سیلی سرخ بازار بر صورت یاقوت سرخ کویر / چرا عناب خراسان جنوبی وارد بورس نمی شود؟
به گزارش گروه استانهای خبرگزاری دانشجو، عناب یکی از محصولات شاخص و هویتساز خراسان جنوبی است؛ محصولی که نام شهرستان خوسف و بهویژه روستای سیوجان با آن گره خورده و هزاران خانوار از تولید، برداشت و فرآوری آن ارتزاق میکنند.
با این حال، امسال شرایط برای عنابکاران چندان مساعد نیست. گرمای شدید، طوفان، کمبود آب و افزایش هزینههای تولید، نگرانی باغداران را درباره میزان محصول و درآمد نهایی افزایش داده است؛ نگرانیای که در کنار مشکلات بازار و نبود سازوکار پایدار برای فروش محصول، آینده این محصول را با چالش مواجه کرده است.
حدود ۶ هزار هکتار از اراضی استان خراسان جنوبی زیرکشت عناب است و ۹ هزار و ۹۳۵ بهرهبردار در این بخش فعالیت دارند و پیش بینی می شود امسال حدود ۴۰ هزار تن عناب تازه از باغهای استان برداشت شود. اما این آمار حدود نصف برداشت سال قبل است چراکه به گفته کارشناسان، طوفان و گرمای اردیبهشت و خرداد، درآمد عنابکاران را حدود ۶۰ درصد کاهش داد.
عناب خواص فراوان درمانی دارد و در طب سنتی استفاده از دمنوش آن برای درمان بسیاری از بیماریها تاکید شده است. محسن پویان، پژوهشگر گیاهان دارویی با اشاره به اینکه در طب سنتی ایران جوشانده عناب به تنهایی یا مخلوط با گیاهان دیگر مورد استفاده قرار گرفته، معتقد است: عناب به علت داشتن لعاب زیاد سینه را نرم میکند، اگر عناب را با آب یا شیر بجوشانند و سپس آن را میل کنند این محلول خاصیت ملینی پیدا میکند.
به گفته وی، این میوه سرخ رنگ کویر به دلیل وجود مواد قندی به میزان ۳۶.۷۴ در عناب تازه و 71.77 درصد عناب خشک و نیز مواد پروتئینی و مواد لعابی فراوان از نظر غذایی اهمیت ویژهای دارد و به صورت تازه و خشک مصرف میشود.
یاقوت سرخ کویر ایران که خود مرهم و درمانگر ده ها بیماری است، این روزها خودش حال و روز خوشی ندارد. نبود صنایع تبدیلی و تکمیلی و بسته بندی در استان و همچنین نداشتن بورس عرضه عناب و پایین بودن قیمت با توجه به بالارفتن هزینه ها سبب شده تا کشاورزان نتوانند مانند سالیان قبل شیرینی این میوه زیبا و سرخ رنگ را بچشند.
سیوجان؛ مهد با کیفیت ترین عناب جهان درگیر خشکسالی
در میان مناطق عنابخیز استان، سیوجان خوسف جایگاه ویژهای دارد. روستایی که همه اهالی آن را سادات شکل داده اند و عناب این منطقه در جهان نمونه است، عنابی با هسته های کوچک و شیرین و ترد و خوشمزه که دل هر انسانی را به سمت خود می رباید.
این منطقه سالهاست به عنوان یکی از مهمترین مراکز تولید عناب شناخته میشود، اما باغداران آن با مشکلاتی همچون کمبود آب، افزایش هزینههای تولید و خسارتهای ناشی از شرایط جوی مواجه هستند.
رضا محمدی، عنابکار سیوجان در گفتگو با خبرگزاری دانشجو، با اشاره به شرایط باغداران این منطقه میگوید: یکی از مهمترین مشکلات امروز عنابکاران، عدم مکانی برای خرید تضمینی، کمبود آب و کاهش منابع آبی مورد نیاز باغها است.
به گفته وی، کاهش آب در دسترس باغها باعث شده آبیاری درختان با دشواری بیشتری انجام شود و این مسئله مستقیماً بر وضعیت و کیفیت محصول اثر بگذارد. این عنابکار همچنین افزایش هزینههای تولید را از دیگر مشکلات جدی باغداران عنوان میکند و معتقد است: هزینههای کود، سم، کارگر و سایر نهادههای مورد نیاز برای نگهداری باغ، فشار زیادی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
سیلی سرخ بازار بر صورت عناب کاران خراسان جنوبی
محمدی با تأکید بر مشکلات بازار عناب معتقد است: صرف تولید محصول نمیتواند تضمینکننده درآمد مناسب برای باغدار باشد و باید برای فروش و بازاررسانی آن نیز برنامهریزی جدی صورت گیرد.
به گفته وی، باغدار در طول سال هزینههای زیادی برای نگهداری درخت و تولید محصول پرداخت میکند، اما در زمان برداشت با مسئله قیمت و فروش مواجه میشود. این وضعیت باعث شده یکی از مطالبات جدی عنابکاران، تعیین قیمت عادلانه و ایجاد سازوکاری مطمئن برای خرید محصول باشد.
موسوی یکی دیگر از عناب کاران استان در گفتگو با خبرگزاری دانشجو با اشاره به اینکه اگر قرار باشد باغدار با وجود افزایش هزینههای تولید همچنان به کشت و نگهداری باغ عناب ادامه دهد، باید اطمینان داشته باشد محصول نهایی با قیمت مناسب به فروش خواهد رسید، می گوید: یکی از مطالبات مهم مطرح ما باغداران عناب، توجه به خرید تضمینی عناب با قیمت خوب است.
عنابکاران معتقدند خرید تضمینی یا ایجاد سازوکار مشخص خرید میتواند بخشی از نگرانی آنها درباره فروش محصول را کاهش دهد و مانع از آن شود که کشاورز در فصل برداشت، به دلیل نیاز مالی یا نبود مشتری، محصول خود را با قیمت پایین به واسطهها واگذار کند. موسوی بر ضرورت حمایت بیشتر از باغدار تأکید دارد و معتقد است: حمایت از عناب نباید فقط در مرحله تولید خلاصه شود؛ بلکه باید بازار فروش و فرآوری محصول نیز مورد توجه قرار گیرد.
۶ هزار هکتار سطح زیرکشت عناب در خراسان جنوبی
محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی در گفتگو با خبرگزاری دانشجو، با اشاره به ظرفیت استان در تولید عناب اظهار میکند: سطح زیرکشت عناب در خراسان جنوبی حدود ۶ هزار هکتار است و ۹ هزار و ۹۳۵ بهرهبردار در این حوزه فعالیت دارند که شهرستان خوسف با ۲ هزار و ۶۶۰ هکتار بیشترین سطح زیرکشت عناب استان را دارد و پس از آن شهرستانهای بیرجند با یکهزار و ۳۰۰ هکتار و زیرکوه با ۸۱۲ هکتار در رتبههای بعدی قرار دارند.
اسفندیاری با بیان اینکه عناب یکی از محصولات مهم باغی استان محسوب میشود، میگوید: پیشبینی میشود امسال حدود ۴۰ هزار تن عناب تازه از باغهای خراسان جنوبی برداشت شود.
طوفان و گرما درآمد عنابکاران را کاهش داد
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی ادامه داد: براساس برآوردهای انجامشده، از حدود ۴۰ هزار تن عناب تازه پیشبینی میشود مبلغی حدود ۶ میلیارد تومان درآمد عاید کشاورزان شود. وی با اشاره به شرایط جوی امسال استان می افزاید: به دلیل اثرات طوفان و گرما در ماههای اردیبهشت و خرداد سال جاری، حدود ۶۰ درصد کاهش درآمد برای عنابکاران پیشبینی میشود.
این کاهش درآمد در شرایطی اتفاق میافتد که هزینههای تولید نیز افزایش یافته و باغداران برای تأمین آب، کود، سم، نیروی کار، نگهداری باغ و برداشت محصول با هزینههای بیشتری مواجه هستند. در چنین شرایطی، کاهش درآمد میتواند فشار اقتصادی مضاعفی را بر خانوارهای وابسته به تولید عناب وارد کند؛ بهویژه در مناطقی که اقتصاد خانوارها وابستگی بالایی به باغداری دارد.
۱۴ واحد فرآوری عناب در خراسان جنوبی
در کنار مشکلات تولید و بازار، توسعه صنایع تبدیلی میتواند راهی برای افزایش ارزش اقتصادی عناب باشد. اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، در این زمینه میگوید: در حوزه صنایع تبدیلی و فرآوری عناب در استان ۱۴ واحد فعال است که ظرفیت آنها در مجموع ۲ هزار و ۵۵۱ تن در سال است و عناب در این واحدها به محصولات مختلفی از جمله پودر، حبه، شیره، شربت و آبمیوه عناب فرآوری میشود.
فعال شدن این واحدها میتواند بخشی از محصول تولیدی استان را از حالت خامفروشی خارج کند و ارزش افزوده بیشتری برای زنجیره تولید ایجاد کند. با این حال، ظرفیت فرآوری موجود همچنان با ظرفیت تولید عناب استان فاصله دارد و توسعه صنایع تبدیلی میتواند یکی از راهکارهای مهم برای افزایش درآمد تولیدکنندگان باشد.
چرا عناب وارد بورس نشود؟
یکی دیگر از راهکارهایی که میتواند به ساماندهی بازار عناب کمک کند، ایجاد یک بازار رسمی و شفاف برای این محصول است. ورود عناب به بورس کالا، در صورت فراهم شدن زیرساختهای لازم، میتواند به شفافیت قیمت، کاهش نقش واسطهها و ایجاد ارتباط مستقیمتر میان تولیدکننده و خریدار کمک کند.
البته تحقق چنین هدفی نیازمند استانداردسازی محصول، درجهبندی، بستهبندی مناسب، ایجاد انبارهای استاندارد و تعیین مشخصات کیفی عناب است. در صورت فراهم شدن این زیرساختها، عناب میتواند از یک محصول سنتی و عمدتاً خام به محصولی با زنجیره اقتصادی شفافتر تبدیل شود.
عناب فقط یک محصول کشاورزی نیست!
آمارهای اعلامشده از سوی رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی نشان میدهد عناب برای استان یک محصول معمولی نیست؛ ۶ هزار هکتار باغ، ۹ هزار و ۹۳۵ بهرهبردار و هزاران خانوار وابسته به این محصول، اهمیت اقتصادی آن را نشان میدهد. اما همزمان، کاهش درآمد ناشی از طوفان و گرما، کمبود آب، افزایش هزینههای تولید و مشکلات بازار، زنگ خطری برای باغداران به صدا درآورده است.
رضا محمدی، عنابکار سیوجان، معتقد است: اگر مشکلات آب، هزینه تولید و بازار فروش برطرف نشود، ادامه تولید برای بسیاری از باغداران دشوار خواهد شد. اکنون مطالبه عنابکاران استان روشن است؛ آب پایدار، حمایت در برابر خسارتهای اقلیمی، کنترل هزینههای تولید، قیمت عادلانه، خرید تضمینی، توسعه صنایع فرآوری و ایجاد بازار شفاف.
عناب خراسان جنوبی ظرفیت تبدیل شدن به یک محصول اقتصادی مهم و حتی صادراتی را دارد، اما این ظرفیت زمانی بالفعل خواهد شد که باغدار از مرحله تولید تا فروش محصول مورد حمایت قرار گیرد. حفظ باغهای عناب سیوجان و دیگر مناطق عنابخیز استان، در واقع حفظ معیشت هزاران بهرهبردار و صیانت از یکی از محصولات شاخص خراسان جنوبی است؛ محصولی که برای ماندن در بازار، بیش از هر زمان دیگری به حمایت و برنامهریزی نیاز دارد.