ملت؛ عامل بقای نهضت و چراغ راه روشنفکران/ چیزی که روحانیون هرگز نباید از آن عدول کنند/ من شرمنده این مردم مستضعف هستم ...

گروه دين و انديشه «خبرگزاري دانشجو»- حامد صفایی؛ هر کجا نامی از امام خمینی(ره) به میان می‌آید، بلافاصله کلماتی نظیر انقلاب، رهبری، سیاست، ولی فقیه و مردم و ... به ذهن متبادر می‌شود، لکن در این مقاله سعی شده اندکی از حیات سیاسی حضرت امام خمینی (رحمة الله علیه) که در رابطه با مردم سپری شده است را بیان کنیم.

از دیدگاه امام (ره) چه ملتی شایسته خدمتگزاری است!

مفهوم ملّت و ملّت‌گرايي در بينشهاي مختلف متفاوت است. در دیدگاه و بینش امام خمینی (ره)، مهمترين عامل در تحقق ملّت‌گرايي، نظام ارزشي برگرفته از جهان‌بيني الهی است. با توجه به اين رويكرد، امام (ره) بر اين باور است كه در ايجاد ملل اسلامي، نظام ارزشي برگرفته از جهان‌بيني توحيدي مي‌تواند عامل مؤثر باشد.
 

در چنين طرز تفكري، ملّي‌گرايي به مفهوم مصطلح امروزي آن مطرود است. به همين دليل، كارايي ملّت در نظر امام با انگيزة الهي محك مي‌خورد؛ یعنی حبّ و بغضها با شاخص انگيزه‌هاي الهي سنجيده مي‌شود و چنين مردمي شايستة خدمتگزاري‌اند. به عبارت ديگر، امام راحل خود را خدمتگزار اين مردم مي‌داند و فرضية مديريت بر قلوب را مطرح ساخته و مسير حركت تودة مردم را بخوبي هدایت می‌کند

انصافاً از اول انقلاب تا حالا آن كه كار خودش را صد در صد صحيح انجام داد ملّت بود

 

از گفتار امام، ملّت بزرگ ايران بالاتر و بهتر از مردم حجاز در عصر رسول‌خدا(ص) و كوفه و عراق در عهد اميرالمؤمنين(ع) و حسين بن علي(ع) تلقي شده است.

امام از اين ملّت با ويژگيهاي منحصر بفرد خود، تجليل نموده و كارايي آن را در صحنه‌هاي مختلف صد در صد صحيح معرفي مي‌كند: «انصافاً از اول انقلاب تا حالا آن كه كار خودش را صد در صد صحيح انجام داد ملّت بود». (1)

بايد يادآور شد كه در نگرش امام، مليّت بدون پايبندي به ارزشها نمي‌توانست جايگاهي داشته باشد. چنانچه مؤثر بودن ملّت اسلامي در انقلاب ايران را با شعار «الله اكبر» باور دارد، ايشان مي‌فرمايد: «ما هر چه داريم از اين ملّت است، البته ملّت اسلامي كه با فرياد الله اكبر اين كار را انجام دادند.» (2)

ملت عامل بقای نهضت خمینی و چراغ راه روشنفکران هستند

امام همواره بر اين تأكيد داشت كه مردم عامل پيروزي نهضت بوده و عنصر مهم بقاي نهضت نيز هستند. ايشان در اين باره مي‌فرمايد: «ملّت بود كه اين نهضت را پيش برد، و ملّت است كه بايد از اين به بعد نيز به پيش ببرد»

 

در نگرش امام قدرت ملّت، بزرگترين قدرت شناخته‌شده است و پيروزي در قدرت همين ملّت ارزيابي مي‌شود. امام (ره) حتي بر اين باور است كه ملّت مي‌تواند راهنما و چراغ راه روشنفكران باشد. چنانچه مي‌فرمايد: امروز زماني است كه ملّتها چراغ راه روشنفكرانشان شوند و آن را از خودباختگي و زبوني در مقابل شرق و غرب نجات دهند كه امروز روز حركت ملّتهاست. (3)

مردم؛ صاحبان اصلی انقلاب/ وزارت‌خانه‌ها و ادارات، نباید نارضایتی ایجاد کند

امام (ره) همچنین، مردم را صاحبان اصلی انقلاب می‌دانست و برای آنان، ارزش و احترام ویژه‌ای قائل بود و در هر فرصتی، مسئولان را به خدمت رسانی و توجه کردن به مردم سفارش می‌کرد، طوریکه می‌فرمایند:

«اینها باید حالا فکر این معنا باشند که مردم را داشته باشند و یکی از راه‌هایش این است که وزارت‌خانه‌ها و ادارات، جوری باشد که نارضایتی ایجاد نکند. باید مردم را تقویت بکنیم. این مردمی که با قوت ایمان و روح شجاعانه، زن و مردشان در خیابان ریختند و این اساس را به هم زدند، اینها قدرت این را دارند که بسازند مملکت را.

آن روزی که شما احساس کردید که می‌خواهید فشار به مردم بیاورید، بدانید که دارید دیکتاتور می‌شوید... سعی کنید با خدمتتان به مردم، این حضور دائم را جاودانه نگه دارید. آنچه انقلاب اسلامی را حفظ کرده، حضور مردم در صحنه است. مسئولین کشور، باید قدر این مردم فداکار و همیشه در صحنه را بدانند و خود را برای خدمت به آنان مجهز نمایند... مردم را در همه امور شرکت بدهیم.»

امام (ره)؛ حامی سرسخت مستضعفان و تهی دستان

 

به مستضعفان و تهی‌دستان، در بیشتر جوامع و حکومت‌ها کمتر توجه می‌شود، در حالی که حمایت از محرومان، در رأس برنامه‌های حکومتی اهل بیت علیهم السلام بود. حضرت امام خمینی نیز با پیروی کردن از سیره اهل بیت علیهم السلام، توجه و رسیدگی کردن به محرومان جامعه را از وظایف مهم مسئولان می‌شمردند و همیشه تأکید می‌کردند که جهت‌گیری انقلاب و نظام اسلامی، ارزش‌گذاری به حمایت از محرومان باشد.

امام (ره) خطاب به اعضای شورای نگهبان می‌فرماید که «شما بیایید احکام الهی را اجرا کنید. باید قوانین وضع بشود که حقوق محرومین و فقرا به آنها باز گردانده شود. این وظیفه شماست.»

چیزی که روحانیون هرگز نباید از آن عدول کنند ...

امام (ره) به خوبی آگاه بود که اگر قشر محروم جامعه، از انقلاب و نظام اسلامی سرخورده شوند، میدان برای زراندوزان بی درد و نامهربان باز خواهد شد و در نتیجه، مردم در تنگناهای اقتصادی قرار خواهند گرفت. بر این اساس همواره تأکید می کرد:

«ما باید برای پیش‌برد اهداف و منافع ملت محروم ایران برنامه‌ریزی کنیم. ما باید در ارتباط با مردم جهان و رسیدگی به مشکلات و مسائل مسلمانان و حمایت از مبارزان و گرسنگان و محرومان، با تمام وجود تلاش کنیم. من گمان نمی‌کنم عبادتی بالاتر از خدمت به محرومین وجود داشته باشد. چیزی که روحانیون هرگز نباید از آن عدول کنند و نباید با تبلیغات دیگران، از میدان به در روند، حمایت از محرومین و پابرهنه هاست؛ چرا که هر کسی از آن عدول کند، از عدالت اجتماعی عدول کرده است. ما باید تحت هر شرایطی، خود را عهده‌دار این مسئولیت بزرگ بدانیم و در تحقق آن، اگر کوتاهی بنماییم، خیانت به اسلام و مسلمین کرده‌ایم.

بر پیشوایان حق واجب است که (زندگی) خود را با ناتوانان جامعه برابر کنند

حضرت علی علیه السلام در زمینه هم دردی رهبران دینی با مردم می‌فرمایند:
«اِنَّ اللّه َ فَرَضَ عَلی اَئِمَّةِ الْحَقِّ اَنْ یُقَدِّرُوا اَنْفُسَهُمْ بِضَعْفَةِ النّاسِ کَیْلا یَتَبَیَّغَ بِالْفَقیرِ فَقْرُهُ»؛

خداوند بر پیشوایان حق واجب کرده است که (زندگی) خویش را با ناتوانان جامعه برابر نهند تا تهی دستی، به مستمند فشار نیاورد.

امام خمینی (ره) با الگو گرفتن از این سخن حکیمانه علوی، همواره هم سطح مردم زندگی می‌کرد و مسکن، خوراک، پوشاک و هزینه زندگی شخصی او همیشه در حد زندگی متوسط جامعه بود.

یکی از همراهان امام در نجف اشرف می‌گوید:

یک شب، فقیری برای عرض حاجت به قسمت عمومی بیت امام آمد. برخی از آقایان برخورد خوبی با او نکردند. امام که از دور مواظب بود، سخت اعتراض کرد و فرمود: بگذارید بیاید، محتاج است، نیازمند است و حاجتش او را واداشته که اینجا بیاید. یا باید حاجتش را برآورده کنیم و یا با یک بیان او را راضی نماییم؛ نرنجانید مردم را.

زمانی که امام در نجف بود، حاضر نمی‌شد که حتی یک ساعت در روز به کوفه برود و از هوای خنک و ییلاقی آنجا استفاده کند، بلکه در همان هوای گرم و در خانه‌ای که حتی وسائل معمولی خنک کننده نداشت، تابستان را می‌گذراند و این همه، به خاطر هم دردی با مردم ایران بود که در آن روزگاران، بسیاری از آنها زندگی مطلوبی نداشتند.

حضرت امام در مقام هم دردی با مردم چنین می فرمود:

اینک، من به همه عزیزانی که خانه و کاشانه و جگرگوشگان خود را در این حوادث و میدان کارزار از دست داده اند، عرض می‌کنم که یقینا شما احساس هم‌دردی این خدمت‌گزار و پدر پیر خود را درک می‌کنید که من ویرانی خانه‌های شما را، ویرانی خانه خود؛ و شهادت و جراحت عزیزان و فرزندان شما را مانند شهادت و جراحت فرزندان خود می‌دانم و با شما هستم و شما را به صبر و مقاومت سفارش می‌کنم.

من شرمنده این مردم مستضعف هستم ...

در همین رابطه حضرت آیت الله آشتیانی درباره امام (ره) می‌فرماید:

حضرت امام(ره) به مردم بسیار علاقه‏مند بودند و همیشه مراعات‏ حال آنها را می‏کردند... همان‏طور که فرمود: مستضعف و محروم به‏ امام عشق می‏ورزند»، نیز به همین نسبت به این قشر محبت داشتند. این تعبیر را از حضرت امام یاد می‏کنند:

من شرمنده این مردم مستضعف هستم. از اینکه‏ نتوانستم در این مدت برای اینها کاری انجام دهم، خجل‏ هستم، استکبار نگذاشت که به وعده‏هایی که داده بودم‏ عمل کنم و برای این مردم محروم و مستضعف کار انجام دهم.

پی‌نوشت:

1- صحيفه امام 1378 ج 15: 122
2- صحيفه امام 1378 ج 13: 196
3- صحيفه امام 1378 ج 13: 212
4- کتاب پابه‏پای آفتاب چاپ اول نشر پنجره صفحه 292/ جلد اول

منابع:

1- مقاله مردم‌داری در سیره امام خمینی رحمه الله پدید آورنده : رسول نقیبی
2- مقاله سیره عملی امام خمینی، رفتار با مردم؛ مجله توسعه مدیریت «تیر 1378 - شماره 3»
3- امام خميني، روح‌الله. (1372). كلمات قصار «پندها و حكمتها». تهران: مؤسسة تنظيم و نشر آثار امام خميني