عوامل نابودى ثواب عمل
گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»، از نكات حساسى كه در آيات مختلف قرآن، از جمله آيه مورد بحث، به آن هشدار داده شده، اين است كه: مؤمنان مراقب باشند اعمالشان همچون كفار حبط و نابود نشود.
«إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ فَلَنْيَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ».(محمد/34)
«كسانى كه كافر شدند و مردم را نيز از پيمودن راه خدا باز داشتند، سپس در همان حال كفر از دنيا رفتند، خدا هرگز آنها را نخواهد بخشيد»!
چرا كه با مرگ، درهاى توبه بسته مىشود، اينها بار سنگين كفر خودشان و اضلال و گمراهى ديگران را، هر دو بر دوش مىكشند، چگونه امكان دارد خداوند آنها را ببخشد؟.
و به تعبير ديگر، اصل عمل، مطلبى است، و نگاهدارى آن مطلبى مهمتر، يك عمل پاك و سالم و مفيد، عملى است كه از آغاز سالم و بىعيب باشد و محافظت و مراقبت از آن تا پايان عمر بشود.
عواملى كه اعمال آدمى را به خطر مىافكند، يا نابود مىسازد بسيار است از جمله:
1- «منت گذاردن و آزار دادن» است، چنان كه قرآن مىگويد: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى كَالَّذِي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ: «اى كسانى كه ايمان آوردهايد! بخششهاى خود را با منت و آزار، باطل نسازيد؛ همانند كسى كه مال خود را براى نشان دادن به مردم، انفاق مىكند؛ و به خدا و روز رستاخيز، ايمان نمىآورد». «بقره، آيه 264»
در اينجا دو عامل بطلان عمل، يكى «منّت و آزار» و ديگرى «ريا و كفر» مطرح شده است، كه اولى، بعد از عمل مىآيد، و دومى مقارن آن، و اعمال نيك را به آتش مىكشند.
2- «عُجب» عامل ديگرى است براى نابودى آثار عمل، چنان كه در حديث آمده است: أَلْعُجْبُ يَأْكُلُ الْحَسَناتِ كَما تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَبِ: «عُجب، حسنات انسان را مىخورد همان گونه كه آتش هيزم را»!. «روح البيان، جلد 8»
3- «حسد» نيز يكى از اين گونه اعمال است، درباره آن نيز تعبيرى شبيه به «عُجب» آمده كه همچون آتش، حسنات را نابود مىكند، پيغمبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله فرموده: «إِيَّاكُمْ وَ الْحَسَدَ فَإِنَّ الْحَسَدَ يَأْكُلُ الْحَسَناتِ كَما تَأْكُلُ النَّارُ الْحَطَبَ». «بحار الانوار، جلد 73»
اصولًا همان گونه كه حسنات، سيئات را از بين مىبرد «إِنَّ الْحَسَناتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئاتِ» «هود، آيه 114» همچنين گاهى سيئات، حسنات را به كلى از اثر مىاندازد.
4- مسأله «حفظ ايمان تا پايان عمر» مهمترين شرط بقاى آثار عمل است چرا كه قرآن به صراحت مىگويد: «كسانى كه بىايمان از دنيا بروند تمام اعمالشان حبط و نابود مىشود» «زمر، آيه 65».
از اينجا است كه به اهميت و مشكلات مسأله نگهدارى اعمال پى مىبريم، و لذا، در حديثى از امام باقر عليه السلام آمده كه فرمود: الإِبْقَاءُ عَلَى الْعَمَلِ أَشَدُّ مِنَ الْعَمَلِ قَالَ وَ مَا الْإِبْقَاءُ عَلَى الْعَمَلِ قَالَ يَصِلُ الرَّجُلُ بِصِلَةٍ وَ يُنْفِقُ نَفَقَةً لِلَّهِ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ فَكُتِبَ لَهُ سِرّاً ثُمَّ يَذْكُرُهَا وَ تُمْحَى فَتُكْتَبُ لَهُ عَلَانِيَةً ثُمَّ يَذْكُرُهَا فَتُمْحَىوَ تُكْتَبُ لَهُ رِيَاءً!: «نگهدارى عمل از خود عمل سختتر است. راوى سؤال مىكند: منظور از نگهدارى عمل چيست؟
در پاسخ فرمود: انسان بخششى مىكند و يا انفاقى در راه خداوند يكتا، و به عنوان يك انفاق پنهانى براى او ثبت مىشود، سپس در جائى آن را مطرح مىكند، اين انفاق پنهانى حذف مىشود و به جاى آن انفاق آشكار نوشته مىشود، دگر بار در جائى ديگر آن را مطرح مىكند باز حذف مىشود و به عنوان رياء نوشته مىشود»!. «كافى، جلد2»
تفسير نمونه، ج21 /انتهاي پيام/