چه عواملي مانع نتيجه بخشي مسابقات علمي است؟

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»؛ ابعاد مختلف برگزاري مسابقات علمي در كشور و مشكلات سد راه كاربردي شدن اين مسابقات در صنعت كشور، صبح امروز با حضور محمدابراهيم بهرامي، رئيس اتاق پژوهش بسيج دانشجويي و سرپرست كارگروه مطالعات و برنامه ريزي بسيج واحد علوم تحقيقات دانشگاه آزاد اسلامي؛ پوريا رزاقي، دانشجوي سال آخر رشته مهندسي هوافضاي دانشگاه اميركبير و يكي از اعضاي تيم اعزامي به مسابقات ريزپرنده هاي آلمان و كسب كننده مقام دوم اين مسابقات؛ خمسه، دانشجوي رشته كامپيوتر دانشگاه شهيد بهشتي و زهرا اسفندياري، دانشجوي رشته برق دانشگاه شريعتي در اين خبرگزاري بررسي شد.
 
در اين جلسه هدف از برگزاري مسابقات علمي در كشور، تاثير اين مسابقات در حل چالش هاي صنعتي و نقش آن در پديده هايي نظير گسترش فناوري ها، ارتقاي بازار كار و حتي خروج نخبگان از كشور مورد بررسي قرار گرفت.
 
همچنين مسئله حمايت هاي دولتي از مسابقات علمي و مطالبات دانشجويي از دولت نيز در اين جلسه بررسي شد.    
 
«خبرگزاري دانشجو»- اين مسابقات را چطور ارزيابي مي كنيد و در هر مرحله از مسابقه چه نقص عمده اي را مي بينيد؟
 
در سال 2 مسابقه علمي برگزار شود ولي مفيد باشد

 

 

اسفندياري: در مسابقات علمي همه مشكلات و نيازهاي كشور مي تواند مطرح شود تا اين مسابقات بتواند اين مشكلات را حل كند، نبايد اينگونه باشد كه هر دانشگاهي به طور جداگانه مسابقه طراحي كند.
 
مسابقات مي تواند مثل جشنواره خوارزمي زمان و مكان مشخصي داشته باشد كه دانشجو بداند كه چه زماني چه كاري را بايد انجام دهد تا خودش را آماده كند.
 
ساليانه 2 مسابقه به طور سراسري در كل كشور برگزار شود ولي مفيد بوده و مشكلي را از جامعه حل كند؛ اگر بخواهيم رباتي بسازيم كه حمايت نشود و بودجه ساخت آن را هم نداشته باشيم فايده اي ندارد و هدف اصلي را نقض مي كند.
 
مسابقات رباتيك هزينه هاي هنگفتي دارد و دانشگاهي كه بودجه ندارد نمي تواند شركت كند.

در كشور ما به دليل تحريم، قطعات الكترونيكي بسيار گران است و به صرفه نيست كه مسابقات بي هدفي برگزار شود و اين مقدار هزينه صرف چنين مسابقاتي شود، در كشورهاي ديگر شايد هزينه هاي هنگفت نباشد چون توليد قطعات الكترونيكي برعهده خودشان است ولي در كشور ما بسيار گران است.
 
مسابقات متناسب با دروس دانشگاهي برگزار شود
 
مسابقات بايد هدفمندتر و متناسب با رشته هاي دانشگاهي باشد، ما درسي داريم به نام «طراحي مدارهاي منطقي» كه اين درس در كشور ما هيچ كاربردي ندارد، البته مي توان از اين موضوع هم استفاده كرد ولي در كشور ما استفاده نمي شود، در صورتيكه مي توانيم مسابقات علمي با اين موضوع برگزار كنيم تا براي طراحي مدارها به ديگران نياز نداشته باشيم و وارد نكنيم.

برگزاري مسابقات جديد با سرفصل هاي جديد متناسب با درس هايي كه در دانشگاه مي خوانيم، بسيار مفيد است.

اگر به بعد عملياتي دانشگاه ها بها داده شود، جلوي هرز رفتن پژوهش ها گرفته شود، از پراكندگي مسابقات جلوگيري شده، مسابقات علمي در مدل مسابقات خوارزمي برگزار شود و به صورت هدفمند بر روي موضوعات مورد نياز كشور برنامه ريزي كنيم مي توانيم موفق باشيم.
 
اگر قرار است به توليد ملي برسيم مسابقات علمي در زمينه توليد قطعات اوليه برگزار شود
 
بهرامي: به فرمايش امام خميني اگر به بعد عملياتي دانشگاه ها بها داده شود كاملا به خودكفايي مي رسيم، در حال حاضر تمام مباحث نظامي ما به دليل محدوديت هاي زياد و تحريم ها و نياز كشور در مباحث بسياري به خودكفايي رسيدند و توليد ملي در اين زمينه ها محقق شده است، زيرا در اين زمينه مجبور به توليد بوديم.
 
مي توانيم مسابقات را هدفمند و سيستماتيك كنيم، يعني در دانشگاه، شهر و كشور برگزار شود و در نهايت تيمي كه به سطح كشور رسيده و پالايش شده است در مسابقات بين المللي شركت كند كه هر كدام از اعضاي اين تيم مي توانند از يك دانشگاه باشند ولي اين تيم به عنوان تيم كشورمان در مسابقات بين المللي شركت مي كند و اينگونه بهره وري بالاتر مي رود. 

 

 
اگر قرار است توليد ملي را در بحث مسابقات علمي بررسي كنيم بايد از اساس نگاه كنيم يعني به توليد قطعات اوليه بپردازيم.

 

در مسابقات، تيمي كه هزينه بيشتري مي كند امتياز بيشتري مي گيرد به دليل اينكه مي تواند دستاورد بهتري ارائه دهد. 
 
مشكل ما اين است كه مسابقات علمي در فضاي دوستانه برگزار نمي شود
 
رزاقي: در كشور ما اين شرايط مبني بر اينكه تيمي را روانه مسابقات بين المللي كنيم كه برگزيده دانشجويان دانشگاه هاي مختلف كشور باشد و هر كدام از اعضاي تيم از يك دانشگاه باشند، عملي نمي شود.
 
در دانشگاه خودمان قطب هاي مختلفي وجود دارد و هر گروهي يك تيم تشكيل مي دهد يعني در يك دانشگاه هم نتوانستيم يك جو دوستانه برگزار كرده و يك تيم بسيار قدرتمند تشكيل دهيم.

در مسابقات دانش آموزي سرپرست تيم ها كه با يكديگر هم كلاسي بودند، اختلاف دارند، جو مسابقات علمي دانشجويي در كشور ما به اين صورت است.

 

مشكل ما اين است كه مسابقات ما مسابقات دوستانه اي نيست و جو هم افزايي برقرار نيست، تيم ها پس از فارغ التحصيلي اعضاي دانشجو از هم مي پاشد؛ زيرا به يكديگر آموزش نمي دهيم و در مورد كارهايمان به ديگران توضيح نمي دهيم كه تيم ها پايدار باشد.

 

تيم ها پس از فارغ التحصيلي اعضا از هم مي پاشد و اعضاي بعدي در سال هاي بعد بايد دوباره از صفر تيم را جمع بندي كنند.
 
دانش يك تيم به نسل هاي بعدي منتقل نمي شود، بايد تيم ها دور هم جمع شوند و متد كارهايشان را به يكديگر ارائه دهند تا اطلاعات به ديگران نيز منتقل شود.

 

استراتژي ما به صورتي نيست كه مدينه فاضله اي كه براي مسابقات ترسيم مي شود را بتوانيم به نتيجه برسانيم.

 

«خبرگزاري دانشجو»- گاهي مسابقات تابلويي مي شوند براي معرفي نخبگان كشور به كشورهاي ديگر و مغزهاي ما به خارج از كشور مي روند، چه راهكاري در اين خصوص ارائه مي دهيد و مانع برگزاري بهينه مسابقات را در چه مي دانيد؟
 
دانشجو، استاد و برگزار كننده مسابقات هر كدام اهداف مختلفي را دنبال مي كنند
 
خمسه: مانع برگزاري بهينه مسابقات از اهداف مسابقات نشات مي گيرد، يك دانشجو براي شركت در مسابقات يك هدف دارد، اساتيد يك هدف دارند و برگزار كنندگان هدف ديگري دارند.
 
اهداف افراد در جهت هاي مختلف است، اساتيد براي گريد خودشان تلاش مي كنند، مسئول برگزاري از جنبه تبليغاتي به مسابقات نگاه مي كند و جنبه علمي براي آن ها اهميت ندارد، دانشجويان سود را در بخش علمي مي بينند كه به علمشان افزوده شود و به هيچ وجه هدف اقتصادي ندارند كه اين اهداف در برگزاري مسابقات تاثير بسياري دارد.
 
ما بايد اهداف را متوازن كنيم، نه اينكه برگزار كنندگان هدف تبليغاتي نداشته باشند ولي به اهدافشان رنگ و لعاب علمي هم بدهند، در حال حاضر برگزار كنندگان فقط هدف را در بخش تبليغاتي و اقتصادي مي بينند نه در بخش هاي علمي و فرهنگي.
 
برگزار كنندگان مي توانند پژوهشكده اي داشته باشند كه از اين مسابقات براي پژوهشكده خودشان نيرو جذب كنند تا بعد علمي مسابقات را هم در نظر گرفته باشند، دانشجويان نيز مي توانند طوري به مسابقات نگاه كنند كه دستاوردشان را در صنعت استفاده كرده و به اقتصاد هم بينديشند.
 
در زمينه كار گروهي مشكل داريم

 

اين اهداف بايد از ابتدا اصلاح شود، مانع بعدي در زمينه اخلاق ايراني هاست كه در بحث كار گروهي تفاهم نداريم و هر كس خودش را مي بيند و مجموعه اي به نام دانشگاه و كشور را نمي بينيم كه به فكر پيشرفت آن مجموعه باشيم.
 
عدم ارتباط صنعت و دانشگاه، دانشجو را نااميد مي كند
 
مانع بعدي ارتباط صنعت و دانشگاه است و واقعا صنعت حمايت نمي كند، دانشجو چند بار تلاش مي كند و وقتي هيچ حمايتي را نمي بيند نااميد مي شود و به كشورهاي خارجي كه از دستاورد دانشجويان حمايت مي كنند رو مي آورد.
 
حمايت نكردن از دانشجويان سبب مي شود كه آن ها از كشور طرد شوند
 
دانشگاه و صنعت هدف مشتركي دارند و هر دو به توليد محصول مي انديشند ولي هر كدام نگاه خودشان را به قضيه دارند و دانشگاه از نگاه علمي و صنعت از نگاه اقتصادي به قضيه مي نگرند.

اگر بتوانيم نفر سومي را در اين قسمت داشته باشيم كه اهداف و سود و زيان ها را براي هر كدام از اين بخش ها مشخص كند مشكل ارتباط صنعت و دانشگاه حل مي شود.
 
وقتي دانشجو بداند كه مشكلش توسط صنعت حل مي شود دليلي ندارد كه به خارج از كشور برود حتي اگر بداند با سطح دانش كارشناسي محصول كاربردي توليد مي كند، البته نيازي ندارد تمام افراد، تحصيلات تكميلي هم داشته باشند.

 

 

 

 

مشكل ما اين است كه اهداف اصلي گم شده و دانشجويان فقط راه بعدي خود را در تحصيلات تكميلي مي بينند و به فكر صنعتي كردن دستاوردهايشان نيستند.

 

صنعت و دانشگاه هر كدام مشكل خودشان را دارند و كسي تا به حال به صورت پايه اي به دنبال حل اين مشكلات نبوده و فقط به صورت سطحي مسابقاتي را بدون تغيير شرايط و موقعيت هر ساله برگزار مي كنند و به اين صورت انگيزه براي شركت در مسابقات از دانشجويان گرفته مي شود.
 
مسابقات علمي بر حسب نياز كشور برگزار شود

 

اسفندياري: ما بايد مسابقات علمي را بر حسب نياز سنجي كشور خودمان برگزار كنيم و نبايد از كشورهاي ديگر الگو بگيريم.
 

به طور مثال ما در ساخت وسايل برقي منازل در كشور ضعف داريم و حتي قطعات داخلي توليدات ايراني از كشورهاي خارجي است، اگر قرار است از توليد ملي حمايت كنيم بايد تمام برنامه هاي طول سال ما در همين رابطه باشد و مسابقات علمي نيز با همين موضوع برگزار شود.
 

 

مسابقات بايد هدفمند طراحي شود و موضوعاتي با طراحي قطعات داخلي انجام شود تا به توليد ملي برسيم.
 

 

دولت بايد اين موضوع را پيگيري كند؛ زيرا در حال حاضر اين همه هزينه مي شود، ولي هيچ كدام به پيشرفت كشور منجر نمي شود.
 

بايد راه حلي انديشيد كه ممكن است در ابتدا مشكل باشد، ولي در پايان به خودكفايي منجر مي شود.

در دروس تئوري ما دروس خوبي نهفته، ولي وقتي مي خواهيم وارد جامعه شويم كارهاي عملي براي ما مهم است، بنابراين بايد در زمينه كارهاي عملي هم پيشرفت كنيم.

 

دولت بايد حمايت كند/ حمايت مي‌شود، ولي چگونگي استفاده از آن مشخص نيست
 

در اين ميان رزاقي خطاب به اسفندياري گفت: شما نقوص را بيان كرديد. راهكارش را چه مي دانيد؟
 

 

اسفندياري بيان داشت: بايد از طرف دولت حمايت شود.
 

رزاقي در پاسخ به اسفندياري گفت: در حال حاضر ما از نهادهاي مختلفي حمايت مي شويم و حتي صنعت هم از ما حمايت مي كند، ولي اين حمايت چطور بايد استفاده شود؟ مشكل ما اين است كه چگونه از اين حمايت استفاده كنيم.
 

اسفندياري گفت: ولي مشكل ما اين است كه چند تا طرح داشتم كه ثبت اختراع هم شده و پذيرفته اند كه مزايا دارد، ولي صنعتي نمي شود و هيچ شركتي حاضر نيست كه ريسك كرده و روي پروژه من سرمايه گذاري كند.
 

رزاقي نيز گفت: تمام اين مشكلات زماني حل مي شود كه ما مديريت درستي داشته باشيم؛ در حال حاضر تمام مشكل ما در تمام زمينه ها اعم از يكسو كردن هدف و مشكلات توليدات داخل در اين است كه تيم هاي ما مديريت صحيح نمي شوند.

اينكه تيم هاي ما در مسابقات يك مدير داشته باشند كه وظايف گروه را تقسيم بندي كند ما را به اهدافمان مي رساند و از دستاوردهايمان نتيجه مي گيريم.

تمام مشكلات ما از اينجا نشات مي گيرد كه ما يك مدير براي پيش بردن كارهايمان نداريم.

كسي كه در مسابقات شركت مي كند، نبايد به اين فكر كند كه چرا بعد از مسابقات علمش صنعتي نمي شود، بلكه بايد تمام فكر و ذهنش بر روي پيشرفت علمش باشد و فردي را به عنوان مدير، جريانات ديگر را هماهنگ كند.

يك مخترع فقط بايد به دنبال ارتقاي كارش باشد و ارتباط با صنعت وظيفه شخص ديگري است.
 

«خبرگزاري دانشجو»- به نظر شما اين مديريت بايد در سطح خردتر اجرا شود يا در سطح كلان وزارتخانه ها اجرا شود؟

حمايت‌هاي دولتي وجود دارد، ولي بايد بتوانيم آن را جذب كنيم
 

رزاقي: بحث من در سطح پايين است، همين تيم هايي كه در مسابقات شركت مي كنند، مي توانند فردي را مامور كنند كه وظيفه مديريتي تيم را برعهده داشته باشد.
 

در مسابقات جهاني سال گذشته تيم ما بدون هماهنگي هاي اوليه به مسابقات اعزام شد و حتي امكانات اوليه نظير مگان و خوراك نيز براي ما هماهنگ نشده بود، ولي امسال يكي از اعضاي گروه فقط مامور انجام اينگونه وظايف شد و بقيه اعضاي تيم به كارهاي علمي پرداختند و بدين ترتيب پس از شركت در اين مسابقات پروپوزال ارائه كرديم و چند مقاله از كارمان نيز توليد شد و به نتايج خوبي رسيديم.

مشكل اصلي ما عدم وجود يك پشتيبان است؛ حمايت هاي دولتي وجود دارد، ولي بايد فردي در تيم ها باشد كه اين حمايت ها را جذب كند.

 

مشكلات دانشجويان در دانشگاه‌هاي مختلف متفاوت است
 

در اين زمان بهرامي گفت: اين دو دانشگاه مورد بحث، دو دانشگاه همتراز نيستند؛ به طوري كه دانشگاه اميركبير از سوي صنعت حمايت مي شود، ولي دانشگاه هاي ديگر در اين سطح حمايت نمي شوند.

ارتباط دانشگاه اميركبير با صنعت قوي تر از دانشگاه هاي ديگر است و از سوي وزارت علوم نيز به خوبي حمايت مي شود، وقتي دانشگاه ها با يكديگر همتراز نيستند مشكلاتشان نيز با يكديگر متفاوت است؛ به عنوان مثال يكي مشكل مديريت پشتيباني را دارد و ديگري مشكل عدم حمايت از طرح ها، ولي به طور كلي من موانع مسابقات دانشجويي را به كاستي هاي اين مسابقات تعبير مي كنم.

 

يكي از بزرگترين معضلاتي كه اين مسابقات دارد، عدم توجه به نياز صنعت در برگزاري مسابقات است؛ به طور مثال وقتي مسابقات رباتيك برگزار مي شود، نمي دانيم در كدام قسمت صنعت مورد نياز است، در صورتي كه توليد كيت ها نياز صنعت ماست و ما كيت ها را نمي سازيم ولي مايكروفر مي سازيم. اگر كيت ها را توليد كنيم نيازي به وارد كردن قطعات از كره و چين نداريم.
 

 

بخش ديگر، از هم پاشيدگي تيم ها پس از فارغ التحصيلي اعضاست، در صورتي كه در خارج از كشور تيم ها تا ساليان طولاني باقي مي مانند كه اين شرايط نيز بايد از طريق مديريت درست حل شود.

عدم ايجاد فضا براي بروز خلاقيت دانشجو نيز از ديگر كاستي هاي مسابقات است؛ به طوري كه نوع دستاورد ارائه شده در مسابقات براي دانشجويان مشخص مي شود و به دانشجويان اجازه خلاقيت نمي دهند به اين صورت طوفان مغزي ايجاد نمي شود و خلاقت به وجود نمي آيد.
 

در مسابقات علمي مي توانيم بخش هاي جانبي قرار دهيم كه هم رفاقت در ميان دانشجويان ايجاد شود و هم برگزار كنندگان طرح مسئله كنند و از دانشجويان راه حل بخواهند.

 

وزارت دفاع از طرح هاي دانشجويي حمايت مي كند
 

در اين زمان اسفندياري گفت: وزارت دفاع از طرح ها حمايت مي كند؛ به طوري كه موشكي پرتاب شد كه تمام قطعات آن توليد داخل بود و دانشجويان با همكاري يكديگر قطعات را توليد كرده بودند.
 

دانشجويي كه فضاي حمايتي را در داخل مناسب نمي‌بيند، جذب خارج مي‌شود

 

بهرامي تصريح كرد: تداوم ارتباط دانشجويان سبب مي شود تا به پيشرفت برسيم، دانشجويان چند سال با هم هستند، ولي پس از آن پراكنده مي شوند و بحث فرار مغزها از همين جا پيش مي آيد؛ زيرا دانشجو مي بيند داخل اشباع شده، بنابراين حمايت و فضاي مناسب خارج از كشور دانشجو را جذب مي كند.

بحث ديگر نيز عدم ورود صنعتگران به مسابقات است؛ بايد فضايي ايجاد شود كه صنعتگر به مسابقه ورود كند و يا دولت صنعتگران را مجبور به اين كار كند.
 

صنعتگر كه وارد مسابقه مي شود مي تواند نياز خود را بيان كند و به اين ترتيب نياز سنجي صورت مي گيرد، در حالي كه در مسابقات فعلي صنعتگر در تصميم سازي و هدفگذاري مسابقات نقشي ندارد، ولي ما انتظار داريم پس از مسابقه طرح ها را حمايت كند.
 

به طور قطع و يقين خمسه ها و رزاقي ها و اسفندياري هاي زيادي در كشور وجود دارند كه در بعضي زمينه ها نظير موضوعات دفاعي از آنها حمايت شده و نتيجه هم داده است، ولي در بخش هاي ديگر از آنها حمايت كافي نمي شود و تنها زماني از اين دانشجويان نخبه استفاده مي شود كه مجبور شويم از آنها استفاده كنيم.
 

مبحث ديگر در كاستي هاي بخش دانشجويي، ضعف نگرش است؛ چرا كه مسابقات علمي كه برگزار مي شود براي پيشرفت كشور است، بنابراين تمام دانشگاه ها بايد بدانند كه جزئي از كشور هستند و همگي بايد براي پيشرفت كشور تلاش كنند كه اين نگرش بايد از سطح خرد آغاز شود و به سطح كلان تر برسد.
 

 

 

رزاقي: ما اگر بتوانيم زير ساخت ها را اصلاح كنيم، مشكلات حل مي شود؛ بنابراين پي ريزي بايد درست باشد.

هر كس بايد در ابتدا خودش را بسازد تا مشكلات جامعه حل شود. ما تعداد بسياري دانشجو داريم، در رشته ما تمام خروجي بايد زير نظر وزارت دفاع باشد، ورودي رشته ما 54 نفر است كه تنها يك نفر در يكي از مراكز تحقيقاتي دانشگاه امام حسين(ع) كار پيدا كرده است.

 

بسته بودن محيط كار و اينكه فقط چند دانشجو جذب مي شوند، يكي از مشكلات است. دولت ما بايد حداقل بستري را فراهم كند كه خارج از ارگان هاي بسته، براي دانشجويان اشتغال زايي شود و دانشجويان بتوانند پژوهش كنند.
 

 

ما حتي در ساختن اسباب بازي هم از دانشجويانمان استفاده نمي كنيم و تمام پايان نامه ها و پژوهش هاي دانشجويان در كتابخانه هاي دانشگاه هاست.

ما بايد صنعت را وارد مسابقات كنيم تا صنعت نياز خود را بيان كند و بتوانيم پيشرفت كنيم؛ مسابقات ما بدون نياز سنجي انجام مي شود و هيچ فايده اي ندارد.
 

 

خمسه: در بخش ورودي مسابقات نيز يك مقدار كم كاري هم داشتيم، ورودي مسابقات از دانشگاه هاست و ورودي دانشگاه هاي ما كمي برنامه ريزي نشده است؛ به طوري كه در كشور ما اين فرهنگ جا افتاده كه همه بايد عالم شوند و به دانشگاه بروند و دكتر شوند، ولي ما به چند دانشجو در رشته هاي مختلف نياز داريم؟

نيازها درست سنجيده نمي شود و در اين قسمت كم كاري شده است؛ زيرا دانشجويي كه علمش زياد مي شود، انتظارش زياد مي شود، وقتي شغل آينده اش به رشته اش مرتبط نيست، چرا بايد تحصيل كند؟

علوم مديريت نمي شود، مديرهاي سطح بالا بايد مطالبات دانشجويان را جدي بگيرند و ما نيز بايد از مسئولان مطالبه كنيم.
 

يك دانشجو هر روز استرس درس و امتحان را دارد و از زندگي جا مي ماند؛ زيرا پس از فارغ التحصيلي بايد در شغلي مشغول شود كه به علمش مربوط نمي شود و اين وضعيت به مديريت كلان جامعه مرتبط مي شود؛ اينكه ظرفيت دانشگاه ها بيش از داوطلبان است بايد مديريت شود.