عقد اخوت ميان مسلمانان
پيغمبر اكرم(ص) هنگامى كه مهاجرين از مكه به مدينه آمدند، ميان آنها و انصار عقد اخوّت يعنى پيمان برادرى برقرار كرد: هريك از مهاجرين را با يكى از انصار؛ يا خودشان همديگر را انتخاب مىكردند و پيغمبر اكرم آنها را برادر يكديگر قرار مىداد.
مسئله برادر خواندگى يا عقد اخوّت الان هم مطرح است. لابد در كتابهاى دعا مثل مفاتيح خواندهايد كه در روز هجدهم ماه ذىالحجه كه روز غدير است، سنت است كه مسلمانان با يكديگر صيغه برادرى بخوانند و پس از آن حقوقى بر يكديگر علاوه پيدا مىكنند، مثلًا به يكديگر حق پيدا مىكنند كه يكديگر را در مواقع دعا فراموش نكنند، حق پيدا مىكنند كه در قيامت از يكديگر شفاعت كنند، حق پيدا مىكنند كه در خوبيها هريك ديگرى را مقدّم بدارد بر ديگران، و از اين قبيل.
گفتيم پيغمبر اكرم(ص) در صدر اسلام ميان مهاجرين و انصار عقد اخوّت بست و حتى در ابتدا ميان آنها ارث برقرار كرد يعنى گفت اينها از يكديگر ارث مىبرند. البته اين يك حكم استثنايى بود براى مدت معين. اگر يك مهاجر مىمُرد، چيزى اگر داشت به برادر انصارى او مىرسيد، و برعكس. در آن مدتى كه مسلمين در مضيقه بودند پيغمبر اين حكم را برقرار كرد، بعد حكم را برداشت و فرمود ارث بر همان اساس قرابت و خويشاوندى است، كه هنوز هم اين حكم باقى است. و در همان جاست كه مسئله برادرى پيغمبر با اميرالمؤمنين مطرح است. اين را اهل تسنن هم قبول دارند. پيغمبر اكرم ميان هر يك از مهاجرين و انصار عقد اخوّت بست و طبق قاعده بايد ميان على عليه السلام كه از مهاجرين است و يكى از انصار عقد اخوّت برقرار كند ولى با هيچيك از انصار عقد اخوّت برقرار نكرد.
نوشتهاند كه على عليه السلام آمد نزد پيغمبر و فرمود: يا رسولَاللَّه! پس برادر من كو؟ شما هركسى را با يكى برادر كرديد، برادر من كو؟ فرمود: انَا اخوكَ من برادر تو هستم. اين يكى از بزرگترين افتخارات اميرالمؤمنين است كه نشان مىدهد اميرالمؤمنين در ميان صحابه پيغمبر يك وضع استثنايى دارد، او را نمىشود با ديگران همسر كرد، همترازو قرار داد، والّا خود پيغمبر علىالقاعده بايد مستثنى باشد و تازه اگر هم مستثنى نباشد، پيغمبر هم از مهاجرين است و بايد با يكى از انصار عقد اخوّت ببندد، و على عليه السلام هم با يكى از انصار. ولى نه، ميان خودش و على عليه السلام عقد اخوّت بست. اين بود كه اين سمت برادرى و اين شرف برادرى براى هميشه براى على عليه السلام باقى ماند و خود حضرت از خودش به اين سمت ياد مىكند و ديگران هم مىگويند: اخو رَسولِ اللَّه برادر پيغمبر.(1)
1- مجموعه آثار شهيد مطهرى، ج26، ص338.