کد خبر:۹۶۱۶۱
مقررات اقتصادى در قرآن
طرح اقتصاد بدون ربا، يكى از نظريهپردازىهاى علمى قرآن است كه در حوزهى اقتصاد و بانكدارى مطرح شده و در عصر ما مورد توجه قرار گرفته است. هم اكنون در بيش از هفتاد كشور بانكهاى بدون ربا شكل گرفته و مورد استقبال واقع شده است.
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ قرآن كريم در آيهى دويست و هفتاد و پنجم سورهى بقره با مثالى جالب به بلاى اجتماعى «رِبا» اشاره مىكند و مىفرمايد:
الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبَا لَا يَقُومُونَ إِلَّا كَمَا يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطَانُ مِنَ الْمَسِّ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبَا وَأَحَلَّ اللّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَن جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِن رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللّهِ وَمَنْ عَادَ فَأُولئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
كسانى كه ربا مىخورند، بر نمىخيزند مگر همانند برخاستن كسى كه شيطان بر اثر تماس، ديوانه (و آشفته سَر) ش كرده است. اين، بدان سبب است كه آنان گفتند: «معامله فقط همانند رباست.» و حال آنكه خدا معامله را حلال كرده، و ربا را حرام نموده است. و هر كس پندى از جانب پروردگارش به او رسد و (به رباخوارى) پايان دهد، پس آنچه (از سود در) گذشته (بدست آورده) فقط از آنِ اوست؛ و كارش با خداست؛ و [لى] كسانى كه [به ربا خوارى] باز گردند، پس آنان اهل آتشند. [و] آنان در آنجا ماندگارند.
نكتهها و اشارهها:
1. مسألهى ربا اولين بار در آيهى 39 سورهى روم كه از سورههاى مكى است به صورت اندرز اخلاقى مطرح شده است. اين آيه مىفرمايد: رباخوارى در پيشگاه خدا كار پسنديدهاى نيست. سپس بعد از هجرت در سورههاى آل عمران، نساء و بقره مطرح شد و رباخوارى حرام و جنگ با خدا اعلام شد.
2. در اين آيه ربا خواران به ديوانگانى تشبيه شدهاند كه نمىتوانند تعادل خود را حفظ كنند. «واژهى خبط در لغت به معناى عدم تعادل بدن، در هنگام راه رفتن يا برخاستن است»
شايد مقصود از اين تشبيه همان شيوهى اجتماعى ربا خواران در دنيا باشد كه مثل ديوانگان، فاقد تفكر صحيح اجتماعى هستند و ثروتپرستى چشم عقل آنها را كور كرده است، به طورى كه منافع خود و اجتماع را در نظر نمىگيرند.
و شايد مقصود از اين تشبيه قيام در رستاخيز باشد؛ يعنى در قيامت رباخواران به شكل ديوانگان محشور مىشوند.
امّا از آنجا كه وضع انسان در جهان ديگر تجسمى از اعمال او در اين جهان است، ممكن است آيه اشاره به هر دو معنا باشد؛ در روايات نيز به هر دو مطلب اشاره شده است. «ر. ك: تفسير نمونه، ج 2، ص 271)»
3. در اينجا اين پرسش مطرح مىشود كه آيا قرآن كريم شيطان را سرچشمهى ديوانگى و جنون مىداند، در حالى كه ديوانگى نوعى بيمارى روانى است؟
پاسخ آن است كه مفسران قرآن، در مورد تعبير «مسُّ الشيطان» چند احتمال دادهاند:
الف) اين تعبير كنايه از بيمارى روانى و جنون است، همانگونه كه مردم عرب اين تعبير را در مورد جنون به كار مىبردهاند. «همان، ص 272»
ب) تعبير فوق كنايه از تسلّط شيطان بر تمام وجود انسان است، همانطور كه در برخى آيات به اين تسلط اشاره شده است. «سورهى انعام، آيهى 71»
ج) برخى مفسران احتمال دادهاند كه بعضى كارهاى شيطانى و اعمال بىرويه و نادرست سبب يك نوع جنون شيطانى گردد؛ يعنى برخى اعمال نادرست موجب به هم خوردن تعادل روانى افراد مىشود. «ر. ك: تفسير نمونه»
د) احتمال ديگرى نيز مىتوان مطرح كرد و آن اين كه با توجه به معناى واژهى شيطان كه اعم از جن و انسان و موجودات شرير است، مقصود آيه مىتواند بيمارى روانى مستند به برخى ميكروبها باشد و يا اينكه بيمارىهاى روانى دو قسم باشند: برخى داراى عوامل مادى و برخى علاوه بر عوامل مادى، داراى عوامل ماوراى طبيعى نيز باشد.
4. ربا به معناى زيادى و افزايش است و در اصطلاح اسلامى به معناى آن است كه كسى پول يا اموال خود را در اختيار ديگرى قرار دهد و شرط كند كه با مقدارى افزايش باز پسگيرد. البته ربا داراى اقسام و شرايطى است كه در كتابهاى فقهى بيان شده است. «ر. ك: تحرير الوسيله، و رسالههاى عمليهى مراجع معظم»
5. رباخوارى در اسلام حرام، و معامله و تجارت حلال است. تفاوتهاى زيادى بين اين دو وجود دارد كه به برخى از آنها اشاره مىكنيم:
الف) در معامله هر دو طرف خريدار و فروشنده، سود و ضرر مىكنند، امّا در ربا، هميشه فقط يك طرف سود مىبرد و يكى ضرر مىكند و از اين روست كه مؤسسات رباخوار هر روز سرمايهدارتر مىشوند.
ب) در معاملات معمولى، طرفين در مسير توليد و مصرف گام برمىدارند و اقتصاد شكوفا مىشود، امّا در رباخوارى معمولًا عمل مثبتى صورت نمىگيرد.
ج) با شيوع رباخوارى سرمايهها در مسير ناسالم مىافتند و پايههاى اقتصاد متزلزل مىشوند، بر خلاف معامله و تجارت كه موجب رونق و تثبيت موقعيت اقتصادى مىشود.
د) رباخوارى فاصلهى طبقات غنى و فقير را روز به روز زيادتر مىكند، اما تجارت و معامله لزوماً اينگونه نيست.
ه) رباخوارى، برخلاف تجارت صحيح، منشأ دشمنى و جنگهاى طبقاتى است.
6. طرح اقتصاد بدون ربا، يكى از نظريهپردازىهاى علمى قرآن است كه در حوزهى اقتصاد و بانكدارى مطرح شده و در عصر ما مورد توجه قرار گرفته است. هم اكنون در بيش از هفتاد كشور بانكهاى بدون ربا شكل گرفته و مورد استقبال واقع شده است.
7. رباخوارى در نزد مذاهب اسلامى حرام و از گناهان كبيره است و در روايتى از امام باقر عليه السلام حكايت شده كه خبيثترين درآمدها، رباخوارى است و خداوند رباخوار و وكيل او و شاهد او و نويسندهى آن را لعنت نموده است. «اصول كافى، ج 5، ص 147 و وسائل الشيعه، ج 12، ص 423»
8. «قانون عطف به ما سبق نمىشود.»، يعنى قانون از زمانى كه رسميت مىيابد اجرا مىشود و شامل قبل از خود نمىشود؛ چون اگر بخواهد گذشته را شامل شود مشكلات فراوانى به بار مىآورد و موجب هرج و مرج مىشود.
از اين رو در آيه اشاره شد كه هركس دست از رباخوارى بردارد، اموالى كه قبل از نزول آيه از راه ربا به دست آورده است، اشكالى ندارد.
آموزهها و پيامها:
1. رباخوارى كار ديوانگان شيطانصفت است.
2. معامله و تجارت را همانند ربا ندانيد (كه تفاوتهاى بسيارى دارند) و اقتصاد بدون ربا پايهريزى كنيد.
3. در نظام اقتصاد اسلامى رباخوارى جايى ندارد.
4. قانون عطف به ما سبق نمىشود.
5. اگر رباخواران اندرزهاى الهى را نپذيرند و دوباره به رباخوارى بپردازند، عذاب جاويدان الهى در انتظار آنهاست.
6. اگر رباخواران دست از رباخوارى بردارند، خدا با لطف خود با آنان رفتار مىكند./انتهاي پيام/
لینک کپی شد
گزارش خطا
۰