برخي شهامت حضور در برنامه و دفاع از عقيده شان را ندارند / از منتقدان دعوت مي كنيم پای میز مناظره بیایند

گروه علمی «خبرگزاری دانشجو»؛ برنامه «زاویه» به عنوان مجله علوم انسانی كه یک سال است هر چهارشنبه شب از شبکه چهار سیما پخش می شود، به عنوان کاری از گروه معارف و اندیشه دینی این شبکه، عهده دار و متولی پرداخت به مسئله اي شده است که از یک سو اهمیت و از سوی دیگر دشواری آن بر کسی پوشیده نیست.

 

این برنامه که توانسته است با پرداخت به مباحث روز علوم انسانی کشور مخاطبان خاصی را برای خود فراهم کند، شامل گروهی چندین نفره است که با تلاش های شبانه روزی خود سعی در ارائه تحلیلی مناسب از وضع علوم انسانی کشورمان در جامعه علمي مان را دارند.

 

در راستای اطلاع از جزئیات مربوط به این برنامه تلویزیونی، به سراغ علیرضا حائری، تهیه کننده برنامه «زاویه» رفتیم و طی گفت و گویی دو ساعته شنونده صحبت های وی در باب این برنامه شدیم.

در ادامه بخش اول، بخش دوم و پاياني این گفت و گو از نظرتان مي گذرد:

 

 

«خبرگزاری دانشجو» - برای ما جالب است بدانیم کسانی که در اتاق فکر شما چنین کارهایی را انجام می دهند، چه ویژگی هایی دارند؟ چون می دانیم حرف زدن در حوزه علوم انسانی کار سختی است و تخصص خاصی می خواهد.

 

حائری: برنامه زاویه یک تیم محتوایی و یک تیم اجرایی دارد. من به عنوان تهیه کننده در هر دو تیم هستم. ما در اتاق فکرمان از رشته های حقوق، فلسفه، تاریخ و ادبیات داریم. اگر در هر حوزه ای بخواهیم کار کنیم که متخصص آن در این تیم نباشد، در آن هفته از یک نفر دعوت می کنیم که در برنامه ما حضور پیدا کند؛ گر چه هر کسی دیدگاه فلسفی، ایدئولوژیک و نظریه ای خودش را دارد، اما «زاويه» قرار است بحث را خوب میزبانی کند؛ این خیلی مهم است که ما به عنوان برنامه ساز جانبداری نکنیم.

 

جانبداری نکردن یکی از مسائلی است که ما در زاویه سعی کردیم، رعایت کنیم و یکی از برندهای مهم برنامه همین است. اگر جایی لغزش داشتیم، این را به حساب ناتوانی ما بگذارید. خیلی کار سختی است. تمرین کردیم که بتوانیم این کار را انجام دهیم. میزبانی کردن بسیار کار سختی است. من علوم انسانی نخوانده ام، ولی خب کارم در 31 سال گذشته  باعث شده با بسیاری از این مقولات آشنا شوم. گاهی پیش آمده که پس از پایان برنامه، یکی از طرفین که از من پرسیده برنامه چطور بود، به او گفتم که خوب نبود و شما از موضع خودت خوب دفاع نکردی. من اگر جای شما بودم اینها را می گفتم. در حالی که شخصاً شاید با نظر او موافق نبودم، اما این دلیل نمی شود که من در کار برنامه سازی عدالت و بی طرفی را رعایت نکنم. باید این اتفاق بیفتد. یک چنین برنامه ای باید بتواند بی طرف باشد. تمام اعتبار این برنامه به بی طرف بودنش است. اگر مخدوش شود، برنامه هویت خودش را از دست می دهد.

 

یکی از مؤلفه‌های بسیار مثبت مجری زاویه این است که از لحاظ علمی در هیچ کدام از بحث‌ها کم نیاورده است
 
«خبرگزاری دانشجو» – کمی راجع به مجری هم توضیح می دهید؟
 

حائری: آقای صلواتی، دکترای فلسفه اسلامی دارد، وي در دانشگاه شهید بهشتی درس خوانده و هم اکنون نیز در دانشگاه شهید رجایي تدریس می کند؛ مجری گری این برنامه بسیار بسیار سخت است؛ یکی از مؤلفه های بسیار مثبت صلواتي این است که با توجه به تنوع و گستردگي علوم انساني، وي در هیچ كدام از بحث هاي علمی برنامه، کم نیاورده است و این مهمترین دلیل برای علاقه مندی ما به بودن ایشان است، مگر اینکه کس دیگری پیدا شود که از لحاظ علمی، به اندازه ایشان باشد و اجرایش قویتر از صلواتي؛ البته هنوز چنین شخصی را پیدا نکرده ایم، اما اعتقاد ما این است که بیننده بعد از مدتی نسبت به یک شخص احساس نوستالوژی پیدا می کند و در ذهن خود شخصیت سازی می کند و آن شخص را می پذیرد، گر چه ممکن است در ابتدای کار اين فرد را سخت پذیرفته باشد؛ من معتقدم آقای صلواتی در برنامه جا افتاده است و مردم پذیرفته اند که او می تواند یک مناظره را پیش ببرد.

 

براي اينكه مناظره خوب پیش برود، علاوه بر مکانیزم های فیزیکی مثل زمان طرفین برای صحبت کردن، مجری نيز باید بتواند، کلامی را که یکی از طرفین می گوید برای بیننده و طرف مقابل واضح کند؛ با سوالاتی که می پرسد و حتی با تقابلی که با او می کند. 

 

مجری برنامه در يكي از برنامه هاي گذشته در صحبت با دکتر قائمی نیا که یکی از روحانیان باسواد و جوان کشور ماست و به او افتخار می کنیم، در 10 دقیقه اول آنقدر به حرف وي انقلت وارد کرد تا آن حرف کامل متبلور شد و ما فهمیديم که منظور آقاي قائمی نیا چیست.

 

این موضوع مهم است؛ البته شاید از دید بیننده این گونه به نظر برسد که آقای صلواتی با آقای دکتر قائمی نیا در حال مقابله است و در مقام مجری نباید این کار را بکند، اما بیننده فهیم ما باید بداند که این مقابله نیست؛ اینجا به طرف مقابل فرصت داده می شود که زوایای ذهنش را بیشتر برای بیننده باز کند و این یک روش است.

 

یک گزارشگر خوب گاهی سوال های تیزی را می پرسد که طرف مقابل حتی ممکن است احساس کند سوال ها بوی اتهام می دهد، در اين حالت برانگیخته می شود تا از خودش دفاع کند كه در آن دفاع است که من بیننده چیزی یاد می گیرم.

 

در این برنامه هیچ بازخورد منفی‌ای حتی از اهالی قدرت نداشتیم؛ چرا که از دیدگاه علمی به مسائل نگاه می‌شود
       
«خبرگزاری دانشجو» - آقاي صلواتي قاعدتاً جزو تیم پژوهشگر نيز هستند؟
 

 

حائری: بله. کمک می کنند؛ اینکه مجری یک برنامه، خودش عضو شورای دبیران باشد، بسیار مهم است؛ من اعتقاد دارم که برنامه باید به نام مجری شناخته شود و در بسیاری از جاهای دنیا این کار را می کنند.

 

آدم ها همديگر را دوست دارند و نسبت به آدم های دیگر حس محبت، اطمینان و اعتماد پیدا می کنند؛ من به عنوان تهیه کننده باید گزارش های خوبی را درست کنم، اما مردم باید مجری را دوست داشته باشند و به او اطمینان کنند.

 

مجری اي می تواند موفق باشد که محتوای کار را بداند؛ يعني بعضی از متن ها را خودش بنویسد، حرف هایی که می زند، حرف خودش باشد، حرف هایی که می زند تا ذهن ها را آماده کند، راجع به مسائلي باشد كه قرار است در آن هفته درباره آن بحث شود، بنابراين مجری ای که از روی کاغذ مي خواند، به درد این برنامه نمی خورد.

اگر بازخوردی داشته باشیم به جان می‌پذیریم و دعوت مي‌كنيم که پای میز مناظره بیایند

 

خوشبختانه مدت زیادی است مجری ای که از روی کاغذ بخواند در تلویزیون نداریم؛ مجري در این نوع بحث های کلامی و محتوایی عمیق باید مسلط و آگاه بوده و حرفش برای بیننده فرهیخته معمولی قابل فهم باشد و همچنين حرفش برای بیننده فرهیخته اهل نظر غلط نباشد، اگر چه در مباحث علمی عده ای چیزهایی را قبول دارند و عده ای دیگر چیزهای دیگری را.

 

ممکن است از نظر یک استاد یکی از حرف های مجری ما اشتباه باشد، اما آن استاد هم می پذیرد که این حرف در بین اهل نظر وجود دارد و البته اعتقاد دارد که این حرف اشتباه است، بنابراين مجری چیز پرتی نخواهد گفت؛ به همین دلیل من عنوان این شخص را مجری انتخاب نمي كنم، من عنوان او را میزبان می گذارم، او میزبان یک گفت و گو است.

 

در تلویزیون، مجری باید بتواند در لحظه درست تصمیم بگیرد، کلمه درست انتخاب کند و بداند اگر حرفي از زبانش در رفت، رفته و همه روی آنتن دیده اند.

 

البته نگران این نیستیم که بحث سیاسی پیش آید، ما به علم سیاست هم پرداخته ایم، اما علم سیاست یعنی مبنای علمی مسائل سیاسی؛ در همان برنامه و در برنامه های دیگر هم در مورد مسائل سیاسی بحث شد، ما در این برنامه هیچ بازخورد منفی ای حتی از اهالی قدرت نداشتیم؛ چرا که در «زاويه» از دیدگاه علمی به مسائل نگاه می شود؛ چون مبحث علمی است، بنابراين اگر بازخوردی داشته باشیم به جان می پذیریم و از منتقدان دعوت مي كنيم که پای میز مناظره بیایند و در مورد همان بحثی که نسبت به آن اعتراض دارند با طرف مقابل صحبت کنند.
 

«خبرگزاری دانشجو» - راجع به کارگردان هم اگر ممکن است توضیح دهید.
 

 

حائری: کارگردان این برنامه به آن معنایی که شما تصور می کنید، خودم هستم؛ البته در میزگردی که در استودیو داریم، فردي به عنوان کارگردان تلویزیونی انجام وظيفه مي كند، آن فرد بايد از میان تصاویری که سه یا چهار دوربین ما ضبط مي كند، یکی را بموقع انتخاب کند تا روی آنتن برود كه این کار در یک مناظره بسیار مهم است؛ مثلاً یک طرف صحبتی را می کند که برای طرف مقابلش بسیار هشداردهنده است، در اين حالت من بايد میمیک طرف مقابل را ببینم؛ کارگردان های خوب ما این کار را انجام می دهند و توجه دارند که عکس العمل فرد الان مهم است، كارگردان در اين لحظه بايد بداند كه طرف وارد بحث عمیق شده و دارد حرف اصلی اش را می زند و اين صحبت بايد بسرعت در close up مطرح شود.

 

همچنين وقتي همه افراد به طور همزمان صحبت می کنند، كارگردان باید نمای long shot بدهد تا هر دو نفر را ببينيم و در اين صورت ریتم سوئیچ هم باید تند باشد.

 

انتخاب اندازه نماها و حرکت ها با گارگردان است؛ گاهی اوقات كه بحث آرام است، کارگردان از تصاویر دکور یا تابلوی مجله علوم انسانی استفاده می کند.

 

ما با همه نهادهای اصلی در حوزه علوم انسانی در ارتباط هستیم
 
«خبرگزاری دانشجو» - تا چه حد با استادان دانشگاه یا مراکزی مثل پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه، یا پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و علوم انسانی همکاری دارید؟

حائری: ما با همه نهادها به صورت رسمی در ارتباط هستیم، شماره تلفن رؤسای دانشگاه ها، پژوهشگاه ها و دانشکده ها  را داريم، بنابراين من، اعضای دیگر اتاق فکر و مدیر گروه در مورد موضوعات مختلف با آنها مشورت می کنیم؛ طبیعتاً مدیر گروه برنامه، روی این نوع تصمیم گیری ها بسیار مؤثر است.

 

 

برنامه «زاويه» را در گروه معارف و اندیشه دینی کار می کنیم، مدیر این گروه مکرمه آقایی است که مدیریت محتوایی بسیار نافذی روی برنامه دارد؛ وي هم تاریخ و هم فلسفه خوانده و محل تحصیلش دانشگاه فردوسی مشهد بوده است.

 

پیشنهادها با ایشان مطرح می شود و تصمیم آخر را خانم آقايي می گیرد؛ البته وي روحیه جمع گرایي خیلی خوبی دارد؛ به طوري كه آدم بموقع احساس هم اندیشی می کند و بموقع احساس می کند که بالاخره یک نفر باید حرف آخر را بزند و زده می شود؛ همه اینها به خاطر این است که ما برنامه ای داشته باشیم که به بیننده ما احساس جانبداری  را القا نکند.

 

 

«خبرگزاری دانشجو» - شما در برنامه خود بخشی به نام چند خط خبر و پرسه های زاویه را دارید. نحوه اطلاع شما از این دست اخبار به چه نحو است؟ همچنین در باب گزارش های میدانی زاویه هم کمی توضیح دهید.

 

حائری: ما یک نویسنده متبحر داریم که متن های او را دیده اید. ایشان از اول تا آخر هفته به مطالعه سایت ها و روزنامه ها می پردازد، قلم مشخص است و شما متوجه شوید که قلم خبرهای ما متعلق به یک نفر است.

 

هنگامی که در مورد افراد خبر می نویسیم، مقام بالای علمی و اجرایی وي را یک مقداری در نظر می گیریم و البته بیشتر سعی می کنیم كه مردم در خبرها متوجه شوند که این اشخاص از جنس دیگران هستند و فقط کمی بیشتر می دانند، آنها هم داراي گوشت و پوست و استخوان هستند و شمای جوان هم می توانی زمانی مثل او شوی.

 

در خبرها سعی می کنیم افراد را سوم شخص مفرد صدا کنیم، نه سوم شخص جمع، مگر اینکه شخصی درجه بسیار بالای کشوری یا فقهی داشته باشد؛ همچنين در خبرها ممکن است مزاح کنیم، ممکن است گزک داشته باشیم  و يا ممکن است مطایبه داشته باشیم؛ البته بندرت پیش آمده که نپذیرفته اند و خوششان نیامده است، اما پس از مدتی احساس کرده اند که این لحن برنامه و این نوع خبرهاست.

 

این طور نیست که ما با یکی خوب باشیم و با دیگری نه؛ ما به این بهانه و با این لحن، مي خواهيم اندیشمندان و مسئولان علوم انسانی کشور را بیشتر به بینندگان معرفی کنیم و خبر را با این لحن بدهیم تا برای بیننده جذاب باشد؛ صراحت لهجه داریم و البته پای حرفی که زدیم و خبری که دادیم مي ایستادیم، بنابراين سعی کرده ایم حرفی که می زنیم دروغ یا توهین نباشد.

 

یک بخش دیگر، گزارش های میدانی است؛ همین هفته گذشته گزارشی از دانشگاه مازندران داشتیم، در اين گزارش، ما زیادی تحویل گرفتن رئیس دانشگاه توسط مجری جوان آن دانشگاه را نشان دادیم، او شعری در وصف رئیس دانشگاه می خواند، البته من رئیس آن دانشگاه را از نزدیک دیده ام، آدم بسیار شریفی است، اما ما این که یک مجری همایش به این شدت از رئیس دانشگاه تعریف می کند را نشان دادیم تا بیننده خودش قضاوت کند که این نوع تعریف درخور است یا خیر؟

 

البته ما در خود برنامه زاویه گزارش هایی داشتیم که در آنها از افرادی بشدت تعریف کردیم؛ فرض كنيد یک مترجم در کشور ما 60 کتاب در حوزه علوم انسانی ترجمه کرده که در اوج ترجمه بوده اند.

 

عبدالله کوثری حداقل در بین اوج ها بوده است، این آدم دوست داشتنی است، من خودم از تهران به منزل ایشان در مشهد رفتم و با وي گفت و گو کردم؛ همچنين در برنامه، کارش، کتاب هایش و ترجمه کردنش را نشان داديم و در متن برنامه بشدت ایشان را ستودیم.

 

از اینجا به دنبال دکتر قاسم کاکایی به شیراز رفتم و در منزلش، با وي صحبت کردم؛ کارکردن او، کتابخانه اش، پشت کامپیوتر کار کردنش و عکس هایش را نشان دادیم و قدر و مرتبت ایشان را بسیار بالا دیدیم.

 

باز هم پیش آید این کارها را می کنیم و دوست داشته و داریم که این کارها را انجام دهیم.

 

استاد عبدالله انوار، یک تنه کاری را درباره کتاب ابوعلی سینا انجام داده که شاید دهها مؤسسه علمی-پژوهشی در کشور ما با وجود هزینه های بسیار بالایی که دارند، مثل آن را نتوانسته اند، انجام دهند؛ به منزل ایشان رفتم و با وي صحبت کردم؛ واقعاً استاد انوار ستودنی است.

 

می خواهم بگویم مراتب فرق می کند، ما چنین آدم هایی را در کشور داریم که تعدادشان بیش از 20 ، 30 نفر نیست، ما خیلی دوست داریم این افراد را در برنامه زاویه معرفی کنیم؛ کسی را در ادبیات داریم که پنج کتاب نوشته و کار را تمام کرده است، آیا این آدم ها ارزش این را ندارند که ما از آنها تعریف کنیم؟

 

 

«خبرگزاری دانشجو»- نحوه ارتباط برقرار کردن شما با مخاطب به چه نحو است؟

 

حائری: اگر آن سایت ما که هزینه دولتی زیادی برای آن صرف شده، ولی هنوز خیلی افراد نمی توانند آن را باز کنند، باز شود، اکثر مشکلات در این زمینه حل است. زمان طراحی این سایت، همان روزهای اول از ما خواستند که سناریوی سایت را بدهیم و بنده هم در عرض یک هفته سناریوی سایت را تغيير دادم و مشخص كردم كه من از این سایت چه می خواهم؛ من می خواستم زمانی که مناظره در تلویزیون پخش می شود، بچه ها هم بتوانند وارد سایت شوند و در مورد آن موضوع با هم مناظره کنند. جایگاه این کار در نظر گرفته شده است. می خواستم هرکسی بتواند درباره هر مسئله علوم انسانی که دوست دارد، عکس یا سریال عکس بگیرد، یعنی سری عکس تهیه کند و برای ما up load کند و ما در برنامه نشان دهیم و در سایت داشته باشیم. برای ما می توانند کامنت بگذارند و پیشنهاد بدهند. می توانند فیلم برای ما up load کنند. با دوربین تلفن همراهشان از نوع درس دادن استادی که دوستش دارند، فیلم بگیرند و آن را برای ما بفرستند. ما یک دقیقه آن را پخش کنیم که این استاد با چه شور و حال و محبت و دانش و درایتی درس را تدریس می کند.
 
رشته فلسفه در برنامه زاویه سهم بیشتری را به خود اختصاص می‌دهد/ اهتمام داریم به همه رشته‌های علوم انسانی بپردازیم

«خبرگزاری دانشجو» - برنامه زاویه تا چه حد خود را در پوشش بعد جامع علوم انسانی، موفق می داند؛ یعنی شما می توانید اطمینان خاطري به بیننده بدهید که وجه مهمی از علوم انسانی وجود ندارد که از چشم زاویه دور مانده باشد؟ قاعدتاً نمی توان تصور کرد که به طور کامل این اتفاق بیفتد، ولی شما خود را در چه سطحی ارزیابی می کنید؟
 
حائری: علوم انسانی رشته های مختلفی دارد و علما رشته هاي علوم انسانی را بین ۲۲ تا ۵۵  رشته تقسیم بندی می کنند. اگر فرض کنیم کسی که ۵۵ رشته را در نظر گرفته درست گفته است، بنابراين ما باید حداقل یکسال را بدون تعطیلی برنامه پخش کنیم تا بتوانیم ۵۲ رشته را پوشش دهیم که عملاً برنامه با تعطیلی ها به بیش از ۴۰-۴۵ برنامه نمی رسد. گاهی برخی از مباحث دو هفته ادامه پیدا می کنند. گاهی ما برخی از مطالب را فقط از حیث فلسفی نگاه می کنیم. رشته فلسفه در برنامه زاویه سهم بیشتری را به خود اختصاص می دهد.

 

ما بعد از مدتها توانستیم به علم سیاست، حقوق، جامعه شناسی و نگرش های مختلف به دين بپردازيم و در نظر داريم به علم اقتصاد نيز بپردازيم ولي هنوز نتوانسته ایم؛ به علم روانشناسی نيز دو جلسه پرداختیم، اما بسیاری از رشته های دیگر هستند که هنوز مغفول مانده اند.

 

 

«خبرگزاری دانشجو» - این یک بعد برنامه زاویه است. کار دیگری که برنامه زاویه انجام می دهد این است که من که دانشجوی علوم انسانی هستم، با دیدن برنامه زاویه احساس می کنم فضای علوم انسانی کشور و برنامه هایی که در این حوزه انجام می شود، کتاب های مهمی که در این حوزه نوشته می شود، دستم می آید. آیا برنامه زاویه چنین هدفی به تمامه برای خود متصور است؟

 

حائری: بله. زاویه هرگونه مبحث علوم انسانی که در کشور وجود دارد را رصد می کند و آنهایی را که می توانند زاویه دیگری از آن مبحث را برای بیننده باز کند، نشان می دهد. من چون در دل این برنامه هستم، نه من، هر تهیه كننده ای، کمتر می تواند متوجه شود که این برنامه در بعد بیرونی چه جایگاهی دارد. نمی توانم بفهمم موفق بوده و بیننده را اقناع کرده است یا نه؟ شما این را می گویید. من نمی دانم که چقدر موفق بودیم و نمی دانم که بیشتر از این چه کار می توانیم بکنیم البته هر دم به دنبال این هستم که چه کنیم که برنامه بهتر باشد و در همين راستا انتقادها از برنامه را به جان می خریم، ولي خیلی دوست داریم که انتقاد کنند البته انتقاداتی که پشت آنها فکر باشد.

 

از قبل از انقلاب من به یاد دارم در تلویزیون مناظره در خصوص غربزدگي داشته ایم. من نگاه می کردم و برایم خیلی جالب بود که راجع به مفاهیم و مسائل کلان، حرف های گنده می زنند و من ۳۰ درصدش را می فهمم و ۷۰ درصدش را نمی فهمم. اما مهم اين بود كه تلويزيون آن زمان كه فساد را هم به نمايش مي گذاشت بر خود لازم مي دانست ميزگرد علمي هم برگزار كند.

 

شما روزنامه های سال های ۴۶تا ۵۷ را ورق بزنید، شدیدترین انتقاد همین است که نوشته اند، خیابان چاله دارد؛ چرا كه در آن فضا ما در تلویزیونمان آقای مربوطه را داشتیم که انتقاد اجتماعی می کرده است. الان بعد از انقلاب فضا این همه باز است. مردم در روزنامه ها، سایت ها و … به عالی ترین مقامات اجرایی کشور انتقاد می کنند. تلویزیون ما هم باید سهم خودش را داشته باشد و البته مهمترین چیزی که برنامه ساز باید به آن توجه کند، این است که در چه لحظه ای، چه حرفی را به چه شکلی، در چه مدت زمانی و با چه کلماتی بگوید كه حرفش زده شود، جا بیفتد و بحران و معضل هم ایجاد نکند. این یک هنر است که همه ندارند و تجربه زیاد و دلسوزی می خواهد؛ چرا كه شما دوست دارید فرزند شما اوج بگیرد، اما سالم هم بماند. پدر و مادری که درایت نداشته باشند، یا بچه را می سوزانند یا به او نمی توانند اوج دهند؛ کسانی که توانسته اند چنین کاری را بکنند، باید دستشان را بوسید. برنامه هم همین است. برنامه یک موجود است، برای خودش هویت دارد. برنامه موثر و مفید اگر تمام شود، انگار یک موجود زنده را کشتی. قتل انجام داده ای. اگر این برنامه هویت پیدا کرده، همه باید کمک کنند که شکل خوب بگیرد و زنده و با نشاط باشد.

 

«خبرگزاری دانشجو» - چگونه از بینندگان بازخورد می گیرید؟
 

حائری: در سازمان صداوسیما واحدی وجود دارد که نظرسنجی می کند. ما توقع نداریم که تعداد بینندگانمان زیاد باشد. ما یک برنامه شبکه چهاری هستیم. ما توقع داریم که آدم های داناتری بیننده ما باشند و اگر آدم هایی با دانایی متوسط بیننده ما هستند، برنامه بتواند به داناتر شدنشان کمک کند كه این هدف ماست. آن مؤسسه نظرسنجی، این نوع افرادی را که ما توقع داریم مخاطب ما باشند را رصد می کنند و ما می فهمیم که حتی چند بیننده در میان قشری که گفتم، داریم.

 

«خبرگزاری دانشجو»- در این برنامه شما با چه مشکلات و محدودیت هايي مواجه هستید؟

 
حائري: من دوست ندارم از محدودیت ها صحبت كنم، اما محدودیت وجود دارد كه گفتن آن مشکلی را حل نمی کند؛ محدودیت، محدودیت ماست و ما بهتر از همه کسانی که بیرون از سازمان صداوسیما هستند، می دانیم که چگونه باید با این محدودیت ها کنار بیاییم. ما بايد بیشتر به امکانات و فرصت ها بياندیشیم که خیلی بیشتر از محدودیت ها هستند. غر زدن هنر نیست و افتخار ندارد.

 

اصالت با رشته های علوم انسانی است و در کشورهای دیگر به این رشته ها بهاي بسيار می دهند، بنابراین موفق تر هستند و مدیرانشان علاوه بر اینکه هنر مدیریت دارند، مدیریت هم می خوانند و یاد می گیرند كه چگونه مدیر باشند، اما بعضی مدیران ما از پزشکان و مهندسان هستند که مدیریت نخوانده اند و بدیهی ترین اصول مدیریتی را رعایت نمی کنند و جامعه را با مشکل مواجه می کنند و مشکلي را تبديل به معضل می کنند و به معضل رسیده، به بحران تبدیل می کنند. متوسط طول مدیریت در کشور ما دو سه سال است؛ چرا که شخص بلد نیست مدیریت کند. مدیریت یکی از رشته های علوم انسانی است كه ما هنوز به آن نپرداختیم. من خواستم که با رئیس دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف در خصوص این مسئله صحبت کنم و به برنامه دعوتشان کنم. اما متأسفانه برخي اساتيد با اينكه از برد بيشتر برنامه هاي تلويزيوني مطلع هستند دعوت را نمي پذيرند و به این مسأله توجه ندارند که تریبون تلویزیون، بسیار نافذ است.

ما به مهمانان خود می‌گوییم مقدمه نگویید، حرف آخرتان را اول بزنید و بعد در صدد اثبات آن برآیید

«خبرگزاری دانشجو» - با وجود شرایط حاكم بر برنامه زاویه آيا اساتید وقتی از برنامه می روند از برنامه احساس رضایت می کنند؟

حائري: فقط در زمان هایی که زمان کافی نبوده است، نه. تا زمانی که بحث شکل بگیرد و گرم شود گاهی دائم در حال مقدمه گویی هستند و اشتباه می كنند. مقدمه یک حدی دارد. ما به مهمانان خود می گوییم مقدمه نگویید، حرف آخرتان را اول بزنید و بعد در صدد اثبات آن برآیید؛ چرا كه بیننده هاي ما باید بداند با چه چیزی طرف است. از ابتدا باید بداند انتهای کلام طرفین چیست و بعد ببیند هرکدام برای اثبات حرفشان چه می آورند. آنجا ما حوصله مقدمه شنیدن نداریم. شکلش فرق می کند.  Mediya  متفاوت است. شما در یک مقاله یا کتاب می توانید دو صفحه عقب تر را دوباره بخوانید. در تلویزیون شما امکان این کار را ندارید، گاهی به مهمان می گویم شما آزادی در چارچوب علمی هر چه دوست داری بگویی، اما او باور نمی کند. این مهمان در خوف و رجاست که حرف دلش را بزند یا خیر.  یکی را دعوت می کردم که به برنامه بیاید و حرفهایش را بزند. تلفنی خیلی خوب و بدیع حرف می زد به حرفهایش معتقد بود و جالب بود، اما نگران بود که اگر در تلویزیون بگوید برایش خوب نباشد، حس آزادگی نداشت. جسارت نداشت و نهایتا قبول نکرد. به او گفتم حیف از آن بچه ها که در جنگ جانشان را بر سر عقیده شان گذاشتند و شما نگران موقعیت در دانشگاه هستی و دیگر اصرار نکردم.

 

در تلویزیون سرعت بحث نسبت به کتاب، روزنامه، سایت و ...بالاتر است.  هر دو هستند و چند ثانیه بعد جواب یکدیگر را می دهند. مردم و مخاطبین همان لحظه می بینند. هرچه گفته شود روی آنتن است. این سرعت عصر جدید است. نویسنده، نظریه پرداز یا آزاداندیشی که سرعتش را نتواند با سرعتی که در دنیا وجود دارد تنظیم کند، نمیتواند منطبق با زمان پیش برود و موفق باشد.

منتقد در این برنامه از احترام ویژه ای برخوردار است؛ چون اوست که به برنامه نشاط می دهد

«خبرگزاری دانشجو»- شما تا چه حد برای اینکه میهمانانی که دارای فکری انتقادی نسبت به نظام فکری موجود هستند و اينكه بتوانند صحبت شان را بکنند، تلاش می کنید؟

حائری: ما طرف هیچ یک از طرفین مذاکره نیستیم. این که صدا و سیما، صدا و سیمای نظام است این تصور را ممکن است برای مخاطب به وجود بیاورد که ما از اساتید دارای موضع موافق حمایت می کنیم البته ما هم به طور کلی نظام سیاسی کشور را تایید می کنیم، اما در این برنامه قرار است زاویه نگاه های مختلف شنیده شود. در این برنامه پیدا کردن مهمان برای دفاع آنچنان سخت نیست، برعکسش سخت است و ما اتفاقاً منتقد را هم خیلی دوست داریم و به او احترام ویژه ای می گذاریم؛ چون اوست که به برنامه نشاط می دهد و البته من به عنوان تهیه کننده همیشه نگران تعادل بوده ام که هر دو طرف حرف هایشان را بزنند.

 

 

جدا کردن مسائل سیاسی و علمی سخت است. تصور این است که نظام حاکم دوست دارد که فقط خودش حرف بزند، ولی وقتی می روید سراغ رهبر انقلاب می بینید که این طور نیست و نظام تمایل دارد که حرفهای علمی از همه زاویه ها مطرح شود. ظرفیت و متانت جمهوری اسلامی تحمل حرف های علمی متفاوت را دارد. فضا با بیست سال پیش بسیار متفاوت است.

 

«خبرگزاری دانشجو» - دورنمایی که برای برنامه زاویه متصورید، چیست؟
 

حائری: برای یک برنامه سخت می توان در نظر گرفت که بیش از ۴ سال زندگی کند. معمولاً جوانمرگ می شود. این اتفاق ممکن است بیفتد، اما ما می دانیم که هر برنامه ای عمری دارد. اگر این برنامه بتواند طراوت و شادابی خود را حفظ کند، با درایت پیش برود و مفید واقع شود، عمرش بیشتر می شود. هر برنامه ای در عصر و زمان و مکان خودش کارکردی دارد.  برنامه تلویزیونی، یک اتفاق، یک حادثه، یک ماجرا است. یک پلّه است. این پلّه اینجا قرار می گیرد و عده ای از آن بالا می روند. پس از آن مهم نیست که این پلّه بماند یا خیر. آن آدمها بالا رفته اند. مهم این است که پلّه های دیگری جایگزین این شود. اگر زاویه طرفداران و بینندگانی دارد و امیدهایی به آن می بندند، همین که امید ایجاد کند؛ یعنی کار خودش را کرده است و برای ما این مهم همين است. یک عده ای پایشان را روی گردن ما بگذارند، بالا بروند و چیزی بشوند.

 

فرهنگ بسیار سیال، درگیر، پیچیده و چسبنده است. فرهنگ درهم تنیده است که اجزای مختلف آن  با یکدیگر پیوندهای پیچیده ای در طول زمان دارند. نمی توانید بگویید آن تمام شد، پس مرد. آن زنده است. برای خودش کاری کرده، چیزهایی را در اذهان کاشته است و آن ذهن چیزی را منبعث از آن کار فرهنگی به اطرافیان خودش داده است. یک مجموعه طي سالیان دراز، تأثیرات کلان می گذارد. همه اجزا کار خودشان را کرده اند. این برنامه هم یکی از همان اجزاست. کار خودش را می کند و فرهنگی را ایجاد می کند البته شاید این برنامه باعث شود کرسی های آزاداندیشی در دانشگاه ها رونق بیشتری بگیرد و  دانشجویان بیننده ما شاید با دیدن این برنامه  فضای نگرش خود را وسیع تر ببینند و آزادتر و فراتر بیاندیشند و سطحی نگر نباشند. آن دانشجوها خودشان استاد و مدیر و مؤسس می شوند و بهتر از این مملکت را اداره می کنند. اثر اینها ممکن است ۲۰ سال دیگر باشد. به نوعي همه كار ما فراهم آوردن زمينه و بستر تحول در علوم انساني است.
 
مخاطبین زاویه صرفاً علوم انسانی خوانده ها نیستند
 
«خبرگزاری دانشجو» - با این فرض شما مخاطبتان را جامعه خاصی تعریف نمی کنید که صرفاً دانشجویان علوم انسانی باشند.

 

حائری: اصلاً. علوم انسانی است که جامعه را جلو می برد و جهت، چگونگی ها و چرایی ها را تعیین می کند. پزشکان خدمات پزشکی ارائه می کنند، ولي پزشک تعیین نمی کند که ما چگونه زندگی کنیم و چگونه فکر کنیم. مهندسان هم همینطور. جنبه های کاری آنها بسیار مقطعی است. شما وقتی دندانتان درد بگیرد دنبال کسی می گردید که این مشکل را حل کند. زمانی که حل کرد دیگر نیازی به او ندارید و او را فراموش می کنید و نهایتاً روش مسواک کردن را از او یاد می گیرید و عمل می کنید، اما جامعه شناس ها، روانشناس ها، فیلسوف ها، جور دیگری هستند. بسیاری از بچه های باهوش ما که همت زیادی دارند و درسخوان هستند به اشتباه به رشته های فنی-مهندسی و پزشکی رفته اند كه اشتباه کرده اند، ولی آنقدر فرهیخته هستند که مخاطب برنامه مجله علوم انسانی زاویه باشند. خیلی از آنها مخاطب ما هستند و این برنامه را دوست دارند.