و اینک «حدود بشر»

گروه انديشه «شبكه خبر دانشجو»؛ در مباحث علوم انساني و اجتماعي، روشن کردن مباني بحث، از اهميتي حياتي برخوردار است. اين امر علاوه بر آنکه چارچوب فلسفي و معرفت شناختي تفکر را مشخص مي کند، تعريفِ روشن، واضح و بدون ابهامي از مفاهيمي که گوينده يا نويسنده به آن معتقد است ارائه كرده و راه را بر سوء تفاهم هاي بعدي مي بندد. در ميدان تضارب آراء ، فرد بايد موضع گيري فلسفي و هستي شناختي اش را بطور واضح اعلام کند تا مشخص شود با چه عينکي به جهان مي نگرد.

از موضوعاتي که هميشه محل بحث بوده و خواهد بود، بحث حقوق بشر است. اين بحث بيش از آنکه علمي باشد بحثي سياسي نگرانه و سطحي است. در اين ميان مواضع سازمانهاي حقوق بشر همواره از اهميت بالايي برخوردار بوده است. اين سازمانها با شعار حفاظت از حقوق فردي و اجتماعي بشر هر از چندي برخي حكومت و دولتها را مورد نقد و اتهام قرار داده و خواستار اقدام فوري بين المللي با چنين دولتهايي مي شوند.

هدف، انگ زدن سياسي به اين سازمانها و آلت دست دانستن آنها در دست قدرتهاي بين المللي نيست. حتي با فرض آنكه چنين مسائلي هم در ميان نباشد نمي توان به صرف شعار و دغدغه هاي حقوق بشري اين سازمانها و نهادها بسنده كرد. در هر يك از حوزه هاي علوم انساني تعدادي سوال كليدي وجود دارد كه پاسخ آنها موضع گيريهاي بعدي يك تفكر را نشان مي دهد. بسياري از اختلاف هاي گفتماني ناشي از پاسخهاي متفاوتي است كه گفتمانها به اين قبيل سوالهاي كليدي مي دهند. حوزه حقوق بشر نيز اين قاعده مستثني نيست.

در اين حوزه نيز تعدادي سوال كليدي وجود دارد كه هر تفكري و نهاد و سازماني قبل از زدن اتهام به اين و آن بايد مواضع خود را نسبت به آنها مشخص كند. در اين مقال سعي شده است برخي از كليدي ترين سوالهاي اين حوزه طرح شود. ذكر اين نكته نيز خالي از لطف نخواهد بود كه ريشه بسياري از نزاعهاي حقوق بشري بين انقلاب اسلامي و غرب ريشه در پاسخهاي متفاوتي است كه دو طرف به اين قبيل پرسشهاي اساسي مي دهند:

1. ماهيت بشر منقطع و فنايي است يا ازلي و ابدي؟ ابدي يا فنايي دانستن ماهيت انسان ارتباط مستقيمي با تعريف حقوق و حدود انسان دارد. هر كدام از اين دو نگاه، چشم انداز متفاوتي از حقوق و حدود بشر ترسيم مي كنند.

2. بشر داراي مبدا و غايت است يا تکه اي پرت شده در هستي و بي هويت؟ پاسخ به اين سوال مشخص مي كند كه آيا خود انسان مرجع تعيين حقوق بشر است يا موجود ديگري.

3. معيار تعيين سود و زيان بشري چيست؟ به عبارت ساده تر معيار تشخيص اين نكته که چه چيز به بشر سود مي رساند و حق اوست؛ و چه چيز به بشر ضرر مي رساند و حدِ اوست؛ چيست؟ پاسخ به اين سوال همسبتگي بالايي با سوال قبل دارد. اينكه مرجع تعيين حقوق حدود انسان چه باشد ارتباط مستقيمي با معيار تعيين سود و زيان بشري دارد.

4. بشر عنصري است مسئول و مکلف يا رها و آزاد؟ پاسخ به اين سوال مشخص مي كند که آيا بشر فقط صاحب حق است و همواره به عنوان مدعي بايد حقوقش را مطالبه کند يا آنکه در برابر حقوق، تکاليف و مسئوليتهايي نيز تعريف شده است.

5.آزادي امري مطلق است يا نسبي؟ به بيان ساده تر آيا مي توان آزادي را محدود کرد؟! اگر مي توان آن را محدود کرد، اصول محدود کننده آن کدامند؟

6.حقوق و حدودِ بشر قرار است او را به چه غايتي رهنمون شوند؟/انتهاي پيام/