شک مشاهده خواهيم کرد، پس سعي ما بايد در مسير نيکي ها باشد.(15)

قُل يا عِبادِيَ الَّذينَ أسرَفُوا عَلي أنفُسِهِم لا تَقنَطُوا مِن رَحمَةِ اللّهِ إنَّ اللّهَ يَغفِرُ الذُّنوبَ جَميعاً إنّهُ هُوَالغَفورُ الرَّحيمُ.(16)

(اي پيامبر!) به آن بندگانم که (با گناه) برنفس خود اسراف نمودند، بگو: هرگز از رحمت (بي منتهاي) خدا نااميد نباشيد؛ البته خدا همه گناهان را خواهد بخشيد که او خدايي بسيار آمرزنده و مهربان است.
1 . لغت نامه دهخدا؛ دايرةالمعارف تشيّع.

2 . غررالحکم، ح 295.

3 . شرح غررالحِکَم و دُرَرُ الکَلِم، آمِدي، ح 4196؛ دايرةالمعارف تشيّع.

4 . شرح غررالحکم، ح 5008.

5 . نظامي.

6 . التوحيد، ص 242، ح 1؛ ميزان الحکمه، ج 14، ص 6954.

7 . شرح توحيد الصدوق، ج 3، ص 395.

8 . غررالحکم، ح 7218.

9 . شرح غررالحکم، ح 8747.

10 . نهج البلاغه، نامه 45.

11 . همان، خطبه 147.

12 . سوره حديد، آيه 23.

13 . شعر از بيدگلي(با اندکي تصرّف).

14 . سوره نجم، آيه 40.

15 . ترجمه و تفسير نهج البلاغه، محمدتقي جعفري، ج 24، ص 208.

16 . سوره زمر، آيه 53.

/انتهاي پيام/