داوری: فلسفه‌اي كه به فرهنگ‌سازي و تفكر كمك نكند علمي زائد است

به گزارش خبرنگار دین و اندیشه «خبرگزاری دانشجو»، دکتر رضا داوری اردکانی رئیس فرهنگستان علوم ایران در نشست فلسفه و فرهنگ که در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد به بررسي نسبت فلسفه و فرهنگ پرداخت.
 

وي با اشاره به اينكه وقتي از نسبت فلسفه و فرهنگ سخن به ميان آيد با دو مشكل ابهام در معني فرهنگ و فلسفه مواجهيم، گفت: تلقي برخي اين است كه دين، فلسفه، سياست، علم و جامعه شناسي جزو فرهنگ هستند.

رئیس فرهنگستان علوم گفت: تا زماني كه معني فرهنگ براي ما معلوم نيست چگونه مي توان گفت مولفه‌هايي چون فلسفه، سياست، جامعه شناسي و علم جزو فرهنگ است، مگر اينكه معناي فرهنگ نزد ما چيزي جز مجموع اينها نباشد.

داوري اردكاني ضمن تاكيد بر اينكه در قديم فرهنگ معني امروز را نداشت و به جاي فرهنگ از ادب استفاده مي شد، گفت: فلسفه و عرفان هم مي توانند به ادبيات تبديل شوند و اينگونه مي‌شود كه درس فلسفه جز فرهنگ، شأني از شئون و از مظاهر آن است.

 

وي گفت: فلسفه‌اي ديگر هم داريم كه وراي فرهنگ است و آن همان فلسفه ايست كه فرهنگ را مي سازد، دگرگون كرده و ويران مي كند.

رئیس فرهنگستان علوم با اشاره به مرتبه‌دار بودن فرهنگ و كاربرد آن در معاني گوناگون گفت: وقتي از فرهنگ‌سازي سخن مي‌گوييم گمان مي‌شود كار ساده‌اي است اما ما فرهنگ‌ساز نيستيم و فقط مي‌توانيم انسان ها را عادت دهيم.

داوري‌اردكاني گفت: وقتي به نسبت ميان فرهنگ و فلسفه توجه كنيم ناخودآگاه به تاريخ فلسفه مراجعه مي كنيم تا ببينيم فلسفه با فرهنگ‌ها چه كرده است.

وي با طرح اين سوال كه سقراط با فرهنگ آتني چه كرده است؟ گفت: هگل در پاسخ اين سوال مي گويد كه سقراط بناي مدينه آتن را متزلزل و ويران كرد، بنايي گذاشت كه يك مقدوني معلم اول شد، آكادمي اي در برابر آكادمي آتن تاسيس كرد و آن را از رونق انداخت، زمينه اي فراهم كرد كه شاگردانش طومار آتني ها را بپيچند و به دوره‌اي از تاريخ بشر- نه فقط تاريخ يونان- پايان دهند.

رئیس فرهنگستان علوم ادامه داد: اينگونه تعبير نكنيد كه سقراط از عمد و با برنامه اين كار را كرد، ولي اين اتفاق كه فرهنگ آتن را نشانه رفت، نتيجه طبيعي كار وي بود.

داوري اردكاني با تاكيد بر اينكه ما كساني كه سقراط را كشتند، مذمت مي‌كنيم، گفت: دو سوم از بزرگان آتن راي به كشتن سقراط دادند و قاتلان سقراط از اراذل نبودند بلكه از اديبان، مقبولان و مظاهر فرهنگ آتن بودند.

وي گفت: هگل حق را به مردم آتن مي دهد و مي‌گويد سقراط كشتني بود و همانگونه كه متهم كنندگان گفتند سقراط اساس مدينه آتن را نشانه گرفته، سزاي او همان بود كه كشته شود.

رئیس فرهنگستان علوم با تاكيد بر اينكه فلسفه فرهنگ را نابود مي كند، گفت: اينكه فلسفه منفور و ملعون و نفرين شده است بي اساس نيست و به همين خاطر است كه دشمن دارد.

داوري اردكاني با بيان اينكه ما خوانندگان فلسفه هم در نهان، خود از فلسفه بيزاريم؛ چراكه پرسش فلسفي آرامش و ثبات را مي گيرد، گفت: اين همان نكته ايست كه سقراط نيز در دادگاه خود به آن اشاره كرد.

وي ضمن تاكيد بر اينكه غفلت ستون عالم ماست، گفت: غفلت براي ما آرامش‌بخش است و پرسش اين آرامش را بهم مي زند.

رئیس فرهنگستان علوم در ادامه افزود: البته فلسفه فقط ويرانگر نيست، بلكه ويرانگري سازنده است و گاهي نزديك به دو هزار سال ميان اين ويرا‌ن‌كنندگي تا سازندگي طول مي‌كشد.

 
داوري اردكاني ادامه داد: هرچند رنسانس در مخالفت با افلاطون و ارسطو به وجود آمد، اما تفكر و نظم خود را مديون آن دو شخصيت است.

وي با اشاره به اينكه فلسفه گاهي همان زمان كه ويران مي كند، مي سازد، گفت: فرانسيس بيكن و دكارت كه از پيشروان تجدد‌اند در همان حال كه فرهنگ را خراب مي كنند دوباره فرهنگي بنا مي كنند.

رئیس فرهنگستان علوم با بيان اينكه مرحوم دكتر هوشيار، نيچه را بت شكن بت ساز مي خواند كه در همان حال كه پايه و فرهنگي را ويران مي كند فرهنگي ديگري مي سازد، گفت: فلسفه تابع و محصول فرهنگ و شرايط جغرافيايي و اجتماعي نيست بلكه وراي آنهاست اما جزو فرهنگ مي شود.

داوري اردكاني با بيان اينكه فلسفه‌اي كه به عنوان درس مي خوانيم جزو فرهنگ است و اگرصرفا از جنبه آموختني به آن توجه كنيم از هر علمي بي‌سودتر است، گفت: فلسف هاي كه به فرهنگ سازي و تفكر كمك نكند علمي زائد و بيفايده است.

وي با تاكيد بر اينكه هرعلمي فايده معلومي دارد كه به خاطر آن تحصيل مي‌شود، گفت: مردم علمي كه سود دارد يا منشا سود است را طلب مي كنند، اما بايد علمي باشد تا اصل سود و زيان و تفكيك آن دو را مشخص كند.

رئیس فرهنگستان علوم در ادامه افزود: من براي فلسفه شاني را كه اصل سود و زيان و تفكيك آن دو را بردوش كشد، قائل‌ام و ما در وراي علم و ادب، مرتبه‌اي كه علم و ادب را مي سازد و ويران مي كند، داريم.

داوري اردكاني با اشاره به اهميت بسياري كه مولوي براي ادب قائل است، گفت: مولوي فوق ادب مرتبه‌اي ديگر نيز قائل است.
 
موسيا آداب دانان دیگرند     سوخته جان و روانان دیگرند

وي گفت: هرچند مردم به فلسفه رغبتي ندارند اما چه بدانند و چه ندانند جان آنها به فلسفه نياز دارد و اگر مخالفتي با فلسفه هست مخالفت واقعي نيست بلكه مخالفت فرهنگي است.

رئیس فرهنگستان علوم با تصريح به اينكه آن بخش از فلسفه كه جزو فرهنگ است و ادبيات فلسفي است مورد رغبت مردم واقع نمي شود، گفت: مردم ترجيح مي دهند به جاي متون، شعر حافظ بخوانند.

داوري اردكاني معناي ديگر فلسفه را حال تفكر خواند و گفت: اين معناي فلسفه جزو فرهنگ نيست بلكه فرهنگ را مي سازد و يا ويران مي كند.

وي گفت: شايد فلسفه و تفكر از لحاظ زماني مقدم باشد اما اين تقدم به معناي علت بودن نيست و سازنده بودن نيز به معناي زمينه سازي و مهيا كردن شرايط است.

رئیس فرهنگستان علوم در پايان اظهار داشت: عالم جديدي كه دكارت بنا نهاد از بطن فلسفه او بيرون نيامد، بلكه با فرهنگ جديد و رمان نويسي آن زمان تساوق دارد اما در همان زمان با بيان فلسفه او رمان‌نويسي و سياست جديد بوجود آمده است.