حوزه‏هاى علميه، ستون مهم انقلاب و نظام مقدس جمهورى اسلامى هستند

بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّحيم‏

حقيقتاً تسليت اين حادثه‏ى بزرگ را بيش از همه بايد به شما فضلا و طلاب جوان و فرزندان محبوب حضرت امام(ره) گفت. من اين مصيبت جانسوز را به همه‏ى حوزه‏هاى علميه و فضلا و علما و طلاب جوان و مدرّسان و بزرگان علم تسليت عرض مى‏كنم.

بين شما و امام(ره) محبت متقابل وجود داشت. شما محبت خود را به امام ابراز كرديد؛ امام هم به شما خيلى محبت داشت. هرگز نشد كه ايشان راجع به حوزه‏ها و طلاب و فضلا و مدرّسان صحبتى بكنند و يا در حضورشان صحبتى بشود، مگر آن‏كه نشانه‏هاى توجه و اهتمام و محبت پدرانه و دلسوزانه و آگاهانه در ايشان مشاهده مى‏شد.

حقيقتاً حوزه‏هاى علميه، قوام اصلى و ستون مهم انقلاب و نظام مقدس جمهورى اسلامى هستند. سالهاست كه من با قشر و نسل شما قلباً و روحاً پيوند و انس دارم. شما مايه‏ى اميد هستيد. آينده متعلق به شما و در دستهاى شماست. دل و دست و مغز و روح و زبان گوياى شماست كه آينده‏ى كشور و انقلاب و حتّى آينده‏ى اسلام و مسلمين را طراحى مى‏كند و مى‏سازد.

در اول انقلاب، نسل جوانِ همسنِ امروزِ شما خيلى نقش داشت. در آن سالهاى پُرماجرا، طلاب جوان و سبكبال و كمربسته و عاشق صادق، مانند زنبورهاى عسل بودند كه قرآن به آن اشاره مى‏كند: «و اوحى ربّك الى النّحل ان اتّخذى من الجبال بيوتا و من‏الشّجر و ممّا يعرشون»(1). آنها در گلزار مصفاى حوزه‏هاى علميه، برفراز معطرترين گلها و باطراوت‏ترين شاخه‏ها و جاندارترين ساقه‏ها و ريشه‏ها مى‏نشستند و عسل شيرين «فيه شفاء للنّاس»(2) علوم اسلامى را مى‏مكيدند و آن را به انسانهاى مستعد و مشتاق در اطراف و اكناف اين كشور و در ميان روستاها و شهرها و راههاى دور و جنوب و شمال و حتّى به خارج از كشور مى‏رساندند. و چنين شد كه گردونه‏ى انقلاب به حركت درآمد و اين بركات بر آن بار شد. اين نبود، مگر به خاطر آن محور و قلب و مركز و مغز فعال حوزه‏ها؛ يعنى همان روح مقدسى كه امروز ما براى او عزاداريم.

خدا مى‏داند كه چه‏قدر بركات بر وجود او مترتب بود. قبل از قيام رهبرمان، حوزه‏هاى علميه جان و روح و طراوت نداشتند. در اين مراكز، درس و بحث و علم و تحقيقات اصولى و مطالعات و تأملات به چشم مى‏خورد - كه البته سعى اسلاف بزرگوار ما مشكور است؛ چون همه‏ى اين علوم و معارف، از دست آنها به ما رسيده است - اما آن چيزى كه محور بود، يعنى حركت جهتدار به سمت حاكميت و اقامه‏ى دين، وجود نداشت؛ همان دينى كه ما براى او درس مى‏خوانيم، به خاطر او تلاش مى‏كنيم و براى او عمامه بر سرمان مى‏گذاريم و مردم هم به خاطر پايبندى به آن، از ما حمايت مى‏كنند. امام عزيز ما، حقيقتاً به كالبد حوزه‏هاى علميه‏ى مقدسه، روح و جان داد و حياتى دوباره بخشيد.

عزيزان! طلاب جوان! فضلا! توجه كنيد كه حوزه‏ى علميه - همان‏طور كه امام(ره) مكرر فرمودند - قاعده‏ى نظام جمهورى اسلامى است و همه چيز روى اين قاعده بنا شده و دوام خواهد يافت. اين قاعده بايد محكم باشد. استحكام اين قاعده، با تضمين سه عنصر اصلى امكانپذير است، و هر كدام از آنها نباشد و يا كم باشد، اين قاعده متزلزل خواهد شد، و اگر قاعده متزلزل شد، طبيعتاً همه‏ى آنچه كه بر او سوار است، تكان خواهد خورد.

ما بحث آينده‏ى بلندمدت نظام اسلامى را مى‏كنيم. شما در ذهنتان چهل سال بعد را تصوير كنيد و ببينيد كه جمهورى اسلامى در آن سالها چگونه بر تمام دنياى ظلمانى مادّى آن روز پرتو خواهد افكند؛ «الم تر كيف ضرب‏اللَّه مثلا كلمة طيّبة كشجرة طيّبة اصلها ثابت و فرعها فى‏السّماء تؤتى اكلها كلّ حين باذن ربّها»(3). دل مؤمن، به كمتر از اين پيشرفت قانع نيست؛ «من ساوى يوماه فهو مغبون»(4). امسالمان با سال گذشته نمى‏تواند مثل هم باشد؛ بايد جلوتر رفته باشيم. پس شما چهل سال ديگر را در نظر بگيريد و ببينيد جمهورى اسلامى چه هويت درخشانى ايجاد كرده و چه خيمه‏ى عظيمى بر فراز فكر و ذهن بنى‏آدم در سرتاسر جهان زده است. قاعده‏يى كه ما از آن صحبت مى‏كنيم، قاعده‏ى بناى محكم و استوارى است و سه عنصر قطعى در وجود و ذات خودش لازم دارد، كه البته هريك از آن سه عنصر بر امورى متوقف است و بر او نيز امورى مترتب مى‏باشد:

اولين عنصر، فقه است. فقاهت را به همان معناى پيچيده و ممتازى كه امام(ره) براى ما معنا مى‏كردند و بخصوص در بيانات دو، سه سال اخيرشان بر آن تأكيد داشتند، معنا مى‏كنيم؛ يعنى تركيبى از متد علمى و دقيق فقاهتى و به تعبير امام(ره): فقه جواهرى. فقه صاحب جواهر، به معناى دقت و اتقان كامل در قواعد فقهى و استنتاج منظم فروع از همان قواعدى است كه در فقه و اصول مشخص شده است. اين فقاهت، دو ركن دارد، كه ركن اول آن، اصول معتدل و قوى و آگاه به همه‏ى جوانب استنباط است، و ركن دوم، تطور فقه مى‏باشد و همان چيزى است كه امام در معناى اجتهاد و مجتهد و فقيه مى‏فرمودند و تأكيد داشتند كه مجتهد و فقيه بايد با ديد باز بتواند استفهامها و سؤالهاى زمانه را بشناسد. سؤال، نصف جواب است. تا شما سؤال زمان را ندانيد، ممكن نيست بتوانيد در فقه براى آن جوابى پيدا كنيد. بنابراين، فهم سؤال و ترتيب جواب مناسب براى آن، مهم است.

عنصر دوم، تهذيب و اخلاق است. روزى به اتفاق جمعى از فضلاى بزرگ در خدمت امام(ره) بوديم. در آن محفل، از حوزه‏ى قم صحبت شد. يكى از بزرگان اساتيد و علماى اعلام قم كه مورد احترام و قبول همه‏ى ما هستند، در آن جلسه به امام عرض كردند كه شما نسبت به قم، توجه و عنايت داشته باشيد. آن روز امام(ره) فرمودند كه اين چيزها لازم نيست؛ شما اگر فقط به ابقاى دو عنصر در حوزه‏ى قم توجه كنيد، همه چيز حل خواهد شد: اول، فقاهت است - كه گمان مى‏كنم تعبير ايشان اين بود كه مواظب باشيد شعله‏ى فقاهت فروننشيند - و دوم، اخلاق و تهذيب است. ما اگر مهذب باشيم، خواهيم توانست هستى خود را در خدمت اسلام و نظام اسلامى قرار دهيم؛ ولى اگر مهذب نباشيم، آنچه كه داريم، در خدمت قرار نخواهد گرفت و چه بسا كه در جهت عكس هم قرار گيرد.

تاريخچه‏ى حوزه‏هاى علميه و سرگذشت شگفت‏انگيز علماى بزرگ و اسلاف درخشان ما، حامل تجربه‏هاى بسيار زيادى در اين زمينه است كه تهذيب چه‏قدر اثر مى‏گذارد. نزديكترين تجربه‏يى كه ما در اختيار داريم، وجود همين شخصيت عظيمى است كه امروز دنيا را به خود متوجه كرده است.

امام(ره) مدرّسى منزوى در قم بودند. درسشان در مسجد سلماسى كه داخل يك كوچه - نه در مركز حوزه - قرار گرفته بود، ارايه مى‏شد. خانه‏ى ايشان هم در انتهاى همان كوچه واقع شده بود؛ يعنى براى رفت‏وآمد به مسجد محل درس كه روزى دوبار انجام مى‏گرفت، حتّى احتياج به ديدن خيابان نداشتند و طبيعتاً هميشه مسير خانه به مسجد و مسجد به خانه را طى مى‏كردند. ايشان على‏الظاهر منزوى بودند؛ ولى در حقيقت مدرّسى بزرگ و قطبى جذاب براى طلاب و فضلاى جوان و سرشار از خصلتها و صفات خوب به شمار مى‏آمدند.

اعتقاد من اين است كه اخلاص و صفاى باطن و رابطه‏ى معنوى و پيوند مستحكم بين قلب او و خداى مقلب‏القلوب، موجب شد كه اين مرد بتواند از انزواى ظاهرى خود خارج شود و دست نيرومندى براى دگرگون كردن بنياد ارزشهاى مادّى در سطح جهان شود.

براستى بنيان ارزشهاى مادّى در دنيا لرزيده است. رهبر كمونيست كشورى دوردست با قدرت مادّى بالا و داراى پيشرفتهاى زياد مى‏گويد: خواهش مى‏كنم كتابى درباره‏ى اسلام بدهيد تا مطالعه كنم(!) قبل از پيروزى انقلاب، شما نمى‏توانستيد بِزور دست جوانى كه باد ماركسيسم به دماغش خورده بود، يك جلد كتاب اسلامى بدهيد و بگوييد اين كتاب را مطالعه كن! ما با زحمت زياد و هزار كلام شيرين، تعدادى جوان را گرد هم جمع مى‏كرديم، تا چند كلمه از مبانى اسلام را به صورت شفاهى و يا كتبى به گوش و دل آنها برسانيم؛ ولى باز هم نمى‏رسيد. در آن روزها همه‏ى ما - حوزه‏هاى علميه، علما و مدرّسان و فضلا - بوديم، ولى عملاً به نتيجه‏ى دلخواه نمى‏رسيديم. سرانجام به بركت قيام امام(ره)، ملت ايران و دنيا تكان خوردند و دگرگونى عظيمى در افكار و انديشه‏هاى مردم و جوانها به وجود آمد.

امروز نماينده‏ى مجلس يك كشور مادّى كه هفتاد سال برمبناى ماترياليسم ديالكتيك اداره شده است، به من مى‏گويد: به بركت امامِ شما، در پارلمان كشورم سخنرانيها با «بسم‏اللَّه‏الرّحمن‏الرّحيم» شروع مى‏شود. شخصيتهاى معروف فكرى دنيا نيز نسبت به آنچه كه در مشت اين مرد بزرگ بود و بر دنيا عرضه مى‏كرد، احساس عطش مى‏كنند. بنابراين، با حركت آن رهبر عزيز، بنياد ارزشها و قراردادها و مسلّمات مادّى تكان خورد و دگرگون شد.

مسأله اين نيست كه ما چند شرابخانه را در مملكتمان بستيم و نگذاشتيم فلان منكر انجام بگيرد؛ اينها ظواهر كار و پديدارهاى قضيه است؛ عمق كار خيلى از اينها بيشتر است. به بركت قيام اين مرد، دنيا و ايران تكان خورد. هرچند ما نقش ملت ايران را در انقلاب، نقش اول و درجه‏ى يك مى‏دانيم، اما چه كسى اين ملت را اين‏گونه هدايت كرد؟ چه كسى اين‏همه سرچشمه را در آنها به جوشش در آورد و اين‏همه استعداد را زنده كرد؟ آيا غير از آن روح بزرگ و آن انسان عظيم، كس ديگرى بود؟

عظمت كار او، به ارتباطش با خدا و تهذيب نفس او برمى گردد. امام(ره) يك انسان مهذب بود. دشمنان داخلى و خارجى او نيز اين ويژگى را قبول داشتند و اعتراف مى‏كردند كه او آدم مؤمنى است. آن گروگان امريكايى كه چهارصد و چهل و چهار روز در ايران اسير بوده و طبيعتاً همه‏ى آن ماجراها را از چشم امام مى‏ديده است، مصاحبه مى‏كند و مى‏گويد: من از كسانى نيستم كه از فوت امام خوشحال شوم. او ارزشهاى اخلاقى مخصوص خودش را داشت و هيچ‏كس در حد او نبود.

عنصر سوم، آگاهى سياسى است. آگاهى سياسى به مثابه‏ى چشمى است كه اگر نداشته باشيم، آن دو عنصر ديگر در حركت به ما كمك نخواهند كرد. بايد سه عنصر اصلى قاعده را حفظ كرد. البته حوزه‏ى علميه بايد يكپارچه باشد و از برخى تشنجات كه در گوشه و كنار وجود دارد، برى و بركنار بماند. حوزه‏ى علميه، جايگاه قداست و پاكى است.

در درجه‏ى اول، به حوزه‏ى علميه‏ى قم، و در درجه‏ى بعد، به ديگر حوزه‏هاى علميه اميد زيادى است. شما كه حركت مى‏كنيد، دنيا متوجه مى‏شود عده‏يى از طلاب و فضلا از قم به تهران مى‏آيند. اين، نقش تعيين‏كننده و بسيار بزرگ حوزه را نشان مى‏دهد. من همان ايمان گذشته را نسبت به حوزه دارم و معتقدم بايد كيفيت حوزه از آنچه كه هست، بهتر شود و هرچه كيفيت آن بالاتر رود، باز هم جا دارد و زياد نيست. بايد ان‏شاءاللَّه در آينده بزرگان و فضلاى حوزه براى ايجاد نظم و ترتيب شايسته‏ى اين مكان مقدس كمك كنند، تا درسى كه طلاب مى‏آموزند، هدر نرود و هر صفحه كتابى كه مى‏خوانند، بيجا نباشد.

خداوند ان‏شاءاللَّه شما را موفق بدارد و قلب مقدس ولىّ‏عصر(ارواحنافداه) و امام عزيزمان را از شما راضى كند و ان‏شاءاللَّه دعاى آن حضرت را شامل حال همه‏ى ما قرار بدهد.

والسّلام عليكم و رحمةاللَّه و بركاته‏

--------------------------------------------------------------------------------

1) نحل: 68

2) نحل: 69

3) ابراهيم: 24 و 25

4) بحارالانوار، ج 71 ، ص 173

/انتهاي پيام/