مامون آغازگر جنگ نرم و امام رضا (ع) پيروز ميدان بودند

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ از نظر ائمه معصومين خلفاي اموي و عباسي غاصبان خلافت بودند، در حالي كه جانشيني پيامبر و خلافت، حق اولاد معصوم علي بن ابي طالب (ع) بوده و هست.

 

موضوع غصب خلافت در جاي جاي تاريخ ردپاي كريه خود را برجاي گذاشته است؛ از واقعه تلخ سقيفه بني ساعده تا شهادت حضرت زهرا(س) و از قيام خون بار عاشورا تا سكوت و خفقان در دوره امام موسي كاظم(ع) همه و همه نشانگر غصب جباران تاريخ است.

 

تاريخ هيچ گاه شاهد حضور جدي ائمه معصومين در مناصب سياسي حكام جور نبوده، البته هرگاه پاي مصلحت مسلمانان و اسلام در ميان بوده، ائمه هاديان و روشنگراني بي دريغ بوده‌اند كه در اين خصوص ذكر سخن خليفه دوم درباره امام علي (ع) «لولا علي لهلك عمر» بعنوان دليل اين مدعا كفايت مي كند.
 

نكته قابل توجه اين است كه ائمه(ع) اجازه حضور و مشاركت در دستگاه حكومتي را به شيعيان خود نمي دادند، مگر آنكه به واسطه حضور آنان احقاق حقي شده و يا دست مظلومي گرفته شود كه ماجراي صفوان جمال شاهد اين مدعاست.
 

 

درست همزمان با امامت علي بن موسي الرضا(ع) تاريخ شيعه، با جرياني نو و بديع مواجه شد، دوران امامت علي بن موسي الرضا(ع) همزمان با اوج حكومت عباسيان؛ يعني حاكميت هارون الرشيد، امين و مامون بود، در زمان حكومت مامون كه 20 سال به طول انجاميد، شاهد مكر و دسيسه‌اي جديد از طرف اين حاكم عباسي هستيم.

 

جنگ نرمي كه مامون بوسيله پيشنهاد ولايت عهدي با خاندان علوي و شيعيان آغاز كرد، اين است كه با دسيسه ناجوانمردانه‌اي امام رضا(ع) را مجبور به پذيرفتن ولايت عهدي كرده و امام با بصيرت و دانايي اين فتنه را نقش بر آب كردند.
 

مامون پس از آن كه امام رضا(ع) را وادار به هجرت از مدينه به سوي خراسان كرد، در ابتدا سعي فريبكارانه خود را با پيشنهاد خلافت به امام رضا(ع)  آشكار كرد و چنين گفت: «من خود را از خلافت خلع مي كنم و شما(امام رضا) را به جاي خود بر مي گزينم و با شما بيعت مي كنم.»

 

امام مكر مامون را برملا كرد
 

امام در گام اول در استدلالي محكم و متين اين گونه به مامون پاسخ گفتند: «اگر اين خلافت مال تو است و خدا به تو داده، جايز نيست خود را خلع كني و جامه‌اي كه خداوند به تن تو آراسته به ديگران بدهي و اگر مال تو نيست نمي تواني چيزي كه مال خودت نيست را به من بدهي.»

 

امام در اين سخن حكيمانه نه تنها نامشروع بودن و غصبي بودن خلافت را به مامون خاطرنشان كردند، بلكه با تدبيري بلند تلاش بيهوده او را ناكام گذاشتند و به مامون و به همه تاريخ يادآوري كردند كه؛ اولا خلافت و جانشيني از آن خداست و همو مشخص مي كند كه خلافت برازنده چه كسي است.

دوما اگر خداوند خلافت را به تو داده با چه منطقي و دليلي به ديگران مي بخشيد؟ و سوماً  اگر خداوند خلافت را به تو نداده با چه مجوزي چيزي كه براي تو نيست به ديگران مي بخشي؟
 
با اين كلام حكيمانه امام، عبث بودن پيشنهاد خلافت مامون آشكار شد، ولي آن ملعون سعي در قبولاندن طرح مكارانه خود داشت تا آن جا كه امام رضا(ع) در پاسخ وي فرمودند: «من هرگز با اراده خود آزادانه قبول نخواهم كرد» و در اين نقطه مامون از پيشنهاد خلافت مايوس شد و حيله‌اي ديگر به كار بست تا در تخريب چهره امامت در بين شيعيان موفقيتي كسب كند و در نتيجه به ايشان پيشنهاد ولايت عهدي داد.

 

امام رضا(ع) با علم الهي پي به خدعه و نيرنگ مامون بر عليه شيعه بردند و فرمودند: «قصد تو از انجام اين كار اين است كه مردم بگويند كه علي بن موسي الرضا(ع) به دنيا بي رغبت نبود، بلكه اين دنيا است كه به او بي رغبت است. مگر نمي بينيد چگونه از روي آز و طمع ولايت عهدي را پذيرفت، باشد كه به خلافت نائل شود.»
 

مامون كه نقشه و نيرنگ‌ خود را نقش بر آب ديد، چهره واقعي خود را با تهديد امام برملا كرد و گفت:« ولايت عهدي را مي پذيري و اگر مخالفت كني گردنت رامي زنم» براستي آيا كسي كه حاضر به قتل امام معصوم و فرزند پيامبر است، حقيقتا از روي خير و صلاح و نيك انديشي خلافت و ولايت عهدي را مي بخشد؟
 

امام در جواب اين جسارت مامون كه ايشان را مخير بين مرگ و پذيرش ولايت عهدي كرده بود، اين گونه پاسخ دادند: «خداوند مرا از اين كه خود را به هلاكت اندازم نهي فرموده اگر امر بر اين منوال است هر كار كه به نظرت رسيده انجام ده و من آن راي را مي پذيرم به شرط آن كه:
 

1- در عزل و نصب عهدي شركت نكنم.

2- رسمي را تغيير ندهم

3- سنتي را نشكنم

4- از دور راهنما و مشاور باشم.

 

در حقيقت امام با قرار دادن اين‌ چهار شرط، مامون را در يك جنگ نرم شكست داد؛ چرا كه نتوانست چهره امامت را تخريب كند و نه تنها مشروعيتي براي حكومت عباسيان بدست نياورد، بلكه نامشروع بودن آن نيز بر همه واضح و آشكار شد.
 

منابع:

1- عيون اخبار الرضا.ج2.باب 40

2- بحارالانوار.ج 12 ترجمه.بخش 13

3- وسايل الشيعه. ج 12.صفحات:129.131.132