اول خودت، سپس ديگران!
قال على عليه السلام: «مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنَّاسِ اماماً فَعَلَيْهِ انْ يَبْدَأَ بِتَعْليمِ نَفْسِهِ قَبْلَ تَعْليمِ غَيْرِه، وَ لْيَكُنْ تَأْديبُهُ بِسيرَتِه قَبْلَ تَأْديبِه بِلِسانِه»؛ «كسانى كه خود را پيشواى مردم قرار مىدهند، بايد قبل از آن كه به مردم آموزش بدهند خود را آموزش دهند و بايد مردم را با اعمالشان به رعايت آداب الهى دعوت كنند، پيش از آن كه با زبانشان دعوت كنند» «بحارالانوار، جلد 2».
شرح و تفسير
كسانى كه در مقام رهبرى و هدايت و مديريّت هستند، خواه در يك مجموعه بزرگ مثل يك كشور باشند و يا مجموعهاى كوچك مثل يك خانواده، چنين اشخاصى تمايل دارند افراد تحت نظر آنها به سخنانشان گوش فرا دهند و دستورهاى آنها را پذيرا باشند، در علم روانشناسى و روانكاوى در مورد راه نفوذ در مردم بحثهاى فراوانى مطرح شده است؛ ولى بيشتر جنبه مصنوعى و ساختگى دارد؛ امّا در تعاليم اسلامى، دستورات جالبى در اين زمينه مىبينيم كه هماهنگ با طبيعت و فطرت انسانى است.
از جمله روايت فوق اشارهاى به همين مطلب دارد؛ حضرت در قسمت اوّل حديث مىفرمايد: «قبل از تعليم ديگران، معلّم خويش باش»، يعنى از خودسازى شروع كنيد تا در دگرسازى توفيق يابيد؛ طبيبى كه خود بيمار است و به علاج خود نمىپردازد، اگر به سراغ طبابت براى ديگران برود، موفّق نخواهد بود.
سپس آن حضرت در قسمت دوم روايت مىفرمايد: «قبل از دعوت ديگران به هر عمل، خود عامل به آن باشيد!» يعنى از تأديب عملى استفاده كنيد، همانگونه كه پيشوايان بزرگ دين چنين بودند، نصيحت عالم بىعمل به سخريّه و مسخره كردن شباهت بيشترى دارد! بدين جهت در روايات براى عالم بىعمل تشبيههاى جالبى آمده است./انتهاي پيام/