گام به گام با امام رضا (ع) از مدينه تا خراسان

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ بررسي حركت تاريخي امام رضا(ع) از جنبه جغرافيايي-سياسي در زمان خلافت مامون، خليفه هفتم عباسي آشكار كننده نكات مذهبي و سياسي بسياري است؛ نكاتي كه ماهيت علت دعوت مامون از امام رضا (ع) را تا حد زيادي روشن مي كند.

 

تاريخ نگاران مسير حركت آن حضرت را از مدينه، معدن نقره، هوسجه، مناج، حفر ابوموسي، بصره، اهواز، بهبان، شيراز، اصطخر، ابرقو، ‌ده شير، يزد، خرانق، روباط، پشت بادام، قدم گاه، نيشابور، طوس، سرخس،‌ نر برشمردند.

منزل اول؛ مدينه

 

در اولين گام و قبل از شروع سفر، امام رضا(ع) با سه اقدام اساسي اكراه شديد خويش را از رفتن به خراسان اعلام كردند؛ اولين حركت ايشان وداع با مرقد مطهر رسول اكرم (ص) بود، امام رضا (ع) بر سر قبر آن حضرت حاضر شدند و چندين بار با پيامبر (ص) وداع كردند و با صداي بلند گريستند و در همان مكان اعلام نارضايتي خود را از اين سفر بي بازگشت بيان نمودند.

دومين اقدام اساسي و بنيادين ايشان تعيين جانشين و پيشواي شيعيان بود؛ امام هشتم شيعيان كه سرانجام تلخ اين سفر را مي دانستند، حضرت جواد (ع)را به هنگام وداع با جدش به مسجد النبي (ص) برده و خطاب به رسول الله (ص) عرض كردند كه من فرزندم را به شما مي سپارم، سپس به تمامي وكلا و اصحاب خود فرمودند: «به سخنان او (امام جواد) گوش كنيد و امر او را اطاعت كنيد و ترك مخالفت وي كنيد.»

 

پس از تفهيم امامت امام جواد (ع)، در انتها به اهل بيت دستور داد كه با صداي بلند بر آن حضرت بگريند؛ به طوري كه صداي آنان شنيده شود؛ بر همه واضح است كه اين تاكيد امام رضا (ع)  امري غير متعارف بود و لذا آن حضرت سعي در نشان دادن نارضايتي و بي بازگشت بودن سفر خويش داشتند.

 

 

بدين ترتيب سفر آن حضرت از مدينه به مرو آغاز شد و سراي بعدي آن حضرت معدن نقره بود؛ معدن نقره سه راهي به سمت كوفه، ‌بصره و مدينه است. مامون به سرسپردگان خود سفارش كرد تا امام رضا (ع) را از كوفه، قم و بغداد عبور ندهند؛ زيرا كوفه و قم از مراكز شيعي به شمار مي رفت و احساسات شيعيان از اين كوچ اجباري جريحه دار بود.

بغداد نيز پايگاه عباسيان متعصب بود و اين گروه مخالف سياست هاي مامون مبني بر خارج كردن خلافت از دودمان بني عباس به آل علي (ع) بودند؛ بدين منوال سفر آن حضرت از مدينه به سمت بصره ادامه پيدا كرد و با توجه به اينكه بصره پايگاه عثمانيان بود و فرزندان عثمان در آنجا موطن داشتند، در نتيجه مناسب ترين مسير از نظر عباسيان براي عبور امام (ع) بود.

 

 

در طي مسير امام رضا (ع) از بصره تا مرو، معجزات و شگفتي هاي فراواني از ايشان ديده شد كه نه تنها دليل بر حقانيت امامت آن حضرت بود، بلكه موجب شد شيعيان از وجود نوراني و پربركت آن حضرت سيراب شوند.

 
ابوحبيب بناجي نقل مي كند: شبي در خواب حضرت پيامبر (ص) را ديدم و از آن حضرت مشتي خرما طلبيدم پيامبر به من 18 عدد خرما لطف كردند، 20 روز كه از طول مدت خواب گذشت امام رضا (ع) وارد شهر بناج شدند به نزد آن حضرت رفتم و مشاهده كردم طبقي از خرما در پيش روي آن حضرت است. ايشان به من 18 عدد خرما داد. عرض كردم: «يا ابن رسول الله، بيشتر عطا فرماييد» امام رضا (ع) فرمود: «اگر جدم بيشتر مي داد من هم بيشتر مي دادم.»

 

 

نكته قابل توجه اينكه بيشتر اتفاقات ثبت شده در طول مسير حركت امام در نيشابور و بعد از آن است؛ يكي از نكات جذاب اقامت ايشان در نيشابور اين است كه امام رضا (ع) در خانه زني سكني گزيدند كه به وي پسنده مي گفتند، علت انتخاب اين نام اين بود كه حضرت رضا (ع) در ميان دعوت كنندگان، ورود به خانه او را پسنديده بودند.

حضرت در گوشه حياط خانه وي بادامي كاشتند. آن بادام در مدت زمان كوتاهي سبز شد، پرورش يافت و ثمر داد. بيماران مختلف از آن بادام مي خوردند و شفا مي يافتند و همه مردم از آن تبرك مي جستند و حتي براي مداواي دام هاي خود از آن استفاده مي كردند.

 

 

هنگامي كه امام رضا (ع) قصد خروج از نيشابور كردند مردمان آن ديار تقاضا كردند كه امام (ع) حديثي براي آنان نقل كنند.

 

امام رضا (ع) حديث معروف سلسله الذهب را نقل كردند كه «لااله الا الله قلعه من است و هر كس بگويد «لااله الاالله» داخل قعله من شده و هر كس داخل قلعه من شود از عذاب من ايمن است، اما به شرطها و شروطها و اعلام كردند كه خود از شروط آن هستند.»

 

امام رضا (ع) با اين حديث بيان فرمودند كه پذيرش ولايت ائمه از شروط داخل شدن در توحيد است و به شيعيان يادآوري كردند كه توحيد بدون ولايت نه تنها بي معناست، بلكه سودبخش هم نيست.

امام رضا (ع) از آنجا كه امام رحمت و مهرباني بودند در مناطق و مسيرهاي گوناگوني كه مي گذشتند مردم از وجود مباركشان بهره هاي فراواني مي برند؛ از جمله اين بركات، جوشيدن چشمه اي به دستور آن بزرگوار در روستاي ده سرخ بعد از نيشابور است كه تا كنون نيز آب چشمه باقي است.

همچنين محل هاي گوناگوني به عنوان قدمگاه از آن حضرت به جا مانده كه يكي از آنها در روستاي سناآباد است كه مردم از كوهي كه در آنجا بود سنگ مي تراشيدند و ديگ درست مي كردند، حضرت امام رضا (ع) به آن كوه تكيه كردند و اين چنين دعا كردند: «خدايا به اين كوه نفع ببخش و به آنچه در ظروف آن مي نهند و بهره مي برند بركت ده.» به يمن دعاي آن حضرت سود آنان بيشتر از پيش شد.

در خاتمه هر چند حركت امام رضا (ع) از مدينه به خراسان از روي اكراه و اجبار بود، اما براي شيعيان ايران بركت هاي فراواني به ارمغان داشت كه تا امروز همچنان باقي است و اين دليلي بر ادامه جريان سيال وجود ايشان در مسير تاريخ است.