حكايت علوم فرمايشي و ...

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»، الهه شعباني؛ در ادامه دو يادداشت قبلي در خصوص مطالعات جوانان و انتقادات موجود به آن با بگوييم كه رشته مطالعات جوانان در غرب به عنوان خاستگاه اصلي آن، برخلاف كشور ما به شکل غافلگیر کننده و ناگهانی در مقطع کارشناسی ارشد مطرح نمی شود، بلکه در کلیه مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تدریس می شود. علاوه بر این از آنجا که مطالعات جوانان به عنوان يك رشته میان رشته ای تعریف می شود و از این جهت می تواند به لحاظ موضوعی دامنه وسیعی از موضوعات را شامل شود، برای تدریس این رشته آن را تحت عناوین مختلفی جزئی تر کرده اند؛ عناوینی چون «مدد کاری و خدمات جوانان»، «مطالعات کودکان و جوانان»، «دادرسی و جرم شناسی جوانان»، «مطالعات جوانان و بهداشت» و «مطالعات کودکان، جوانان و خانواده» و در ادامه نیز، مشاغلی متناسب با هر یک از این رشته ها برای فارغ التحصیلان در نظر گرفته شده است؛ مثلا ذیل گرایش های مرتبط با مددکاری مشاغلی چون (مددکار مشاور- مددکار اجتماعی- مددکار توسعه اجتماعی و مددکار حمایت رفتاری) و در حوزه ی علوم انتظامی، (پلیس- مشاور حقوقی- دادرسی جوانان و مددکار جوانان بازداشت شده) قرار می گیرد.

 

در نوشته پیشین اشاره ای به واحدهای تخصصی مطالعات جوانان داشتیم. در ادامه بیشتر با سر فصل های اصلی این دروس آشنا می شویم:

 

- بررسی مسائل اجتماعی جوانان با محوریت عوامل تاثیر گذار بر مسائل جوانان به خصوص اشتغال، از دواج و تحصیل و پیامدهای آن.

 

- جامعه شناسی هویت با  هدف آشنایی با فرایند شکل گیری هویت اجتماعی جوانان، فراز و فرودهای هویتی و عوامل تاثیر گذار بر این فرایند.

 

- جامعه شناسی فرهنگ جوانی با محوريت آشنایی با فرهنگ و خرده فرهنگ های جوانان و ویژگی های فرهنگ جوانی نظیر مدها، هنجارها و تغییرات فرهنگی نسل جوان.

 

- تغییرات فرهنگی و مناسبات بین نسلی با هدف شناسایی روابط نسلی در ایران و نحوه تاثیرگذاری آن بر تغییرات فرهنگی و همین طور آشنایی با مفاهیمی چون تضاد و تعارض و اختلاف بین نسلی.

 

- جامعه شناسی اوقات فراغت با محوريت آشنایی با تعاریف مفهوم فراغت، نظریه های مربوط به فراغت، گونه شناسی مدل های مربوط به اوقات فراغت و مدیریت فراغت.

 

- جامعه شناسی جنسیت با هدف آشنایی با رویکردها و پارادایم های اصلی در مباحث جنسیت، مفاهیم، نظریه ها و روش های مطالعات جنسیتی و پرورش دیدگاه تحلیلی انتقادی نسبت به مطالعات جنسیتی.

 

- جامعه شناسی ورزش با هدف مطالعه و بررسی رابطه میان نهادهای اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی با نهاد ورزش.

 

- جامعه شناسی بهداشت و مهارت های زندگی با هدف آشنایی با معانی سلامتی و بیماری، تاریخچه جامعه شناسی سلامت و بیماری، زمینه های اجتماعی سلامت و بیماری و آشنایی با دیدگاه های جامعه شناختی در مورد سلامتی و بیماری و نحوه مداخلات اجتماعی و چگونگی استراتژی های پیش گیری کننده.

 

- جامعه شناسی رفتارهای پر خطر با هدف آشنایی با انواع رفتارهای پر خطر نظیر خودکشی، کم تحرکی، کودک آزاری و پر خوری و کم خوری و همچنين آشنایی با نظریه ها و زمینه های اجتماعی تعیین کننده این رفتار و نحوه مقابله و پیش گیری از وقوع آن.

 

- جامعه اطلاعاتی و جوانان با محوریت بحث کاربران اینترنت که در کشور ما عمدتا جوانان هستند که طبیعتا بیش از هر قشر دیگری تحت تاثیر پیامدها و آسیب های آن قرار می گیرند.

 

- جنبش های اجتماعی و جوانان با هدف شناخت جنبش های اجتماعی و نقش آنها در تحول جوامع کنونی و نسبت میان آنها و نهادهای مدرن نظیر دولت و احزاب و بررسی جنبش های اجتماعی در ایران.(1)
 
 اما اين كه اين عناوين جذاب و پرطمطراق تا چه حد داراي بار علمي است و در موضوعات موردنظر راهگشاست، سوالي است كه در جاي خود باقي است.

 

سوالي نيز که راجع به اساتید گروه مطالعات جوانان مطرح می شود، این است که با توجه به اینکه تنها شش سال از عمر این رشته می گذرد پس بدون شک اساتیدی که به تدریس در این گروه مشغولند خود، تربیت شده این رشته نیستند و اغلب از همان گروه مادر یعنی جامعه شناسی منتقل شده اند؛ بنابراين نه تنها مواد درسی مطالعات جوانان را جامعه شناسی تامین می کند که مدرسان را نیز جامعه شناسی فراهم می کند گرچه با اين تمايز كه اساتید آن در رزومه خود طرح های پژوهشی مرتبط با جوانان دارند.

 

در هر صورت اگر مطالعات جوانان در مقطع دکتری نیز ادامه پیدا می کرد، شاید این مشکل با گذشت چند سال از عمر مطالعات جوانان قابل حل می شد؛ یعنی وقتی که فارغ التحصیلان این رشته بعدها خود مشغول تدریس دروس مطالعات جوانان شوند.  لیک در حال حاضر به نظر می رسد مطالعات جوانان بیش از هر چیز وسیله ای است برای امکان شرکت در دوره دکتری جامعه شناسی؛ بنابراين با این اوضاع غیرممکن است بتوان برای نسل های بعدی دانشجویان مطالعات جوانان، اساتید متخصص در حیطه جوانان پیش بینی کرد مگر اینکه مثل دوره حاضر، اساتید با انجام پژوهش در این حیطه تخصص کسب کرده باشند. به نظر می رسد جایی که بیشترین کمبود از جهت نبود استاد متخصص در حیطه مطالعات جوانان احساس می شود، به هنگام درگیر شدن دانشجویان با پایان نامه و انتخاب موضوعات مرتبط با حیطه جوانان است كه در جاي خود مسئله مهم و اساسي است.
 
در مورد آینده شغلی نیز اینطور به نظر می رسد که فارغ التحصیلان این رشته در پی مشاغلی هستند که در حوزه علوم اجتماعی به طور کلی تعریف شده اند. حال باید منتظر بود و دید با آغاز به کار وزارت ورزش و جوانان، تغییری در این آینده شغلی مبهم فارغ االتحصیلان مطالعات جوانان به وجود خواهد آمد یا خیر.
 
در ادامه درصدد هستیم با چند استاد صاحبنظر حوزه مطالعات جوانان که دیدگاه های متفاوتی راجع به تدریس این رشته در ایران دارند گفت‌وگویی داشته باشیم تا از این طریق سوالاتی که تا اینجا به آنها اشاره شد را بیشتر مورد بحث و بررسی قرار دهیم. (2)

 

پي نوشت ها:

1- معرفی رشته مطالعات جوانان و مرکز مطالعات اجتماعی- اقتصادی جوانان دانشگاه تهران؛ سید ضیاء هاشمی، کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 33

 

2- برای کسب اطلاعات بیشتر راجع به رشته ی مطالعات جوانان رجوع کنید به کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 33(ویژه نامه ی مطالعات جوانان)
  
* دانشجوي كارشناسي ارشد مطالعات جوانان دانشگاه تهران