علامه امینی(ره)؛ شیدای ولایت

گروه فرهنگي «خبرگزاري دانشجو»، امیرحسین جعفری؛ سخن گفتن پیرامون وجوه گوناگون شخصیت علامه امینی و شاهکار جاودانه اش «الغدیر» کاری بس دشوار می نماید و در این مجال محدود و اندک نیز غیر ممکن به نظر می رسد. لکن مقاله حاضر بر آن است تا به مصداق « آب دریا را اگر نتوان کشید / هم به قدر تشنگی باید چشید » ما را با زندگی، خصوصیات و ویژگی های اخلاقی آن بزرگمرد، بهتر و بیشتر آشنا سازد.

 

دوازدهم تیر ماه بزرگداشت علامه امینی (ره)؛ سالگرد عروج غمبار مردی است از تبار آفتاب. او که در طول عمر با برکت خویش در دفاع از ولایت امیر مومنان علی(ع) کوشید. او که پرنده عمر خویش را قربانی راه حقیقتی به وسعت غدیر و به بی کرانگی دریای ولایت علی (ع) نمود.

 

 

علامه امیني در سال 1320 ه. ق برابر با 1281 ه. ش ستاره‌ای در شهر تبریز، در خانه‌ای سرشار از علم و تقوا بدرخشید و افراد خانواده‌ را سرشار از شادی و شعف كرد. فرزند را عبدالحسین نامیدند تا همواره سینه‌اش سرشار از عشق اهل‌بیت (ع) باشد و پیوسته در مسیر ایشان گام بردارد و همچون مولایش امام حسین (ع) شمیم روح افزای ولایت را پراكنده سازد.

 

آری، عبدالحسین به دنیا آمد و الغدیر با او جان گرفت. پدرش حاج میرزا احمد امینی از بزرگان و عالمان بر جسته تبریز بود و به پرهیزگاری، علم کثیر، اخلاق حسنه و بسیاری از صفات پسندیده دیگر شهره.

 

جد بزرگ او نیز مشهور به امین الشرع، مردی بود عاشق و شیفته اهل بیت عصمت و طهارت (ع) و همین امر او را به سرودن اشعار و مدایح فراوان درباره آل الله تشویق می کرد.

 

 

از اوان کودکی عشق به خاندان طهارت در او ریشه گرفت، اما او تنها به عشق ورزیدن کفایت نکرد، بلکه در صدد فراگیری علوم واحادیث آن بزرگواران بر آمد، بنابراين مقدمات علوم را در شهر تبریز فرا گرفت و در محضر استادان و علمای بنامی چون سید محمد مولانا، صاحب کتاب مصباح المساکین، سید مرتضی خسرو شاهی و شیخ حسین، صاحب کتاب هدیه الانام تلمذ کرد.

 

در همین دوره بود که الفیه بن مالک (هزار بیت در باره صرف و نحو ادبیات عرب به زبان عربی) را حفظ کرد، اما آنچه بیشتر ذوق ادیبانه و شور عاشقانه او را اقناع می کرد، حفظ اشعار گوناگون درباره امام علی (ع) بود.

 

همین عشق در وجود او به طور گسترده ای نضج یافت تا وی را به سفر به نجف اشرف ترغیب کرد. در شهری که همواره می توانست در جوار مولایش به تحصیل و تحقیق بپردازد.

 

علامه در سن 16 سالگی برای ادامه تحصیل راهی نجف اشرف شد و تا حدود سن 32 سالگی در آنجا مشغول کسب معارف الهی بود.

 

او در حوزه علمیه نجف، نزد استادانی چند از جمله سید ابو تراب خوانساری و سید محمد فیروز آبادی به تحصیل علوم مختلف پرداخت و در حین تحصیل، تحقیق را که عمده ترین دل مشغولی اش بود، دنبال می کرد.

 

شیخ عبدالحسین در سال 1335 تالیف اثر گرانبهای «شهداء الفضیله» را آغاز کرد. عبدالحسین 33 ساله در این دوره با انجام کاری نو و ابتکاری با تحقیق از میان کتب قدیمی ای که در معرض نابودی و فراموشی بودند، مطالبی درباره علمای متقدم و متاخری که در راه حق به شهادت رسیده اند را تدوین کرد.

 

او برای تهیه این کتاب که تحسین بسیاری را برانگیخت، به کتابخانه های بسیاری در ایران و عراق سر کشید تا از هر جا حتی اندک مطلبی درباره علمای شهید بیابد.

 

علامه امینی در این کتاب کوشید تا به زندگی و دیدگاه بیش از یکصد تن از پیروان امام علی(ع) و علمای شیعه از قرن چهارم تا چهاردهم بپردازد.

 

علامه امینی(ره) در مقام اجتهاد، منزلت و جایگاه والایی داشتند و بیشتر ساعات ایشان به تحقیق و مطالعه می‌گذشت. و از منابع علمی اسلامی توشه برمی‌گرفت. ایشان در تفسیر، حدیث، تاریخ و علم رجال صاحب‌نظر بودند.

 

 

علامه امینی را پیش از یک شخصیت علمی، باید شخصیتی معنوی و اخلاقی دانست. او عالمی عظیم القدر، دانشمندی پرهیزکار، مصلحی متفکر، معلم اخلاق و فضیلت بود که دیگران باید در مکتب او فضايل و معنویات را بیاموزند.

 

استاد محمد عبدالغنی حسن مصری به حسن خلق علامه پی برده و در قصیده خویش چنین گفت: «به هنگام بحث لحن او تند می شود، ولی خلق و خوی او بسی نرم است».

 

 

یکی از ویژگی های اولیاء اللّه و علما، زهد و بی توجهی به زخارف دنیوی است. آنان زهد را سرلوحه زندگی خود قرار می دهند و از دنیا به اندازه حاجت و نیاز توشه می گیرند و این را از ائمه اطهار (ع) به ارث برده اند.

 

زندگانی علامه امینی رحمه الله نیز با زهد و تقوا همراه بود. او انسانی کریم النفس و متوکل بر خدا بود و به این مسلک خانواده و شاگردانش را نیز فرا می خواند.

 

علامه امینی رحمه الله با اینکه در مدت چهل سالی که در نجف اقامت داشت، کتب متعددی را نوشت و می توانست مرفه ترین زندگی را فراهم کند، حتی خانه ای برای سکونت نساخت.

 

 

فردی ربانی و الهی بود که نشستن و برخاستن و نوشتن و... او به خاطر خدا بود. آیت اللّه سید مرتضی نجومی می فرماید: «در عمرم کسی را ندیدم که چون علامه امینی با حضور قلب نماز بخواند. این علامه بزرگوار هنگام ماه مبارک رمضان با همه مشغله ای که داشت، اغلب کارهایش را تعطیل می کرد و مشغول عبادت می شد. او در این ماه پانزده مرتبه ختم قرآن می کرد و ثواب چهارده ختم را به چهارده معصوم علیهم السلام و یک مرتبه را به روح پدر و مادر بزرگوارش هدیه می کرد.»

 

 

علامه امینی رحمه الله در سراسر کتاب هایش، اصل امانتداری را رعایت کرده است و جایی یافت نمی شود که این بزرگوار کلامی را تحریف کرده باشد. به همین دلیل استاد علاء الدین از عالمان الازهر همواره آرزوی دیدن این بزرگوار را داشت و در روزنامه های پر انتشار قاهره به معرفی و دفاع از کتاب او می پرداخت.

 

فرزند علامه می گوید: «پدرم درمورد تألیف، مرا به دو چیز وصیت کرد: اول آن که روابط اجتماعی را ترک کن تا وقت برای نوشتن پیدا کنی. دوم آن که امانت در نگارش را رعایت کن و از تصرف در کتب تاریخی و مصادر بپرهیز و خودت را برای تحمل مشکلات زندگی آماده کن».

 

 

تنها در قلم و نوشتن نبود، بلکه در نطق و بیان نیز بسیار قوی بود. صدای رسا، دانسته های گران، حافظه ای نیرومند، ایمانی عمیق و اخلاص کامل، سبب می شد که سخنان علامه، همه را جذب کند و آنها را تحت تاثیر قراردهد.

 

شور و اخلاص و عمق منطق و شعله حماسه در سخنانش موج می زد. آن چنان به تاریخ و کتب قرون گذشته احاطه علمی داشت که هنگام سخن گفتن گویا قرن های اسلامی دهان گشوده اند و لب به سخن باز کرده اند.

 

آثار و تالیفات تالیفات امینی نشان از دقت نظر و نیز گستردگی حوزه دانش یا به اصطلاح «جامعیت علمی» او دارد. برخی از این آثار به چاپ رسیده و برخی به صورت خطی باقی مانده است.

 

فهرست آثار «چاپ شده» او از قرار زیر است: 1. شهداء الفضیله (چاپ نجف1355 ق . قم 1390 ق / 1353 ش . دمشق 1381 . 1376 ق) 2. تحقيق و تعليق بر «كامل الزيارات» (نجف 1356 ق ) 3. ادب الزائر لمن يمم الحائر (نجف 1362 ق) 4. سيرتنا و سنتنا سيرهنبينا و سنته (نجف 1384 ق / تهران 1386 ق) 4. تفسير فاتحه الكتاب . ترجمه قدرت الله حسيني شاهمرادي (تهران 1404 ق) 5. دوره 11 جلدي الغدير ( دارالكتب الاسلاميه . تهران 1372 ق؛ دارالكتاب العربي، بيروت 1387ق) الغدير، شاهكار جاويدان آثار مكتوب اميني همه ارجمند و خواندني است؛ اما در آن ميان «الغدير»كتابي ديگر است و اين دايره المعارف سترگ را (كه معرفي آن موضوع اصلي اين مقاله است) بايد «شاهكار» او بلکه شاهکار بزرگ شیعه در عصر حاضر شمرد.

 

نگارش «الغدیر» تقریباً حدود 40 سال از عمر امینی را به خود اختصاص داده، و برای نوشتن آن 10 هزار کتاب را (که بعضاً بالغ بر چندین مجلد می شده) از بای بسم الله تا ای تمت خوانده و به 100 هزار کتاب مراجعات مکرر داشته است.

 

الغدیر برای امینی فراتر از یک کتاب بود؛ فلسفه زندگی بود. برخی کسان وی را تشویق می کردند به سنت معمول فقیهان به جای نگارش الغدیر به نوشتن رساله علمیه (توضیح المسائل) بپردازد و او (با توجه به تامین کامل این نیاز توسط فقهای بزرگ عصر) می فرمودند: رساله من توضیح المسائل من و برنامه من همین کتاب الغدیر است!

 

«الغدیر» را می توان با رسالتی عظیم، اثری تحول زا، در معبد مقدس حماسه و دفاع و مرزبانی و فراداشت مشعل جاوید ولایت، دفاع نامه جانشینان رسول خدا (ص) دانست.

 

«الغدیر» در واقع دایره المعارف اسلام است که ثمره عمر علامه امینی به شمار می رود. کتاب گرانسگ «الغدیر»، در واقع دانشنامه امامت و ولایت علوی است.

 

این مجموعه عظیم و بی مانند، گزارش مستند رویداد غدیر خم، بر اساس منابع روایی، تفسیری، تاریخی و ادبی اهل سنت است.

 

این کتاب که حاصل سال ها پژوهش است، از یک سو در بردارنده آیات قرآنی و احادیث نبوی پیرامون ولایت و امامت علوی و اذعان و اعتراف همه اصحاب و تابعان و گواهی همه محدثان، راویان، متکلمان، مفسران، ادیبان، شاعران و نویسندگان مسلمان به رویداد غدیر خم و امامت علی(ع) است.

 

از دیگر سو، به تبرئه تشیع امامیه از زندان اتهام تاریخی پارهای از محدثان و متکلمان و مورخان متعصب جاهل یا مغرض و وابسته به خلافت غصب و قدرت های سیاسی حاکم بر هر عصر و نسل پرداخته است.

 

 

 1. آیت الله جعفر سبحانی: کتاب «الغدیر»، بیت القصیده آثار علامه امینی است. اقیانوسی است در موضوعات مختلف. یکی از مباحث مهم کتاب الغدیر، محاکمه مورخان است؛ محاکمه های علمی با استناد به قرآن و حدیث. الغدیر، منادی وحدت حقیقی است.

 

2. استاد علی دوانی(ره): علامه امینی با هیبت بود و بلند قامت.در اولین برخورد، انسان مجذوبیش می شد. شبها دیدن او در حرم علی(ع)، عالمی داشت. شبها در حرم چنان گریه می کردکه همه را به گریه می انداخت.

 

یکی از نویسندگان لبنانی خطاب به علامه امینی چنین گفته است: شما تمام گوهرهای دریاها را یکجا در الغدیر جمع کرده اید. کاری کرده اید که باید گروهی از دانشمندان آن را انجام دهند. چطور شما توانسته اید به تنهایی این کار را بکنید؟

 

3. شهید مرتضی مطهری: نقش مثبت الغدیر در وحدت اسلامی، از این نظر است که اولا منطق مستدل شیعه را روشن می کند و ثابت می کند که گرایش مسلمانان به تشیع، برخلاف تبلیغات زهرآگین عدهای، مولود جریانهای سیاسی یا نپادی نبوده است.

 

ثانیاً ثابت می کندکه پارهای از اتهامات به شیعه که سبب فاصله گرفتن مسلمانان دیگر از شیعه شده است، به کلی بی اساس و دروغ است. ثالثاً شخص شخیص امیرالمومنین علی(ع) را که مظلومترین و مجهول القدرترین شخصیت بزرگ اسلامی است و می تواند مقتدای عموم مسلمین واقع شود و همچنین ذریه اطهارش را به جهان اسلام معرفی می کند.

 

غروب آفتاب تلاش بی‌وفقه علامه امینی در دوران زندگیش باعث ضعف جسمانی ایشان شده که منجر به بیماری و زمین گیر شدنشان در دو سال آخر عمر ایشان شد.

 

خستگی‌ها و تحمل رنج‌های علامه امینی در راه اعتلای دین اسلام و مذهب تشیع و تحصیل و تدریس معارف اهل‌بیت علیهم السلام در ظهر روز جمعه، 12 تیر ماه 1349ه. ش (28 ربیع الثانی 1390ه .ق) به پایان رسید و صاحب الغدیر، آن پیر فرزانه و پر مایه، پس از 68 سال تلاش و كوشش، به دیدار یار شتافت تا از دست صاحب غدیر و از چشمه زلال كوثر بیاشامد و غبار خستگی را از تن بزداید. او رفت، اما الغدیر وی چراغ خانه دل‌های با صفا و مشعل هدایت امت تا طلوع خورشید ولایت شد./انتهاي پيام/