راهكارهاى اسلام براى پيشگيري از فقر
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»، يكى از مهمترين روشها براى زدودن فقر، كار و كوشش براى كسب روزى است. آيات و روايات فراوانى بر اين مسئله تأكيد كرده و آن را از وظايف مهم شمردهاند و انسان را به استفاده و استخراج از منابع خدادادى دعوت مىنمايند و از آن به حركت براى دريافت فضل الهى تعبير مىكنند.
خداوند مىفرمايد: «او آن خدايى است كه زمين را [به هموار نمودن سطح و ايجاد حركت وضعى و انتقالى در آن] براى شما رام نمود؛ پس بر دوشهاى آن راه رويد [همه جاى جسم كروى دوش آن است] و از روزى او بخوريد.» «ملك، 15»
روايات متعددى كار و تلاش براى كسب روزى را در رديف جهاد در راه خدا و بعضى روايات ثواب او را حتى بالاتر از مجاهد در راه خداوند مىدانند. امام موسى بن جعفر (ع) مىفرمايد: «هر كه روزى حلال [به وسيله كار و تلاش] براى خود و عيالش بطلبد، مانند مجاهد در راه خداست.» « وسايل الشيعه، ج 18، ص 320؛ اصول كافى، 5، ص 93»
امام رضا (ع) مىفرمايد: «آن كس كه فضل و عنايت پروردگار متعال را به آنچه خانوادهاش را كفايت و [به وسيله كار] اداره مىكند، بطلبد، اجر او برتر از مجاهد در راه خداست.» « اصول كافى، ج 5، ص 88، حديث 2»
در كلمات ائمه (عليهم السلام) آمده است كه پيامبران (ص) نيز كار مىكردند. ابن عباس روايت كرده است: «حضرت آدم كشاورز، ادريس نبى خياط، نوح (ع) نجّار، هود (ع) بازرگان، ابراهيم (ع) شبان، داود (ع) زره ساز، سليمان (ع) حصيرباف و موسى (ع) كارگر بودند ...» « بحارالانوار، ج 100، ص 56»
ائمه معصومين (عليهم السلام) كار مىكردند، مردم را نيز به كار و تلاش دعوت مىنمودند و مىفرمودند: كسانى كه كسب روزى و تلاش نكنند، خداوند دعاى آنان را اجابت نمىكند.
امام صادق (ع) فرمود: «من براى آن نيازى كه خداوند انجام آن را تعهد نموده، فعاليت و تلاش مىكنم تا خداوند نيز مرا بر كوشش در راه كسب روزى حلال ببيند.»
آيا نشنيدهاى اين آيه كه خداوند مىفرمايد: «پس از به جاى آوردن نماز در زمين منتشر شويد و با كار فضل الهى را جويا باشيد.» و اگر تو شخصى را ببينى كه در منزل خود نشسته و كار نمىكند و سپس بگويد: روزىام خواهد رسيد، آيا اين كار درست است؟ خير اين يكى از سه نفرى است كه دعايشان مستجاب نمىشود. گفتم ايشان كيانند ...
همچنين كسى كه وسيله كار داشته باشد، ولى در خانه بشيند و تلاش نكند و روزى خود را طلب ننمايد و به دعا بسنده كند، دعايش پذيرفته نمىشود. «وسايل الشيعه، ج 17، ص 28»
به طور كلى، كار براى سلامت روان مفيد است. هنگام شروع كار سلامت روانى افراد بهبود مىيابد و در هنگام بىكارى سلامت روان مختل مىشود. «آرگايل، مايكل، روانشناسى شادى، ص 161» افراد بىكار بيشتر افسرده يا مضطرب هستند، يا ديگر نشانههاى سلامت روانى ضعيف را نشان مىدهند. «همان، ص 170»
توكل بر خداوند و تحمل سختى
با توكل بر خداوند و سپردن كارها به خدا و اعتماد به لطف او مىتوان در برابر مشكلات و حوادث مقاومت نمود. شخص متوكل هرگز احساس حقارت و ضعف نمىكند، بلكه به اتكاى لطف خدا و علم و قدرت بىپايان او خود را پيروز و فاتح مىبيند و حتى شكستهاى مقطعى او را مأيوس نمىسازد. «مكارم شيرازى، ناصر، اخلاق در قرآن، ج 3، ص 249»
خداوند در بيان سرگذشت ابراهيم (ع) و توكل او بر خدا در يكى از مشكلترين ساعات زندگىاش هنگامى كه همسر و فرزند شيرخوارهاش را در سرزمين خشك و سوزان و بىآب و علف رها كرد، از زبان ابراهيم (ع) مىفرمايد: «پروردگارا! من فرزندم را در سرزمينى بىآب و علف در كنار خانهاى كه حرم تو است [به فرمان تو و با توكل بر تو] ساكن ساختم تا نماز را برپا دارند، اكنون تو دلهاى مردم را متوجه آنها كن و از ثمرات به آنها روزى ده، تا شكر تو را به جا آورند.» « ابراهيم، 37»
پيامبر اسلام (ص) مىفرمايد: «هرگاه تصميم دارى به هدفى برسى و در اين راه با سختى و مشكلات دست به گريبان شدى، بدان تحمل اين زحمات به خير و صلاح تو خواهد بود.» «شرح نهج البلاغه، ابن ابى الحديد، ج 6، ص 232»
پيامبر (ص) فرمود: «اگر حقيقتاً بر خداوند توكل مىكرديد خداوند به شما روزى مىداد؛ همچنان كه به پرنده روزى مىدهد.» «محمدى رى شهرى، محمد، التنيميَهُ الْاقْتِصاديه فى الكتاب و السنه، ص 347»
همچنان فرمود: «كسى كه مىخواهد خداوند او را از جاهايى كه گمان نمىبرد روزى بدهد، بر خداوند توكل نمايد». « همان، ص 348»
ملاحظه فضايل معنوى كه خدا به فقراء مىدهد
امام صادق (ع) فرمود: « [در روز قيامت] خداوند- جل ثناءه- همچنان كه برادرى از برادرش پوزش مىخواهد، از بنده مؤمن نيازمند خود در دنيا، پوزش مىخواهد و مىفرمايد: به عزت و جلالم سوگند! من تو را در دنيا از سر خوارىات نزد من محتاج نكردم، اكنون اين پرده را بردار و ببين به جاى دنيا به تو چه دادهام. او پرده را بردارد و گويد: با اين پاداشى كه به من دادى مرا چه زيان اگر آنچه را در دنيا از من گرفتى.» «ميزان الحكمه، حديث 16086»
پيامبر خدا (ص) فرمودند: «خداوند فقر را نزد خلق خود امانت نهاده است؛ بنابراين، هر كس آن را پنهان دارد، خداوند پاداش روزهدار شب زنده دار به او عطا فرمايد». «همان، حديث 16092»
پيامبر خدا (ص) فرمود: «فقرا شهرياران و ملوك اهل بهشتند. مردم همگى مشتاق بهشتند و بهشت مشتاق فقيران است». «همان، حديث 16095»
همچنين فرمود: «درهاى بهشت به روى فقرا باز است.» « همان، حديث 16097»
و نيز فرمود: «كسى كه بميرد ودرهم و دينارى از خود برجاى نگذارد، توانگرتر از او كسى وارد بهشت نشود». «همان، حديث 16100»
امام صادق (ع) فرمودند: «آخرين پيامبرى كه وارد بهشت مىشود، سليمان است و اين به سبب دنيايى است كه به اوداده شده». « همان، حديث 16105»
پيامبر (ص) فرمود: «اى گروه فقيران، خداوند براى من پسنديده است كه به مجالس و محافل شما تأسّى جويم؛ زيرا فرمود: «و با كسانى كه پروردگارشان را صبح و شام مىخوانند [و] خشنودى او را مىخواهند، شكيبايى پيشه كن» چرا كه محفلهاى شما محفلهاى پيامبران پيش از روزگار شماست». «كنزالعمال، حديث 16654»
امام صادق (ع) به محمد خزّاز فرمود: «آيا به بازار نمىروى؟ آيا ميوههايى كه به فروش مىرسد و چيزهاى ديگرى كه مايل هستى نمىبينى [و قدرت خريد ندارى] عرض كردم: چرا. فرمود: بدان كه در برابر هر چيزى كه مىبينى اما از عهده خريد آن برنمىآيى، برايت حسنهاى است». «ميزان الحكمه، حديث 16108»
اقتصاد و ميانه روى
اقتصاد و ميانه روى در زندگى از فقر پيشگيرى مىكند. امام صادق (ع) فرمود: «من ضامن هستم كه شخص مقتصد و ميانهرو در زندگى فقير نگردد». « ميزان الحكمه، حديث 16068»
صدقه
على (ع) مىفرمايد: «فقر و نادارى خود را با صدقه و بذل و بخشش درمان نماييد». « ميزان الحكمه، حديث 16070»
صله رحم
پيامبر اكرم (ص) فرمود: «صله رحم عمر را زياد مىگرداند و فقر را از بين مىبرد.» « ميزان الحكمه، حديث 16071»
رضايت به روزى
على (ع) فرمود: «هيچ مالى از قناعت و خرسندى به روزى از بين برنده فقر نيست .... صبر و شكيبايى سپر و محافظى در برابر نادارى است». «ميزان الحكمه، حديث 16072»
ذكر «لاحول ولا قوه الا بالله»
على (ع) فرمود: «هر كه فقر به او فشار مىآورد، ذكر «لا حول و لا قوه الا بالله العلى العظيم» را زياد بگويد». « ميزان الحكمه، حديث 16073»
كم كردن آرزوها
پيامبر خدا (ص) فرمودند: «خواهشهايت را كم كن، تا [تحمل] فقر بر تو آسان شود». «ميزان الحكمه، حديث 16116»
/انتهاي پيام/