آیا هانتاویروس یک بیماری همه‌گیر است؟

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، در روزهای اخیر اعلام خبری از سازمان جهانی بهداشت (WHO) مبنی بر فوت سه نفر پس از شیوع مشکوک هانتاویروس در یک کشتی مسافرتی در اقیانوس اطلس، توجه بخشی از افکار عمومی را به دنبال داشت. خبری که با يادآوری تجربه نه چندان دور بیماری کرونا نگرانی های مختلفی را نسبت به شناخت و تاثیر این ویروس برانگیخته است.

هانتاویروس؛ نام یک ویروس منفرد نیست
هانتاویروس نام یک ویروس تنها نیست، بلکه به گروهی از ویروس‌ها گفته می‌شود که بیشتر با جوندگان آلوده ارتباط دارند. این ویروس‌ها می‌توانند در برخی شرایط از طریق تماس انسان با ادرار، مدفوع، بزاق یا ذرات آلوده باقی‌مانده از جوندگان وارد بدن شوند.

از نظر پزشکی، اهمیت هانتا ویروس در این است که بعضی گونه‌های آن می‌توانند باعث درگیری جدی ریه یا کلیه شوند.

این ویروس می‌تواند باعث دو بیماری خطرناک شود:

سندرم ریوی هانتاویروس (HPS) که ریه‌ها را درگیر می‌کند و ممکن است به نارسایی تنفسی منجر شود. تب خونریزی‌دهنده همراه با نارسایی کلیه (HFRS) که بیشتر در آسیا و اروپا دیده می‌شود.

بنابراین وقتی درباره هانتاویروس صحبت می‌کنیم، منظور یک خانواده ویروسی است که بسته به نوع ویروس، محل جغرافیایی و وضعیت ایمنی فرد می‌تواند بیماری خفیف تا شدید ایجاد کند.

تنفس ذرات آلوده؛ راه اصلی انتقال
از نظر اپیدمیولوژیک، راه انتقال هانتاویروس بیشتر از طریق تنفس ذرات آلوده است؛ مثلا وقتی فرد محیط آلوده به فضولات یا ترشحات جوندگان را جارو می‌کند، گردوغبار بلند می‌شود و ذرات ریز می‌توانند وارد دستگاه تنفسی شوند. تماس دست آلوده با دهان، بینی یا چشم، مصرف مواد غذایی آلوده و در موارد نادر گازگرفتگی یا خراش ناشی از جوندگان نیز می‌تواند در انتقال نقش داشته باشد. به همین دلیل، تمیز کردن محیط‌های مشکوک به آلودگی باید با احتیاط انجام شود.

انبارهای بسته، خانه‌های متروکه، کلبه‌ها، مزرعه‌ها، اتاق‌های کم‌تهویه، محل نگهداری چوب، آذوقه یا وسایل قدیمی از جمله محیط‌هایی هستند که در صورت حضور جوندگان می‌توانند به منبع تماس با هانتاویروس تبدیل شوند.

هنچنین نکته مهم این است که منشأ هانتاویروس بیشتر محیطی است، نه تماس معمول روزمره با افراد جامعه.

سابقه تماس با جوندگان و محیط آلوده؛ مهم ترین سرنخ های تشخیصی
در بسیاری از موارد، هانتا ویروس علائم خود را به‌صورت تدریجی نشان می‌دهد. مرحله اولیه معمولاً با تب و دردهای عضلانی شروع می‌شود، به‌خصوص درد در عضلات بزرگ بدن مانند ران، کمر، شانه و پشت.

بعضی بیماران ممکن است تهوع، استفراغ، اسهال، درد شکم، سرگیجه یا کاهش اشتها هم داشته باشند. همین شباهت با آنفلوآنزا، مسمومیت غذایی یا عفونت‌های گوارشی باعث می‌شود که بیماری در شروع به‌راحتی تشخیص داده نشود. 

بنابراین سابقه تماس با جوندگان یا محیط آلوده، یکی از مهم‌ترین سرنخ‌های تشخیصی است.

آیا هانتاویروس مسری است؟
بیشتر انواع هانتاویروس مانند ویروس‌های تنفسی رایج، به‌آسانی از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شوند.

بنابراین برخلاف بیماری‌هایی مثل سرماخوردگی، آنفلوآنزا یا کووید، تماس معمولی با یک فرد بیمار معمولاً مسیر اصلی انتقال هانتاویروس محسوب نمی‌شود.

افزون بر آن برای پرداختن به این موضوع که آیا این ویروس از انسان به انسان منتقل می‌شود، باید به نوع ویروس توجه کرد.

بیشتر گونه‌های شناخته‌شده هانتاویروس انتقال پایدار انسان به انسان ندارند، اما برخی گزارش‌ها درباره گونه‌هایی مانند ویروس آندس نشان داده‌اند که در شرایط خاص، انتقال نزدیک میان افراد ممکن است رخ دهد.

در واقع این نوع انتقال معمولاً نادر است و بیشتر در تماس نزدیک، طولانی یا در شرایط مراقبت از بیمار مطرح می‌شود. به همین دلیل، نباید همه انواع هانتاویروس را از نظر سرایت انسانی یکسان دانست.

هانتاویروس را نباید با کرونا یکی دانست
مقایسه ویروس هانتا و کرونا از این جهت مهم است که هر دو می‌توانند در موارد شدید باعث درگیری تنفسی شوند، اما از نظر منشأ، راه انتقال، الگوی سرایت و رفتاراپیدمیولوژیک تفاوت‌های اساسی دارند.

کرونا یک ویروس تنفسی با قابلیت انتقال گسترده از انسان به انسان است و معمولاً از طریق قطرات تنفسی، ذرات معلق، تماس نزدیک و محیط‌های شلوغ گسترش پیدا می‌کند. 

در مقابل، هانتاویروس در بیشتر موارد از طریق تماس با محیط آلوده به ترشحات جوندگان منتقل می‌شود و معمولاً مانند کرونا در جامعه بین افراد پخش نمی‌شود.

برای فهم دقیق تفاوت هانتاویروس با کرونا باید به منبع اصلی آلودگی توجه کرد. در کرونا، فرد بیمار یا ناقل می‌تواند منبع اصلی انتقال باشد؛ یعنی یک نفر می‌تواند ویروس را به افراد متعدد منتقل کند. اما در هانتاویروس، منبع مهم‌تر معمولاً محیط آلوده است؛ مثل انبار، کلبه، مزرعه، خانه متروکه یا فضایی که جوندگان در آن رفت‌وآمد داشته‌اند.

بنابراین اگرچه هر دو بیماری ممکن است با تب، ضعف، بدن‌درد و علائم تنفسی همراه شوند، مسیر ابتلا و روش پیشگیری در آن‌ها کاملاً یکسان نیست.

از نظر پیشگیری نیز تفاوت زیادی وجود دارد. در بیماری‌های تنفسی مانند کرونا، تهویه مناسب، کاهش تماس نزدیک، شستن دست‌ها، ماسک در شرایط پرخطر و واکسیناسیون اهمیت دارد. 

اما در هانتاویروس، تمرکز اصلی بر کنترل جوندگان، جلوگیری از ورود موش‌ها به خانه و انبار، پاکسازی ایمن فضولات، خیس کردن محل آلوده قبل از تمیزکاری و پرهیز از جارو کردن خشک محیط‌های مشکوک است.

بنابراین هانتاویروس را نباید با کرونا یکی دانست؛ هرچند هر دو در صورت شدید شدن می‌توانند به مراقبت پزشکی فوری نیاز داشته باشند.