تأثير رنگهاي لباس و نظر اسلام
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ رنگها آنچنان در روح و روان آدمي اثر مي گذارد كه موجب تغيير رفتار وي ميشوند و اين نوع تغيير به تحول در خصوصيات و شخصيت افراد منجر ميگردد، يك رنگ بخش مياني مغز را تحريك ميكند و در نتيجه بر اعصاب و روان انسان اثر مي گذارد .
دين مبين اسلام به طور ظريفي اثرات حداقل و ضعيف را در نظر دارد و اينكه اين اثرات ضعيف چه مثبت و چه منفي در صورت تكرار ميتوانند منجر به تأثير كلي و محسوس گردند؛لذا در همين رابطه دستورات خاصي در مورد رنگ لباس داده است.
انسان و رنگ زير مجموعهاي از نظام كل و جهان ميباشند،لذا انسان و رنگ و طبيعت دائماً در تعامل با هم بوده و در نهايت انسان محصور در چهار ديواري طبيعت را تحت تأثير قرار ميدهند. از جهت رنگ شناسي تعادل رواني زماني در انسان به وجود ميآيد كه ارتباط بين انسان،رنگ و طبيعت متعادل باشد در آن صورت اثر مثبت بر روح و روان انسان خواهد گذاشت و در غير اين صورت با عدم جايگزيني صحيح رنگ در مكان خاص خود و به كارگيري نادرست آن در محيطهاي انساني صدمات روحي شديدي بر انسان وارد خواهد آمد.1
تأثير رنگ قرمز
نبض را سريع ميكند، فشار خون را بالا ميبرد، تنفس را افزايش ميدهد، خاصيت اشتها آوري دارد، نيرو بخش، محرك، تسكين دهنده برخي بيماريهاي پوستي، در كوتاه مدت روان شخص را تحريك مي كند؛لذا استفاده از لباس قرمز براي انجام تلاش و كوشش زياد جهت تحريك اشتها و كسب انرژي براي مبارزه در تمام زمينهها مناسب است، رنگ قرمز ميتواند زمينهساز و يا محرك شهوت و آشفتگي در انسان باشد؛ لذا افراد عصبي نبايد در معرض رنگ قرمز قرار گيرند؛زيرا موجب تشديد ناراحتي شان ميگردد، رنگ قرمز براي مدت كوتاهي براي انسان خوشايند است ولي پس از مدتي آزار دهنده شده و باعث اذيت رواني و ايجاد خستگي ميشود.2
تأثير رنگ زرد
حالت تحريك كننده ذهني و هوشي دارد و شديداً موجب تقويت فكر انسان مي شود، موجب آرامش و خوشحالي در روحيه انسان ميشود به طوري كه در قرآن به آن اشاره شده«صفراء فاقع لونها تسر الناظرين»2 اثر تحريك كنندگي آن بر فشار خون و تنفس كمتر از رنگ قرمز است، اين رنگ بيشتر اثر تلقيني دارد. اين رنگ،رنگ روحاني و ايده آل و فيلسوفي و تحريك كننده فكر و آرام كننده برخي حالات عصبي ميباشد.3
درآيات قرآن پنج مورد از رنگ زرد استفاده شده كه يك مورد آن اشاره به تأثير شادي بخش رنگ زرد دارد: «انها بقرة صفراء فاقع لونها تسر الناظرين»(سورهي بقره، آيهي69) و يك مورد ديگر رنگ زرد را به موي شتر منسوب داشته: «كانّه جمالت صفر».(سورهي مرسلات، آيهي33)
از زراره منقول است:امام محمد باقر(ع) بيرونآمدند در حالي كه جبّه خز زرد و عمامه زرد و رداء خز زرد پوشيده بودند.4
تأثير رنگ آبي
اين رنگ موجب افزايش فعاليتهاي حياتي سلول ها مي گردد، انسان در مواجهه با اين رنگ احساس آرامش مطبوعي ميكند، تماس مداوم با اين رنگ حتي در سطح وسيع ايجاد خستگي يا اثر سوء ندارد، لذا مي تواند در محيط كار و زندگي مورد استفاده قرار گيرد، حرارت اضافي بدن را كاهش مي دهد، آرام كننده و طراوت بخش سيستم اعصاب است، اين رنگ درهاي رحم و شفقت و فهم را باز ميكند.
تأثير رنگ سبز
براي محيط كار و زندگي مناسب است و اثر مفرّح و ملايمي دارد كه تماس مداوم با آن اشكالي ايجاد نمي كند.
درآيات قرآن زيباترين رنگي كه معرفي شده،رنگ سبز است كه بساط بهشتيان و جامه هاي حرير و ابريشم آنان به رنگ سبز ميباشد.
«و يلبسون ثياباً خضراً من سندس و استبرق؛و جامه هايي سبز از پرنيان نازك و حرير ستبر ميپوشند».(سورهي كهف، آيهي31)
«متكئين علي رفرف خضر و عبقري حسان؛ بر بالش سبز و فرش نيكو تكيه زده اند».(سورهي الرحمن،آيهي76)
«عاليهم ثياب سندس خضر و استبرق؛بهشتيان را جامههاي ابريشمي سبز و ديباي ستبر در بر است».(سورهي انسان،آيهي21)
علاوه بر اينكه بساط بهشتيان در قرآن به رنگ سبز توصيف شده، آيات ديگر كه اشاره به روئيدن گياهان در سطح زمين دارد،دلالت بر تأثير مفرّح و ملايم رنگ سبز مينمايد.5
تأثير رنگ سفيد
رنگي مليح و برّاق، گريزاننده ميكروبها، علامت پاكي، لباس سفيد باعث ميشود انسان آنگونه كه هست جلوهگر شود و از طرفي نوعي اثر مفرّح و دلگشا و روحاني دارد.
در اسلام نيز پوشيدن لباس سفيد فراوان توصيه شده است.
پيامبر اكرم(ص) ميفرمايند: «البسوا البياض فانه الطيب و اطهر و اكفنوا فيه موتاكم؛
جامه سفيد بپوشيد كه آن نيكوترين و پاكيزهترين رنگهاست ومردگان خود را در آن كفن كنيد».6
امام صادق(ع) ميفرمايند: حضرت اميرالمؤمنين(ع) در اكثر اوقات جامه سفيد ميپوشيدند.7
در قرآن كريم آنجا كه سخن از بهشتيان و بندگان جاويد، رحمت الهي، بادههاي لذيذ بهشتي و از معجزه موسي است ـ كه نشانه قدرت خدا و درخشندگي واقعيت حق است ـ از رنگ سفيد استفاده شده است.
«يوم تبيض وجوه و تسودّ وجوه؛ روزي كه چهره هايي سپيد و چهره هايي سياه گردد».(سورهي آلعمران، آيهي106)
«و اما الذين ابيضت وجوههم ففي رحمة الله هم فيها خالدون؛اما سپيد رويان همواره در رحمت خداوند جاودانند».(سورهي آلعمران، آيهي107)
«بيضاء لذّة للشاربين؛ بادهاي سخت سپيد كه نوشندگان را لذتي خاص ميدهد».(سورهي صافات، آيهي46)
«واضمم يدك الي جناحك تخرج بيضاء من غير سوء؛ دست خود را به پهلويت ببر سپيد بي گزند برميآيد».(سورهي طه، آيهي22)
تأثير رنگ سياه
برخلاف رنگ،سفيد رنگي بيتحرك و ساكت و ساكن و غير محرك، ضمن عدم ايجاد هر گونه تحريك رواني و جسماني باعث كاهش ساير فعاليتها ميگردد و سستي و كندي را حاصل ميشود، تسخيركننده و متأثر كننده است، لذا توصيه شده كه از پوشيدن لباس سياه مگر درمواقع لزوم خودداري شود.
حضرت علي(ع) ميفرمايند: «لا يلبسوا السواد فانه لباس فرعون؛ لباس سياه نپوشيد كه آن لباس فرعون است».
پيامبر اكرم(ص) ميفرمايند: مكروه است سياه مگر در سه چيز در موزه(كفش) و عمامه و عبا.
در قرآن نيز چهرههاي زشت و كريه و جهنمي به رنگ سياه توصيف شده است.
«و اذا بشر احدهم بالانثي ظلّ وجهه مسوداً و هو كظيم؛هرگاه يكي از آنان را به دختر مژده آورند چهرهاش سياه ميگردد».(سورهي نحل، آيهي58)
«يوم تبيض وجوه و تسودّ وجوه؛(قيامت) روزي كه چهره هايي سپيد و چهرههايي سياه گردد».(سورهي آلعمران، آيهي106)
«يوم القيامة تري الذين كذبوا علي اللّه وجوههم مسودّة؛روز قيامت كساني را كه بر خدا دورغ بستهاند دو سياه ميبيني».(سورهي زمر، آيهي60)
تأثير رنگ خاكستري
رنگي است آزاد از هر گونه محرّك يا گرايش دروني، نه اضطراب آفرين است و نه آرام بخش.
اين رنگ موجب ميگردد كه چشم و اعصاب دچار خستگي و ملامت نگردند، زيرا اعصاب چشم نه اجباري دارند كه بمانند مواجهه با سفيدي،با شدت آن مقابله كنند و نه مجبورند كه بمانند مواجهه با سياهي فشاري را متحمّل شوند. اوالدهرينگ فيزيولوژيست مشهور چنين گفته است:«چشم و اعصاب هميشه تمايل بيشتري به رنگ خاكستري دارند و موقعي كه اين رنگ وجود نداشته باشد فقدانش ناراحتي ايجاد ميكند،زيرا آرامشي كه در اثر رنگ خاكستري بوجود ميآيد از بين ميرود، اثر آرام بخشي را كه رنگهاي هارموني روي اعصاب انسان ميگذارند همان اثر را رنگ خاكستري نيز دارد.
اثرات رواني رنگ خاكستري باعث شده است كه از ديد روانشناس رنگهاي اصلي شامل زرد، آبي، قرمز، سبز به اضافه دو رنگ خنثي يعني سفيد وسياه باشند.در حالي كه رنگهاي اصلي از نظر نقاش زرد، قرمز، آبي و از نظر فيزيكدان قرمز، آبي و سبز است.8
رنگهاي آبي، سبز و خاكستري تعديل كنندهي نيازهاي روحي و رواني انسان بوده و در نهايت تأمين كننده سلامت چشم و تعادل جسم و روح انسان است، لذا پروردگار يكتا در خلقت طبيعت،حكمتي داشته است كه بيشترين رنگ در طبيعت را سه رنگ سبز و آبي و خاكستري قرار داده است و دعوت به سير در روي زمين علاوه بر جنبه تنبّه و توجّه به آيات الهي تأثير آرام بخش و حفظ تعادل روحي و عصبي در انسان است در نتيجه تماس با طبيعت كه در آن انسان يا با رنگ مفرّح و نشاط آور سبز و يا با رنگ آرام بخش آبي و يا رنگ متعادل و بيتفاوت خاكستري سروكار دارد به طور طبيعي تحريك ميشود و كسل و ملول و خسته نميگردد.9
رنگ حجاب
به طور كلي رنگهاي روشن اثر تحريكي زيادي دارند و به همين جهت رنگهاي نزديك به سفيد علاوه بر افزايش فعاليت عمومي بدن باعث پيشرفت كار و فعاليتهاي شغلي و حرفهاي مي گردند و برعكس رنگ هاي تيره نظير:سرمهاي و آبي و سياه به جهت كاهش انعكاس نور،اثر محرّك كاهندگي داشته و باعث كم شدن فعاليت ميشوند به همين جهت است كه در هر محيطي متناسب با آن بايد رنگ مناسب استفاده شود.
آنچه از روايات اسلامي به دست ميآيد اينكه جمال و زيبايي امري پسنديده است و به همين قياس استفاده از لباس زيبا به عنوان يك نعمت الهي شايسته محسوب مي گردد. از حضرت علي(ع) روايت شده است:«ان اللّه جميل و يحب الجمال و يحب ان يري نعمته علي عبده؛ خدا جميل است و جمال را دوست دارد، دوست دارد كه نعمت خود را بر بنده? خود بيند».10
امام صادق(ع) ميفرمايد: «ان اللّه يحب الجمال و التجمل و يبغض البؤس و التباؤس؛خداي متعال دوست دارد زيبايي و تجمل را و دشمن دارد فقر و تظاهر به فقر نمودن را».11
«اظهارالنعمة احب الي الله من صيانتها فاياك ان تتزين الا في احسن زي قومك؛ اظهار نعمت باري تعالي در نزد خدا محبوب تر است از نگاهداري آن نعمت،پس برحذر باش كه لباسي بپوشي مگر اينكه در بهترين پوشاك قوم خود باشي».12
از نظر اسلام تنها لباسي كه مذموم است، لباس شهرت است، زيرا اين لباس ميگويد: پوشنده من در خودخواهي گرفتار است.در غير اين صورت لباس نيك پوشيدن دستور اسلام است در روايتي از پيامبر اكرم(ص) آمده است:«حسنوا لباسكم و اصلحوا رحالكم حتي تكونوا كانّكم شامة في الناس»13
پيامبر اكرم(ص) در يك بيان كوتاه ارتباط سه گانهاي كه ميان شكل، رنگ و بوي لباس بايد برقرار باشد را بيان فرمودهاند. عبارت«حسنوا» اشاره به زيبايي شكل لباس دارد،«اصلحوا» اشاره به رنگ لباس دارد، رنگ آن به گونه اي باشد كه ضمن ارتباط با شكل لباس، پوشنده لباس با محيط نيز تناسب داشته باشد و«شامّه» اشاره به عطر و بو دارد، در واقع نتيجه«حسنوا» و «اصلحوا» ميباشد.14
اگر همين روايت پيامبر اكرم(ص) را ملاك براي حجاب قرار دهيم. حسنوا و اصلحوا بودن پوشش،آن است كه رنگ و شكل آن به گونهاي جذّاب كه توجه ديگران(مردان) را به خود جلب نمايد،نباشد؛زيرا هدف از حكم حجاب پاكي و طهارت قلب انسان از هرگونه هيجانات و توجهات شهوت آلود است و اين امر مكرر در آيات حجاب آمده است كه«ذلك ازكي لهم، ذلكم خير لكم، ذلك ادني اين يعرفن فلا يؤذين، ان يستعفن خير لهم، ذلكم اطهر لقلوبكم» و اگر دستوراتي در مورد نوع پوشش يا سخن گفتن و راه رفتن زنان آمده است،همه تأمين كننده سلامتي قلبي و طهارت باطني زنان و مردان و نهايتاً سلامت و سعادت جامعه ميباشد.
اكنون با توجه به حكمت و فلسفهي اين حكم الهي اين سؤال مطرح مي گردد كه چه رنگي براي حجاب جايز است؟! آيا ميتوان از رنگي غير از سياه استفاده نمود؟ در پاسخ به اين سؤال بايد گفت: در روايات اسلامي ضمن توصيه به استفاده از رنگهاي سبز و زرد و سفيد براي لباس سخني در باب رنگ پوشش حجاب نيامده است.
اما آنچه منطقي و معقول است اينكه رنگ پوشش حجاب به گونهاي بايد باشد كه اثرات تحريك كنندگي و برانگيزاننده شهوت نداشته باشد و بر اين اساس و با توجه به اثرات رواني رنگها تنها استفاده از رنگهاي سرد براي پوشش حجاب شايسته است. رنگ هايي چون: سبز، آبي، خاكستري و اگر بانوان بيشتر از رنگ سياه استفاده مي نمايند به آن جهت است كه رنگ سياه از نظر رواني فعّال نيست و توجّه ديگران را به خودجلب نميكند، لذا استفاده از آن توسط بانوان باعث عدم توجه جنس مخالف ميگردد.
1.رنگ و تربيت، صفحات 15 الي 25.
2. همان، ص 66.
3. روانشناسي رنگها،ص 90، رنگ و تربيت، ص 69، اولين دانشگاه و آخرين پيامبر، ج 18، ص 130.
4. آن ماده گاوي است زرد يك دست و خالص كه رنگش بينندگان را شاد ميكند.(بقره/69).
4. اولين دانشگاه و آخرين پيامبر، ج 18، ص 132.
5.سورهي انعام،آيهي 99 و سورهي حج آيهي 63.
6.حلية المتقين، ص 5.
7. همان، ص 77.
8. رنگ و تربيت، ص 81.
9.همان، ص 54.
10. اولين دانشگاه و آخرين پيامبر، ج 18، ص 65.
11.همان،ص 65.
12.همان،ص 71.
13.همان، ص 63.
14.همان،ص 71./انتهاي پيام/